Aklın Karanlıkta Yürüdüğü YolPolisiye
Üç Tabut, kilitli oda gizemi türünün belki de en saf, en kendine güvenen örneği. Carr burada bir cinayeti çözmekle yetinmiyor, türün kendisini de masaya yatırıyor: romanın ortasında Dr. Gideon Fell durup okuyucuya doğrudan döner ve kilitli oda bulmacalarının olası tüm çözüm kategorilerini tek tek sıralar. Bu "kilitli oda dersi", polisiye tarihinde eşi benzeri az bulunan bir an — kurgu, kendi kurallarının bilincinde olduğunu itiraf ediyor ve bunu bir kusur olarak değil, bir oyun olarak sunuyor.
Christie'nin kapalı devre kurgusu sosyal ve ahlaki gerilime yaslanırken, Carr'ın derdi tamamen farklı: o, fiziksel imkânsızlığın mekanik zarafetiyle ilgileniyor. Kar üzerinde iz bırakmayan bir katil, gözler önünde gerçekleşen bir cinayet, mantığın çözemeyeceğini düşündüğünüz bir bulmaca — ve sonunda gelen çözüm, okuyucuyu "bu kadar basitmiş" dedirtecek kadar şık.
Carr'ın bu romanı, polisiyenin "adil oyun" (fair play) ilkesine olan bağlılığının da bir kanıtı: tüm ipuçları okuyucuya açıkça sunuluyor, hile yok, sadece görmemiz gereken bir şeyi gözden kaçırmamız var. Bu yüzden Üç Tabut, sadece bir cinayet bulmacası değil, türün kendi estetiğine yazılmış bir methiye gibi okunabilir.
Funda'dan...
Zamanından Önce Açılan Kapı: Kırk Oda ve Kalemimin Doğum Belgesi
1000Kitap’ta paylaştığım kendime has aforizmaları, uzun edebi metinleri okuyanlar bazen şaşırarak soruyorlar: "Bunlar gerçekten sana mı ait?" Evet, bir bamyaya bile methiye düzecek, alelade görünen bir nesnenin arkasındaki o derin felsefeyi görecek kadar bana ait... Bugün bu kendime has yazıların, bu sıradışı bakış açısının ve gerilim tutkumun nereden geldiğini merak edenler varsa, onları ortaokul yıllarıma, bir okul kütüphanesinin tozlu raflarına götürmek isterim.
Ortaokul sıralarındaydım. Ne bir rehberlik eden vardı ne de yaş uyarısı yapan... Kütüphaneden tamamen tesadüfen, bilinçsizce ve yaşımın çok üzerinde bir kitap alıp çıktım: Murathan Mungan’ın Kırk Oda’sı. Aslında yetişkin edebiyatına ait olan bu ağır, tekinsiz ve psikolojik gerilim yüklü eserin kapısını, o çocuk yaşımda araladım.
Kitapta "Mavi Sakal" lakaplı o adamın kırk odalı sarayını okurken, çoğunluğun gördüğü o fiziksel masal ögelerinin çok ötesine geçmişti çocuk zihnim. O adamın, sarayına hapsedip üzerlerine kapılar kilitlediği kadınları sadece fiziksel olarak kesip biçtiğini değil; onların meraklarını, özgürlüklerini, benliklerini ve ruhlarını odalarda parça parça ederek nasıl "manevi cinayetler" işlediğini o yaşta hissetmiştim. Her karısının bir "suçundan", yani erkeğin otoritesine biat etmeyip kendi sınırlarını çizme arzusundan dolayı nasıl manevi olarak yok edildiğini gördükçe, çocuk kalbime hayatın ilk büyük sızısı düşmüştü.
Bugün geriye dönüp baktığımda anlıyorum: Bendeki o adalet arayışı, kadın dayanışmasına olan sarsılmaz inancım ve feminizm bilincim, o Mavi Sakal’ın şatafatlı hapishanelerinde ruhu nefessiz bırakılan kadınların feryadını o yaşta duymamla başlamış.
Dahası, bugünkü yazın dilimin sırrı da o odalarda gizli.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Modern Bir Destanın Sonu: Ulysses’le Geçen 5 Ay
Sonunda bitti. James Joyce’un devasa labirenti Ulysses’in kapağını kapatırken üzerimden hem büyük bir yük kalktı hem de içimi tarif edilemez bir edebi tatmin duygusu kapladı.
