Mehmet Ali Akgün
@maliakgun
İnsanlar bir adamın bütün hayatının bir tek kitapla değişebileceğinin farkında değiller.
Fakir Baykurt - TırpanEdebiyat
Türk Edebiyatının önemli köy romanı yazarlarından olan Fakir Baykurt'a iki ödül kazandıran (1970 TRT ve 1971 TDK) bu eserinde ezilen köylü sınıfın başkaldırmasına tanık oluyoruz. İç anadolunun kırsal bölgelerindeki hayatı konu alan bu romanda fakir köylü kızı Dürü, komşu köyün zengini Musdu ağanın dikkatini çeker. Musdu Ağa, Dürü'yü görür görmez beğenir ve onu ikinci eşi yapmak için hemen babasıyla konuşur. Dürü ise henüz 14 yaşındadır. Annesi Havana çocuğunun yaşının küçük olduğu gerekçesiyle razı olmaz bu işe ve bir süre diretir. Ancak Musdu ağa aile üzerinde büyük baskı kurar ve zor da olsa ikna eder. Köyde Uluguş adında yaşlı bir kadın vardır. Bilge bir kadın olan Uluguş baştan beri bu evliliğe karşı çıkar. Yine köyün kahvecisi Linlin isimli adamla Dürü'yü bir süre saklarlar. Ama yine de Dürü bulunur ve gelin edilir. Uluguş'un ise planları henüz bitmemiştir. Romanın başından beri kayıp olan Uluguş'un tırpanı sonunda bulunur ve Dürü'nün sandığına konur gizlice. Dürü'ye önceden öldürme planı anlatılır. Gerdek gecesi Dürü bu tırpanla Musdu ağayı öldürür ve dağa eşkıyaların yanına kaçar. Daha öncede köylerde böyle genç kızlar ağaların ikinci eşleri olmak için evlendirilmek istenmiş ama kızlar intihar etmişlerdir. Uluguş bu durumu tersine çevirmek için Dürü'yü öldürme konusunda ikna eder ve bu sefer genç kızlar değil ölen ağadır.
İslam mezheplerini merak eden ve bu konuda en azından başlangıç seviyesinde bilgiler arayanlar için güzel bir çalışma olmuş. Genel olarak tarafsız bir biçimde İslam mezhepleri hakkında hatrı sayılır bilgiler verilmiş. 392 sayfalık bu eserin meraklıları için iyi bir başlangıç olacağı kanaatindeyim.
Emile Zola ünlü romanı "Germinal”i 1885 yılında yayımlar. Romanı yazmak için belgelere gider. 1883'te G. Stell'in yayımladığı “Fransız Maden İşçilerinin Şikâyet Defterleri”ni okur. La Ricamarie Ocağındaki ikisi kadın on üç ölü vardır. Aubin Ocağı'nda ise on dört kişi ölmüştür. 1869'daki kanlı grevlerin, Creuset ve Fourchambault grevlerinin, ardından açılan davaların anlatıldığı "Gazatte des Tribunaux"ları getirtir. Yves Guyot Amédéé Burat'ın yapıtlarından "kömür ocaklarının bunalımını" inceler. Ancak Zola için, insanlar ve nesnelerle doğrudan doğruya ilişki, dolaysız araştırmanın yerini hiçbir şey tutamaz. Bu nedenle maden ocaklarının olduğu bölgeye de gider.
19 Şubat 1884'te Aubin Maden Ocaklarında bir grev patlak vermiştir. Oraya gider; günlerce kalır; notlar alır, sorular sorar, gözlem yapar. Tuttuğu notlar ilginçtir: Yol taş döşelidir; yazın kapkara toz, kışın yağmur yağınca vicik vicik bir çamur... Cetvelle çizilmişçesine dümdüz bir çizgi halinde, sırt sırta iki dizi ev... Kazılan galerilere en çok 60 cm'den girilir. Renard Ocağı, yer altında 476 metre iner. Bir işçinin verevine bir damarı kazmak için böğrünün üzerinde yattığını görür. Tüm işçilerin vücudu kapkaradır, gözleri ve dişlerinin aklığı sırıtır.
Zola Germinal'i on ayda yazar. Elini çabuk tutmak zorunda kalır; çünkü yazılması bitmeden roman yayımlanmaya başlar. Öfkeyle yazar, coşkun bir anlatım kullanır. Roman karşısında rahatsız olanlar da vardır. "İğrenç sosyalist roman”; “açık saçık çığlık" biçimindeki eleştirilerle karşılaşır. Yazarın ne derece sosyolojik bir yaklaşıma sahip olduğunu romandan alınan aşağıdaki bölüm de göstermektedir:
"Suvarin... kısık bir sesle, kendi kendine mırıldandı:
Ücretleri yükseltmek kolay mı? Çelik gibi sarsılmaz bir yasayla en alt düzeyde, işçilerin ölmeyecek kadar kuru
Okumakta geç kaldığım Türk Halk Edebiyatının en büyük şairlerinden biridir: Âşık Sümmâni. 1861-1915 yılları arasında yaşamış ve halk edebiyatımızda derin izler bırakmış, "Sümmânî ağzı" diye bir makam bırakmıştır bizlere. Şiirlerinin çoğunluğunun konusunu nasihat ve öğüt vermek oluşturur. Şiirlerinde hem yöresel ağzı hem Osmanlıca kelimeleri büyük bir ustalıkla kullanmıştır. Ketebe Yayınlarından çıkan bu kitapta Sümmânî'nin hayatı ve seçme şiirleri bulunmaktadır. Her kitaplıkta bulunması ve okunması gereken bir kitap olduğu kanaatindeyim.
Latife Tekin'in okuduğum ilk kitabı. Beni bir hayli etkiledi. Kitabın konusu, kentin kıyısında, geniş çöp sahaları ile sanayi bölgesi arasında kurulan bir gecekondu semtinin hikâyesi olarak geçiyor. Burada yaşayan insanlar üzerinden dönemin Türkiye panoramasını çıkarmış. Değişik ve akıcı üslubuyla okuru kendisine çekiyor. Bir gecekondu semti üzerinden ülkemizde yaşanan her şeyden bahsediyor; kadın cinayetleri, yozlaşma, işsizlik, din sömürüsü... Alıştığınız roman kalıplarının dışına çıkmak istiyorsanız Berci Kristin Çöp Masalları sizleri bekliyor.
