Tarihsel ve coğrafi bir perspektiften bakıldığında, Kürt nüfusunun yoğun olarak yaşadığı coğrafyanın bugün Türkiye, İran, Irak ve Suriye arasında dört parçaya bölünmüş olması, aslında makalede ele aldığımız Mortimer Durand’ın Durand Hattı ile Peştunları bölmesi, İngiliz sömürge aklının Keşmir’i harita üzerinde açık uçlu bir yara olarak bırakması veya Fransa’nın Hatay oyunları ile tamamen aynı emperyal sınır mühendisliğinin bir ürünüdür.
Bu coğrafyanın dört parçaya bölünmesinin arkasındaki tarihsel, siyasi ve stratejik dinamikleri şu şekilde inceleyebiliriz:
1. Tarihsel İlk Bölünme: Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)
Küresel güçlerin yirminci yüzyıldaki müdahalelerinden çok daha önce, bu coğrafya iki büyük bölgesel imparatorluğun rekabet alanıydı. Bin altı yüz otuz dokuz yılında Osmanlı İmparatorluğu ile Safevi (İran) Devleti arasında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması, bölgeyi ilk kez iki ana egemenlik alanına böldü. Sınır, Zagros Dağları esas alınarak çizildi ve bu da Kürt aşiretlerinin ve yerleşimlerinin iki büyük imparatorluk arasında bölünmesine yol açtı. Ancak bu dönemde sınırlar bugünkü modern ulus devletler gibi geçirimsiz ve katı değildi; aşiretler ve topluluklar belirli bir özerkliğe sahipti.
2. Modern Bölünmenin Doğuşu: Sykes-Picot ve Lozan (1916 - 1923)
Asıl pimi çekilmiş bomba, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılış sürecinde bırakıldı.
Sykes-Picot Anlaşması (1916): İngiltere ve Fransa, Orta Doğu’yu kendi aralarında paylaşırken, bölgenin etnik, kültürel ve sosyolojik gerçeklerini tamamen hiçe saydılar.
Sevr’den Lozan’a Geçiş: Bin dokuz yüz yirmi yılında imzalanan ancak hiçbir zaman hayata geçmeyen Sevr Antlaşması’nda, sömürgeci güçler (özellikle İngiltere), bölgedeki petrol kaynaklarını (Musul ve Kerkük) kontrol edebilmek ve
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Bizim yetkililerden biri İsviçre'nin Lozan kentinde dolaşırken, Denizcilik Bakanlığı önünde durup İsviçreli meslektaşına, -Yahu, demiş, sizde deniz yok, ama bakanlığınız var: Bunun üzerine İsviçreli bakan:
-Sizde de Adalet Bakanlığı var ..
Fıkra buraya kadar
Sümerolog Muazzez İlmiye Çığ'ın
Bugün doğum günü (20 Haziran 1914)
İYİ Kİ DOĞDUN MUAZZEZ İLMİYE ÇIĞ...
1914 doğumlu, çok değerli Muazzez ilmiye Çığ'ın bir konuşmasından...
-Kurtuluş savaşını yaşadık. Lozan'ın heyecanını, yokluğun rezaletini. Sonra Cumhuriyet ilan edildi. Ve ülke, bambaşka bir çehreye bürünmeye başladı. Hepimizin arzusu bir an evvel, adam olup memlekete yardım etmekti. Çünkü çok ihtiyacı vardı. Hiçbir şey yoktu. Yol yok, fabrika yok, okul yok. O 15 yıl içinde yapılanları hatırladıkça, şaşkınlığa düşüyorum.
-O gittiğiniz okullardaki gençlere de bunları mı anlatıyorsunuz?
-Evet, çünkü anlamıyorsunuz.
Çünkü sizler, var olana doğdunuz. Sümer çocukları gibi. Onlar da, ''Bu şehirleri Tanrı'lar kurmuş, biz de buralarda yaşayalım'' demiş, aynen sizin gibi. Herkes atıp tutuyor şimdi.
O zaman yaşanan sıkıntıları bilmeden.
Bizler kazandığımız şeylerin değerini biliyoruz çünkü zor elde ettik. Siz bunu ancak kaybettiğinizde anlayacaksınız.
Yaşamı boyunca 1 İspanyol Gribi 2 dünya savaşı, 3 askeri darbe, 1 kurtuluş savaşı
ve son olarak da Koronavirüs'e denk gelen
Muazzez İlmiye Çığ Anısına Saygıyla
1923 TÜRKİYE CUMHURİYETİ KURUCULARI YAŞ ORTALAMASI 41.5
Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ni kurtaran ve kuran kadro
1. Mustafa Kemal ATATÜRK, 42 yaşında Başkomutan Türkiye Cumhuriyeti Kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı.
2. İsmet İNÖNÜ, 39 yaşında Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi Komutanı, Lozan Belgesi, İlk Başbakan ve 2. Cumhurbaşkanı.
3. Fevzi ÇAKMAK, 47 yaşında ilk Genelkurmay Başkanı ve Mareşal.
4. Kazım KARABEKİR, 41 yaşında Doğu Cephesi komutanı ve TBMM Başkanı.
5. Ali Fuat CEBESOY, 41 yaşında Batı Cephesi Komutanı ve Diplomat.
6. Rauf ORBAY, 42 yaşında Deniz Kuvvetleri Komutanı ve İlk İcra Vekilleri Heyeti Reisi (Başbakan)
7. Refet BELE, 42 yaşında İçişleri Bakanı ve Cephe Komutanı.
8. Fethi OKYAR, 43 yaşında TBMM Başkanı ve Başbakan.
9. Yusuf AKÇURA, 47 yaşında Dönemin ileri gelen İdeologlarından Tarihçi ve Siyasetçi.
10. Kazım ÖZALP, 41 yaşında TBMM Başkanı ve Milli Savunma Bakanı.
11. Adnan ADIVAR, 42 yaşında Sağlık Bakanı Yazar ve Siyasetçi.
12. Mahmut Esat BOZKURT, 31 yaşında İlk Adalet Bakanı ve Türk medeni Kanunu'nun mimarı. (Hemşerimdir.)
Rüzgar Gülünden İbretlik Cümleler...Alıntı
"Ben Şeyh Sait ve diğer ayaklanmalar ya da isyanlar, adına ne derseniz artık, bütün bunların Kürt nüfusun özgürlük için kendiliğinden bir başkaldırma meselesi olmadığını çok iyi biliyorum efendim...Cumhuriyet 1923'te kuruldu, sonrasında hilafet ve saltanat kaldırıldı. Ayrıca Lozan'da Cemiyeti Akvam'a bırakılan Musul meselesi var. Tam bu konunun orada görüşüleceği zaman ortaya bir Sait isyanı çıkıverdi. Şeyh Sait bir feodal ağa aslında. Milyona yakın hayvanı var, köylerin sahibi, zavallı Kürtleri maraba olarak kullanıyor. İstanbul'da da Seyit Abdülkadir var. Bunların ikisi de hilafetin zengin adamları.
...Cumhuriyet daha yeni kurulmuş, tutunmaya çalışıyor, ordu savaştan çıkmış yaralarını sarıyor ve üzerine isyan patlıyor. Ne yapacaktı hükümet yani ? Cumhuriyet yapması gerekeni yapıyor, isyanı bastırıyor, elbette doğru da yapıyor. Sadece doğuda değil batıda da bu hilafetçiler sıkıntılar yaratıyorlar. Yani Cumhuriyetin bu öz savunması Kürtlere değil, bütün Cumhuriyet karşıtlarına karşıdır... "
Sorgu Odasında Apo
Sorgu Odasında Apo