Yerli Yersiz Bir İnceleme·464 syf.·1000Kitap
10/10
2026 5. kitabı
Nazan Bekiroğlu… Bazı yazarlar vardır, kelimeleri kağıda dökmezler de sanki ruhunuza fısıldarlar. Benim için Nazan Hanım tam olarak böyle biri. 15 sene önce Lâ ile tanışmıştım o nahif dünyasıyla. Hani derler ya, bir yazarın bir kitabını okuyunca diğerlerine karşı hem bir iştah hem de "Acaba aynı tadı verir mi?" korkusu başlar; işte Yerli Yersiz Cümleler o korkuyu ilk sayfadan silip süpürdü. Fakat bu kadar zamanın geçme nedeni sadece “acaba”dan kaynaklı değildi. Bende kalsın o nedenler.
Aslında bu kitabı okurken içimi ısıtan, incelemeye başlamadan önce paylaşmak istediğim çok tatlı bir detay var. Şu an görev yaptığım okulda bir öğretmen arkadaşımın üniversitedeki hocasıymış Nazan Hanım. Bunu öğrendiğimde kitaba bakışım bir anda değişti. Sanki o cümleler sadece bir yazarın kaleminden çıkmamış da, tanıdığım birinin sesinden odamın içinde yankılanıyormuş gibi hissettim. Eğitimin, hocalığın o kutsal dokunuşu sayfalara sirayet etmiş sanki.
Kitabı yaklaşık dört günde bitirdim ama biraz nadasa bıraka bıraka, cümlelerin tadını çıkara çıkara okumak tercih edilebilir. Adı üzerinde; Yerli Yersiz Cümleler. Ama bana kalırsa hepsi tam yerinde, tam zamanında söylenmiş cümleler. Deneme türünün o özgür ruhuyla; aşka, hayata, tarihe ve insana dair ne varsa Nazan Bekiroğlu’nun o estetik imbiğinden geçip önümüze seriliyor. Genel olarak diğer kitaplarını okumadan bu kitaba başlamak – hele de daha ikinci kitabı olarak – doğru bulunmamış. En azından diğer incelemelerde gördüğüm kadarıyla. Fakat Nazan Hanımın da dediği gibi Yerli Yersiz Cümleler geldiği bağlamdan kopup bambaşka yerlere de götürebiliyor.
Yaşar Kemal için "aileden bir amcayı dinler gibi" derim hep; Nazan Bekiroğlu da benim için o çok sevdiğiniz, her kelimesine itimat ettiğiniz, zarif ve derinlikli bir abla ya da hoca gibi.
Taş, Kağıt, Makas: İskoçya Sislerinde Oyunu Kim Kazanacak?
İtirafımdır: Kitabın kapağını henüz kapattım ve fırından yeni çıkmış, dumanı üstünde taptaze yorumlarımla geldim karşınıza!
Bazen insanın o ağır edebi metinlerden, derin felsefelerden, mantık süzgeçlerinden falan biraz uzaklaşıp "sadece okuyayım, su gibi aksın gitsin" dediği anlar olur ya... Hah, işte tam o anların kurtarıcısı bir kitapla buradayım. Biliyorsunuz, zihni nadasa bırakmak için arada böyle tatlı okuma kaçamakları da lazım hepimize.
Ne yazsam büyüsünü bozacak, spoiler olacak gibi hissediyorum, o yüzden en iyisi kısa ve öz geçmek:
Yolculuk Başlıyor: Evlilikleri biraz yorgun düşmüş, ömrünü doldurmaya yüz tutmuş bir çiftimiz var. Bir anda İskoçya'nın o puslu atmosferindeki ıssız bir şapelde sürpriz bir tatil kazanıyorlar. İnsan böyle durumlarda ne der? "Belki biraz uzaklaşmak bize iyi gelir." İşte onlar da bu umutla yola çıkıyorlar ve... Sonrası bildiğiniz olaylar, olaylar!
Atmosfer: O gizemli şapelde yankılanan fısıltılar, beklenmedik anlarda kesilen elektrikler, duvardan size bakıyormuş gibi duran o tuhaf tablolar... Atmosfer gerçekten içine çekiyor. Kitap sürükleyicilik açısından çok başarılı, sayfaların rüzgar gibi nasıl geçtiğini anlamıyorsunuz.
Ufak Bir Sitem: Fakat minik bir sitemim var: Çoğu gerilim türünde karşılaştığımız o klasik tuzağa bu kitabımız da düşmüş. Yazarımız finalde okura o meşhur "ters köşe" hissini yaşatmak isterken, maalesef birkaç mantık hatasının arasına sıkışıp kalmış.