İncelemeye başlamadan önce şuraya bir şerh düşmek istiyorum: Ben bu kitabı tam beş ayda sindire sindire, döne döne, her referansı deşe deşe okudum. Kimse kusura bakmasın ama Ulysses’i 10 günde okumak, dünyanın en zengin açık büfesinin önünden koşarak geçip sadece kokusunu almaktır. Joyce’un yıllarını verdiği o kelime oyunlarını, mitolojik göndermeleri, bilinç akışı tekniğinin dehasını 10 günde "anlayarak" bitirmek bana pek gerçekçi gelmiyor. Bu kitap bir hız yarışı değil, bir sabır sınavı :)
Elbette Ulysses’in derin, okurdan sabır isteyen ve fazladan bir okuma- araştırma uğraşı talep eden bir metin olduğu açık; ancak romanda yapılan göndermelerin karşılığını, hangi metnin temel ya da model alınarak ve ne maksatla kullanıldığını, nereyi işaret ettiğini araştırıp bulmak, bu uğurda kılavuzların, ansiklopedilerin ya da Shakespeare ve Homeros’un yapıtlarının satır aralarında gezinerek şifreler çözmek ne kadar saygı duyulası bir uğraş olsa da, olmazsa olmaz bir gereklilik değil okuma zevkini artırmak yönünde bir heves olarak algılanmalı sadece.
Benim beş aylık yolculuğuma gelirsek... Kelimenin tam anlamıyla bir zihinsel antrenmandı. Aslında basit sayılabilir bir öyküye sahip olan Ulysses, 1904 yılının Haziran ayının onaltısı, bir perşembe günü evinden çıkan Leopold Bloom’un Dublin sokaklarında geçirdiği bir günü yatay bir kurguyla ve bilinç akışı tekniğiyle aktarıyor bize. Romanın birden fazla anlatıcısı olsa da; Bloom dışında Tanrı anlatıcı, Stephen Dedalus, Gerty ve Molly bazı bölümlerde devreye girseler de; yine de sanki her şey Bloom’un zihninde yaşanır gibidir.
Joyce’un her bölümde farklı bir edebi
Kitapları Yakın!Alıntı
Kitaplara ne ihtiyacımız var ki? Onlarsız bir dünya, belki daha güzel bir dünya kurabiliriz. En nihayetinde insanın vaktini alan ve somut bir şeyler sunmayan kağıt parçalarıdır. İnsanın hayal dünyasında birtakım değişiklikler yapar, insanı çoğunlukla da üzerler. Kitapları yakmalı, bir daha onlardan bir dünya oluşturmamalı!
Fahrenheit 451 tam da bunun hakkında bir kitap. Kitaplara, yazılara ve yazarlara uzunca bir methiye aslında. Kitabın içindeki dünya tamamen distopik, insanların birbirlerine uzak olduğu, soğuk bir gelecek tasavvurudur. Öyle ya kitaplar bizleri huzursuz, mutsuz eden şeylerdir. Onları kafaları çıktığı an vurmalı, yakmalıdır!
Kitabın ana karakteri Guy Montag isimli bir itfaiyecidir. Buradaki itfaiyeciler bizlerin bildiklerinden oldukça farklı bir tiptedir. Onlar yangını söndürmez, yangını çıkartırlar. Artık evler yanmaz maddeler ile kaplanabildiği için tüm evin içi yakılır, tehlike imha edilir. İtfaiyeciler evde kitaplar olduğuna dair ihbar alırlar.
Bu dünyanın insanları birbirleri için hatta kendileri için dahi boş zamana sahip değildir. Onlar devamlı kulaklarında “deniz kabuğu” denen, günümüz kulaklıklarına oldukça benzeyen aletler takarlar. Geri kalan sürelerde çalışır, reklamlara maruz kalır ve birbirleri ile insanca hiçbir temasa girmezler. İnsanların içi dışarıdaki havadan daha soğuk ve ruhsuzdur.
Guy bu dünyadan bir kız çocuğu sayesinde çıkar. Adeta bir Morpheus olan McClellan ona hayatın hissetmekte, diğerlerine önem vermekte olduğunu söyler. Bundan sonra ise Guy'un yavaş yavaş değişimini, bildiği dünyanın sonunu getirmesini görürüz. Onun yolculuğu bize aslında hiç de yabancı olmayan tipte bir yolculuktur. Kahramanı uyandıran bir akıl hocası, kahramanın bulunduğu dünyaya isyan etmesi hikaye tarihi kadar eski bir temadır. O yüzden bu kitabı
Beklentilerimin Gölgesinde: Oblomov’la Dürüst Bir Yüzleşmeİnceleme
Bir kitabı okumadan önce onun hakkında çok fazla methiye duymanın o kitaba yapılabilecek en büyük kötülük olduğunu düşünüyorum. İvan Gonçarov’un Oblomov’unu nihayet bitirdim. İncelemelere, yorumlara bakarsanız herkesin "muhteşem ötesi, harika, mutlaka okuyun, okumazsanız çok şey kaybedersiniz" diyerek göklere çıkardığı bir eser bu. Peki ben kapağı kapattığımda o "muazzam" tadı alabildim mi? Dürüst olacağım: Ne yazık ki hayır.
