“Bitti! Ölüm bitti… o yok artık!”
Kendini geliştirip iyi konumlara gelmek ve kazancından daha fazlasını hedefleyip sahip olmak, teori de güzel bir evlilik yapıp iyi evlatlara sahip olmak. Sorulsa, bir çoğumuzun söyleyeceği hayaller bunlar, hayallerimiz bile özgün değil dikte edilmiş. Gerçekten neyi arzuladığımızı neyi yaşamak istediğimizi ne kadar düşünüyoruz. Bir şeylere sahip olma hırsıyla ömrümüzü harcıyoruz ama ne için hepsinin sonu ölüm değil mi? Peki ya gerçekten de yaşamamız gerektiği gibi yaşamıyorsak, bu farkındalık bize de İvan İlyiç gibi ölüm döşeğinde mi gelecek çok geç değil mi?
Ölüm döşeğinde ki İvan ailesine;
Bir sözcük daha eklemek istedi, “prosti” diyecekti, ama ağzından “propusti” çıktı. Ancak yanlışını düzeltecek gücü yoktu anlamışlardır diye düşünüp elini salladı.
Prosti: Bağışla
Propusti: Bırak (geçeyim)
Anlatmak ve Konuşmak ÜzerineFelsefe-Düşünce
Anna Karenina’nın çok sevdiğim bölümlerinden birinde Levin, âşık olduğu kadınla —Kiti— güzel bir akşam geçirir. Sonra Levin'in ağabeyi, "çok sevindim, galiba iyi bir kız..." diye başlar konuşmaya. Levin, ağabeyinin yakasında tutup "söyleme, söyleme, söyleme!" der.
Tolstoy'un anlatıcısı devam eder: "İyi bir kız sözleri, onun [Levin'in] duygularına hiç uygun düşmeyen basit, bayağı sözlerdi."
Aslında bir iltifat olan “iyi bir kız” ifadesi, Levin’in Kiti’ye duyduğu aşkın yanında neredeyse bir hakarete dönüşür.
Abisinin konuşması, Levin’in hissettiklerine ihanet eder.
Tolstoy’un bir diğer eseri İvan İlyiç’in Ölümü ise farklı bir bağlamda ilerler.
İvan, karısının kendisini affetmesi için ısrar ederken “prosti” (affet) demek yerine “propoosti” (bırak gitsin, boş ver gitsin) der. (Brombert, Fanilik Üzerine Düşünceler. s.35)
Burada konuşmak, bir tür hakikat ilişkisi olarak insanın yanlışlıkla da olsa gerçeği söylemesi anlamına gelir.
Nitekim Lacan, Seminar XX, On The Limits of Love and Knowledge’da şöyle yazar:
“Bilmeden konuşuyorum. Bedenim aracılığıyla konuşuyorum ve bunu kendimden habersiz olarak yapıyorum. Dolayısıyla her zaman, bildiklerimden daha fazlasını söylüyorum.”
Freud’un hastalarıyla yaptığı “serbest çağrışım anlaşması” da bu minvalde anlaşılabilir. Hasta, aklına gelen her şeyi olduğu gibi Freud’a söyleyecek, böylece bildiklerinden daha fazlasını —herhangi bir bastırma olmadan— söyleyebilecekti.
Ancak konuşma her zaman hakikati söylemez: Kelimeler ağızda yuvarlanır, birbirine girer, anlaşılmaz, boğuk seslere dönüşür. Ve hatta bir şey anlatmak mümkün olmaz; nitekim konuşmaya en çok ihtiyaç olan yerlerde, zihnin karmaşası öyle büyüktür ki, kelimeler dile getirilemez olur.
Sözün bittiği yerde konuşamamak, konuşmaktan daha fazla şey söyler.
Yine
Reklam
''Bitti! Ölüm bitti...O yok artık!''Edebiyat
_ Götür onu...yazık...sana da...
