1897 yazında meydana gelen ve fiyasko ile neticelenen bir başka beyhude Sefer Hanasor bölgesindeki idi. Bunun net sonucu Van ile İran arasındaki mıntıkanın Ermeni nüfusu için feci oldu. Birçok bölge için kendi postlarını kurtararak savaşan Taşnakların bu macerasının sonucu olarak birçok Ermeni köyü haritadan silindi.
Hanasor diye adlandırılan hadise, amaçları Türkiye’nin doğu sınırları boyunca siyasi huzursuzluk ve hengame çıkarmak olan Rus yetkilerinin entrikalarının bir sonucu idi.
İşbirlikçi göz hipotezi
"Göz aklarımız, toplumsal iletişim açısından çok önemlidir. Maymunlardan farklı olarak bizim göz aklarımız dışarıdan net bir biçimde gözüktüğü için, nereye baktığımız hemen belli olur. Bu sayede de aslında birçok duygumuzu karşı tarafa iletiriz. Bu duruma biyolojide "işbirlikçi (cooperative) göz hipotezi" adı verilir."
Şimdi, gözlerimi kapadığımda her şeyi eskisinden çok daha net görüyorum.
Daha net belirtiler olabilir mi? Etrafa kayıtsızlaşmak aşkın özü değil midir?
Kalabalık ve turistik bir şehirde bir avuç cemaatin camilere girip çıkması, Çin açısından sorun değil gibi görünüyordu. Urumçi'de serbest bırakılan namaz.sıra Hoten gibi tarihi, siyasi ve dini derinliği olan bir şehre geldiğindeyse en kaba ve militarist yöntemlerle engelleniyordu. Urumçide kıldığımız namazın kimseye bir zararı yoktu, ama Kaşgar'ın odağını bir caminin teşkil etmesi istenmiyordu. Urumçide camiden camiye koşabilirdik, ama Gulcada tek bir vakit namaz kılacak bir mekân bulunamıyordu. Urumçi'de camilerin fotoğraflarını dilediğimiz gibi çekebilirdik, ama Yarkent'te kapısından içeri bakmamıza bile müsaade yoktu...
Urumçi'yi gördükten sonra, sadece Urumçi'ye bakarak yapılacak Doğu Türkistan yorumlarının ne kadar yanıltıcı olacağını da net bir şekilde fark ettim. Mesela Hoten'de cuma namazı kılamamak yerine, Urumçi'deki bir camide cuma namazı kılabilseydim, tabloyu bambaşka şekilde değerlendirecektim, bazı önemli ayrıntılar gözümden kaçacaktı. Hatta o zaman, Urumçi'deki bazı camilerde asılı gördüğüm Xi Jinping'in Uygurlarla sohbet ederken çekilmiş fotoğraflarına bile farklı bir gözle bakacaktım.
Zaman zaman, Çin devletinin organize ettiği resmi gezilerle Urumçi'ye gelen ve kendilerine sadece belli noktalar gösterilen Türk gazeteci ve yazarların düşürüldüğü tuzak tam olarak burası: Kısa bir cami ziyareti, sokaklarda neşeli bir tur, lezzetli bir kebap sofrası, sonra da gelsin "Urumçi'ye gittim. Batı medyasında anlatıldığı gibi bir baskıya şahit olmadım. Camiler açıktı, sokaklar dopdoluydu, insanlar çok mutluydu" şeklinde sözde analizler, gözlemler, yorumlar...
Uyandığımda gözüme çarpan ilk şeyleri oldukça net görür ve algılarım, çok karmaşık şeyler değilse. Sonra gözlerimin ve kafamın içinde ince bir yağmur yağmaya başlar, bir duştan boşalırcasına.