"Sefiller"den Sonra Oblomov'un Odasına Düşmek
Belki de bu hayal kırıklığının bir sebebi de kendi okuma sıralamamdır. Victor Hugo’nun Sefiller’i gibi olay örgüsünün gürül gürül aktığı, sarsıcı bir destandan çıkıp doğrudan İlya İlyiç Oblomov’un tozlu, hareketsiz odasına girmek bende adeta edebi bir şok etkisi yarattı. Olayların durgunluğu ve anlatının fazlasıyla anlık, spontane ilerleyişi beklentilerimle hiç uyuşmadı.
Klasik Eser Baskısı ve Okur Özgürlüğü
Oblomov kötü bir kitap mı? Kesinlikle değil. Sadece "beklentilerin kurbanı olmuş güzel bir kitap" benim gözümde. Toplumda ve edebiyat çevrelerinde şöyle bir yanılgı var: Bir eser "klasik" etiketi taşıyorsa, onu herkes kayıtsız şartsız beğenmek zorundadır. Kusura bakmayın ama buna hiç katılmıyorum. Bir kitabın klasik olması, her okurda illaki muhteşem bir tat bırakacağı anlamına gelmez. Sırf toplum baskısı yüzünden, içimize sinmeyen bir kitaba "harikaydı" dememeliyiz. Zaten kitap okumanın, hele ki okur dünyasında bunca metin üzerine kafa yormanın bize katması gereken en büyük değer, kendi edebi zevkimizi cesurca savunabilmek değil mi?
Oblomovluk: Fikir Harika, İşleniş Spontane
Kitabın hakkını tamamen yemeyeyim; edebiyata ve psikolojiye kattığı "Oblomovculuk" kavramı son derece ilginç ve kesinlikle değinilmesi gereken, çok yerinde bir konuydu. İnsanın o varoluşsal eylemsizliği,
Düzen sağlayıcı olarak budalalık1000Kitap
Aslında eserin adı, budalılığa methiye veya ahmaklığa övgü manasında biraz. Ama her dönemde insanlığın yakasını bırakmayan yasak, alınmalar, kısıtlamalar ve yanlış anlamalardan çekinildiği için delilik diye yumuşatılmış. Bilirsiniz bu kavram daha sevimli gelir insanlara genelde. Çünkü akıl baştan giderse ya da hiç yoksa delisinizdir, fakat budalalık ve ahmaklık akla eşlik eden mizaçlardır. Bir çeşit istek, seçimlerimizden oluşan huydur ya kısaca.
Bu isim olayı bile kitabın konusu sayılır.
Erasmus, hep konuşup dert yandığımız, "cahillik mutluluktur, okuyup anlayıp mutsuz huzursuz insanlar oluyoruz, içinde bulunduğumuz topluma yabancılaşıyoruz", dediğimiz durumları ve konuları ele alıp yorumlamış. Eser, zekâ sahibi aydınlara, topluma yön veren entellektüellere karşı alaycı bir eleştiri, bilgeliğe karşı bir tavır gibi algılanıp, deliliği (budalalığı) övüyor görülse de , durum iç dinamiği açısından öyle değildir. Eserin mecazi bir yapısı vardır. Kahrından yazmış adam.
Tabi ki, dünyaya asıl yön veren, bu tarih öncesi çağlardan sürüp gelen ölümsüz ahmaklığa bir tür saygı göstermiş dokunuşlarıyla. İçin için, nasıl olabilir, nasıl inanıp kanabilirsiniz hayati konularda bile birbirinize diyor. Budalalığı konuşturarak edebiyatın etkili silahlarını da kullanmayı ihmal etmiyor.
Ben olmasam napardınız diyor budalalık. Taraftara ihtiyacı olan her yapıya, herkese. Ve düşünmeyi sevmeyen bilmeyenlere.
Okunacak eserlerden.
Esen kalın.