Spinoza’nın erken dönem metinlerinden biri olan (Anlama Yetisinin Düzeltilmesi Üzerine), onun tüm felsefi sisteminin temellerini attığı bir felsefi arayışı temsil eder. Epistemolojik ve metafiziksel
Anlama Yetisinin Düzeltilmesi Üzerine İnceleme - Kısa İncelemeBaruch Spinoza · Dost Kitabevi · 2023839 okunma
Öyleyse, Spinoza'nın üç tür bilgi sınıflandırmasını inceleyerek başlayalım.
Spinoza'nın, Emendatione'den başlayarak bilgi türleri arasında bir sınıflandırma yaptığını biliyoruz.
Sayfa 158
Reklam
Sayfa sayısı az fakat anlam derinliği çok fazla olan felsefi bir kitap. Uzun süredir bu denli zorlandığım bir kitap okumamıştım zira okurken gerçekten bazı cümleleri, sayfaları kaç kez okudum bilmiyorum. Okurken yazarın entelektüel derinliğini, bilgi düzeyinin ne denli yüksek olduğunu okuduğunuz her cümlede anlayabilirsiniz. Okurken ne kadar çok yeri çizdim, yanlara not aldım hatırlamıyorum fakat gerçekten anlayabilmek için durup durup düşünmenizi gerektirecek bir kitap.
Yazar:
•Rasyonalizm ve Pragmatizme oldukça akademik bir dil ile kavramsal ve felsefik olarak çok yerinde ve güzel açıklamış.
•Hikmet kavramının bildiğimiz dini tanımının yanında felsefik bir bakış açısıyla çok farklı fakat açıklayıcı bir şekilde işlemiş.
•Ratıo ve Intellectus kavramlarının ne demek olduğuna ve akıl kelimesinin bu iki bağlam ile ilişkisine değinmiş.
•Rasyonalitenin ontolojik temellerine ayrıntılı bir biçimde ele almış ve Kur’an ile ilişkisini gayet açıklayıcı ve mantıkçı bir şekilde ele almış.
Ve bağlantılı konuları Kur’an’dan da ayetlerden yararlanarak açıklamış, bağlantı kurarak ve karşılaştırarak okuyucun konuyu daha derinlemesine kavramasına yardımcı olarak okuyucuya daha keyifli bir okuma fırsatı sunmuş. Felsefi kitapları okumayı sevenler için okunması gereken kitaplar arasında diyebilirim…
Ratıo ve intellectus
Mertebe olarak aklın altında bulunan düşünce ve duygular, akla karşı çıkmanın yanı sıra onu aşağı çeker. Öfke, nefret, haset, kıskançlık, kin ve husumet gibi duygular sadece akıl dışı değildir. Bunlar aynı zamanda insanı akıl ve erdem sahibi olmaktan uzaklaştıran yıkıcı hislerdir. Doğru bir akla ve muhakemeye sahip olmak, aynı zamanda bu fena duygu ve düşüncelere karşı korunaklı olmak demektir. Ancak gerçek manada akıl sahibi olan kişiler kötü duyguların esiri olmaktan kurtulabilirler. Aklın kendini aşağı çeken faillere direnmesi, onun asaletininin bir gereğidir. Aklımızı doğru kullandığımızda sadece rasyonel argümanlara değil aynı zamanda duygularımıza da hakim oluruz.
Ratio artık, doğayı, tüm zâti anlamlarından ve sembolik öneminden arındıran ve farklı bir modus operandi [çalışma yöntemi] geliştiren doğa bilimlerinin ana aracı hâline geldi. Ratio'nun intellectus'tan daha da uzaklaşması, "rasyonel analizin" bundan böyle, varlığın zâtî anlamını, sembolik önemini veya manevî değerini ortaya çıkaramayacağı anlamına geliyordu. Böylece rasyonellik, kendisine yeni bir hakikat alanı yarattı ve bütünsel gerçeklik tecrübemizi ortadan kaldırdı. Natüralizm ve pozitivizmle birleşen rasyonalizm, gerçekliği, insan zihninin analitik kabiliyetlerine indirgemeye ve nicel hesaba dayalı düşünceyi, varlığın hakikatini bilmenin tek güvenilir yolu olarak tanımlamaya çalıştı.
Ratıo ve ıntellectusKitap Alıntısı
RATIO VE INTELLECTUS (ORAN VE ZEKA)
"ÇIKARIMSAL AKIL VE SEZGİSEL AKIL"
Ratio, mantıksal analiz, soyutlama, tümdengelim, sonuç çıkarma ve aklın diğer mantıksal işlevleri için kullanıldı. Bu geniş anlamıyla ratio, her şeyden önce, bilimsel bilginin temelini oluşturdu ve çıkarım ve önermelerin de netlik ve kesinlik iddiasında bulundu. Buna kar şın intellectus, artık rasyonel araştırma ve mantıksal analizden tamamen ayrışmış olan sezgisel ve hikemi bilgiyi ifade etmeye başladı. Dolayısıyla delil, kanıt ve ispattan değil, sezgi, hayal gücü ve iç aydınlanma gibi öznel terimlerden söz ettiği için ratio gibi sağlam bir temele sahip olmadığı düşünülür oldu.
Reklam
Reklam