Kısacası; Bana o iliklerime kadar hissetmek istediğim gerilim tadını tam olarak verememiş olsa da kafa yormadan, merakla okuyup bitirilecek çok keyifli, akıcı bir kitaptı. Eğer sizin de zihninizi dinlendirmek istediğiniz, sadece hikayenin akışına kapılmak istediğiniz bir döneminizdeyse, kesinlikle şans verilebilir!
Çağdaş Macar edebiyatının önemli isimlerinden Peter Nádas’ın Ölümle Baş Başa kitabını az önce bitirdim.
Uzun zamandır öykü okumuyordum, o yüzden baya iyi geldi. Akıcı, yormayan ama altı dolu bir kitap. Özellikle üçüncü öykü favorim oldu.
Kitap adını son öyküden alıyor. İlk üç öyküde bir çocuğun gözünden dünyayı izliyoruz; sade, filtresiz ve biraz da iç burkan bir anlatım var. Son öyküde ise ton tamamen değişiyor: bu kez ölümle yüz yüze gelmiş bir adamın iç dünyasına giriyoruz.
Genel olarak hayatın içinden, büyük olaylar olmadan da insanı yakalayan bir kitap. Öykülerde, yaşamın olağan akışı içinde gerçekleşen olayların bir çocuğun gözünden aktarılması, anlatılanların okura daha saf ve yalın bir şekilde ulaşmasını sağlamış.
Kısaca: Sessiz ama etkili. Sevdim, tavsiye ederim.
Macar yazar Peter Nadas'ın bu kitabi 4 tane öyküden oluşuyor; Kutsal Kitap, Bahçıvan, Kuzu ve Ölümle Baş Başa. Bence son iki öyküsü diğerlerine göre daha iyiydi. Tabii ki kitaba ismini veren ve ödüllü öykü en iyileriydi. Ölümle burun buruna kalınabilecek o anı yaşamayan insanlara, bu kadar iyi aktarabilmek büyük bir beceri gerektiriyor. Bunun yanı sıra diğer hikayelerinde de Sovyet dönemi Macaristanı ile ilgili ufak göndermeler mevcut. Okuması çok kolay bir yazar değil ama kaleminin farklı olduğunu düşünüyorum.
Oldukça akıcı bir kitap. Aynı yılın ocak ve Aralık ayında doğanların hokeydeki başarılarının farklı olduğunu erken doğanların daha avantajlı olduğunu söylemiş. Bu nedenle gruplar kurulurken 6 aylık periyotlar olsa daha fazla insanın hokeye kazandırılabileceğini söylemiş.
Eğitimci olanlar yıllardır çocukları erken okula vermenin zararlarını söylüyor, aynı şey.
Çeltik tarlasından gelen kültürlerde okulun çok daha uzun sürmesi, uzun süre nadasa bırakılan kültürlerde de daha fazla tatil olması.. Yani bu meseleyi kültürel değerlendirmesi güzel bir nokta.
KIPP okulları denilen okullar düşük sosyo ekonomik seviyedeki öğrencileri yüksek seviyedeki öğrenciler gibi bir noktaya taşıyor. Bunu yaz tatilini kısaltarak okul saatini uzatarak aşırı ödev vererek ve müthiş bir disiplin uygulayarak yapıyor. Çünkü aradaki farkı ancak bu yöntemle kapatabileceği inancı var. Buraya bir soru işareti bıraktım.
12 farklı aileden gelen çocuklar incelenmiş ve sonuçta zengin aileden gelen çocukların haklarını savunmak için daha çok teşvik edildiği ortaya çıkmış. Yani ortamın havasını kendi lehine çevirip hakim olmayı küçükten itibaren öğreniyorlar. Bu da onları kişiler arası ilişkilerde avantajlı bir noktaya getiriyor.
Kitapta çevrenin çok ön plana çıktığını bireysel çabanın geri planda kaldığını söyleyebilirim. Evet genetik faktörler, çevre çok önemli ama bireysel istek ve azim de çok kıymetli.
mırıldanmalar desen değil sayıklamalar desen değil belki iç sese yakın ya da her şeyden uzak yazılar her şeye çok yakınlar.
okurken yazarını hayal edip durdum nasıl biri yazdı bunları diye, burada ne hissetti, bunu yazarken ne düşünüyordu, ne yapıyordu bu yazıları yaşarken?
büyüyünce şiir olmak isteyip şîr olanların söyledikleridir. ama kükreyemiyorlar. belki de duyacak yürek yoktur, gerisini bilmiyorlar.