Bir sözcük daha eklemek istedi, "prosti"1 diyecekti ama ağzından "propusti"2 çıktı. ancak yanlışını düzeltecek gücü yoktu,anlamışlardır nasılsa diye düşünüp elini salladı.
_____________________________________________
1 Bağışla (Rus.) (ç.n)
2 Bırak(geçeyim) (Rus.) (ç.n)
Hemen hemen hepimiz daha iyi bir hayat arzular ve bu uğurda farkında olmadan çoğu şeyi yitiririz. İçinde olduğumuz toplum,ekoller,duygularımız bizi sistematik bir hayat anlayışına iter. Bir şeylerin farkına varmaya veya sorgulamaya genelde bir kayıp verdiğimiz veya yitirdiklerimizle "neden" diyerek kendimize sormakla başlarız. İvan İlyiç'in Ölümü de hasta bir adamın ,içinde nedenlerle dolu düşünceleri olan hastalığının ve ölümünün anlatıldığı sade,açık,gerçekçi ve akıcı bir eser.
Kitabın adından da anlaşılacağı gibi karakterimiz İvan İlyiç ölüyor ama bu ölüm kitabın ilk sayfasında kara kenarlı bir gazete köşesinde İvan İlyiç'in dost bildiği mahkeme arkadaşları tarafından okuyucuya bildiriliyor. Kitapta vurgu edilen ölüm değil bir sorgulamadır.
Kitap, İvan İlyiç'in cenaze seromonisi ile başlayıp çocukluğuna,ailesine,eğitimine daha sonrasında ise atandığı bölge ve evliliğine göre kronolojik bir sıralama ile ilerliyor. Lev Tolstoy bize karakterin aile yapısını,düşüncelerini,çevresini hastalıktan önce ve sonra olmak üzere farklı iki periyotta sunuyor. Hastalık öncesini anlatmak gerekirse karakterimiz İvan İlyiç akıllı,canlı,hoş,kibar,iyi giyimli bir beyefendi. Ayrıca çalışkan,tutarlı ve hırsları olan biri. Tutkuları,eğlenceleri,gösterişe ve lükse dayalı zevkleri olan ve çevresince de kıskanılan ve sevilen biri. Arkadaşlarıyla kumar oynamayı,eğlence düzenlemeyi hayatı hoş ve kibar geçirmeyi,rahatlıkta olmayı seven ve ailesine de bunu sunan biri. Öyle ki aldığı maaşı
İvan İlyiç'in Ölümü, İnsan Ne İle Yaşar?, Savaş ve Barış ve daha nicesi. İçten kalemiyle 19. yy çağının insanlık sorunlarını başarılı bir şekilde ele alan bir yazarla geldim sizlere. •
İvan İlyiç'in son derece basit, sıradan ve kendi çapında başarılı bir hayatı vardı, ta ki hastalığın pençesine takılana kadar. Ölüm denilen şey ona o kadar uzak bir gerçeklikti ki sanki sadece diğer insanlar için vardı. O, bir gün onunda başına gelebileceğini hiç düşünmemişti. Bu yüzdendir ki bu buz gibi gerçekle yüzleşince her şeye tahammülsüzleşen, ailesine bile yüz çeviren huysuz bir insana dönüştü. Onların tüm sağlıklı bedenleri ile onun hastalıklı hali ile alay edercesine yaşamlarını sürdürmeleri en çok zoruna giden şeydi belkide. Ölüm korkusu, yaşadığı hayatın doğru olup olmadığını bile sorgulatıyordu ona. En sonunda çevresindekilere ettiği eziyetin bilinci ile tüm ağrılarından kurtularak bu acı, yanlış hayata gözlerini yumdu. O diyemedi ama biz diyelim, sevgili İvan, Prosti! •
Ölüme ilişkin yazdığı bu eserde ölüm gerçeğini yüzümüze vuran Tolstoy bize hatırlatıyor; her şeyin geçici olduğu bir yerde en kalıcı olanı, ölümü.
