Stefan Zweigin “Mecburiyyət” əsərini ilk dəfə oxuyanda düşündüm ki, bəs mən onun yerində olsaydım, nə edərdim? Ferdinand kimi bir rəssam, sakit kənd həyatı, onu sevən bir qadın– hər şey gözəl. Birdən əmr gəlir: “Dön geri, döyüşə qatıl”. Və mən onun bu parçalanmasını o qədər dərin hiss edirəm ki…
Zweiq göstərir ki, ən təhlükəli zorakılıq fiziki deyil, psixoloji olandır. Ferdinand nə qədər “getmək istəmirəm” desə də, içindəki səs “getməlisən” deyə qışqırır. Bu səs haradan gəlir? Dövlətdən? Cəmiyyətdən? Yoxsa uşaqlıqdan bizə hopdurulmuş “vəzifə” hissindən? Mən düşünürəm ki, Zweiq bu sualın üstünü açmır – çünki cavabı hər kəs öz vicdanında tapmalıdır.
Paula mənim üçün əsərin ən cəsarətli obrazıdır. O deyir: “Sən getmə, azadsan”. Onun məntiqi sadədir – əgər hər kəs “yox” desə, bu maşın dayanacaq. Amma Ferdinand Paula kimi ola bilmir. Niyə? Çünki o, iradəsinin köləsi deyil, iradəsinin özü məcburiyyətə çevrilib. Və bu, ən faciəli məqamdır: insan öz daxilindəki ziddiyyətlərdən qurtula bilməyəndə xarici düşmən axtarmağa başlayır. Ferdinandın düşməni nə ordudur, nə dövlət – onun düşməni öz qorxusudur.
Sərhəddə qarşılaşdığı yaralı əsgərlər. O an mən öz-özümə sual verdim: “Həqiqətən dağılmış bədənləri görməkdən başqa heç nə insanı ayılda bilməzmi?” Bəlkə də yox. Zweiq optimistdir – finalda Ferdinand geri dönür. Lakin məncə, geri dönüş onu xilas etmir. O, ömrünün sonuna kimi “bəs getməli idim?” sualı ilə yaşayacaq. Çünki əsl məcburiyyət hökumətin əmri deyil, insanın öz beynində yaratdığı “mütləq olmalı” fikridir.
Mən bilirəm ki, Zweiq özü də müharibədən qaçmışdı – İsveçrəyə, oradan da İngiltərəyə, nəhayət Braziliyaya. O, 1942-ci ildə özünə qəsd edərək “məcburiyyət”dən qaçmağın yeganə yolunun ölüm olduğunu göstərdi. Lakin bu novella 1920-ci ildə yazılıb – hələ ümidli dövr. Bəlkə
Dünyanı bir həbsxana kimi təsəvvür edin. Bu həbsxananın içində yaşayırıq və ən təhlükəli tərəfi də budur ki, həbsdə olduğumuzu bilmirik. Çünki həbsxananın kənarında nə olduğunu tanımırıq. Azadlıq haqqında bildiklərimiz də sistemin bizə icazə verdiyi qədərdir. Həyatımız başlanğıcdan bu mexanizmin üzərində qurulub və onu aşmaq üçün nə xəritəmiz var, nə də gücümüz. Kənardan baxanda hər şey absurd görünür. Bəs niyə insan bu absurdluğun içində israrla məna axtarır? Niyə hər hadisəyə bir izah, bir səbəb tapmağa çalışırıq? Elmi, hüquqi, əxlaqi çərçivələr qururuq. Müəllif suallar verir, amma cavab varmı bilinmir.
Yozef K. də elə bu boşluğun içində dayanıb. O, heç nə bilmir. Daha dəhşətlisi isə budur ki, nəyi bilməli olduğunu da bilmir. Hara getdiyini, niyə getdiyini, nə axtardığını anlamadan hərəkət edir, çabalayır. İstirahət günlərini dincəlməyə, həyatdan zövq almağa yox, səbəbi açıqlanmayan istintaqlara sərf edir. Çünki sistem artıq onun daxilinə çöküb. Ona göstəriş verən təkcə məmurlar deyil, öz içində formalaşmış itaət refleksidir. Burada hökm birtərəflidir. Sistem mühakimə olunmur. Sən isə müdafiə olunmursan. Haqlı olduğunu sübut etməyə çalışdıqca daha da batırsan, daha da haqsız olursan. Ədalət axtarışı insanı günahkarlaşdırır. Sən danışdıqca qovluq qalınlaşır.
Məkanlar çirkab içindədir. Hava ağırdır, nəfəs boğur. Bu sadəcə fiziki çirkab deyil. Burda vicdan da havasız qalıb boğulur. Sistemə uyğunlaşanlar bu mühitdə yaşamağa vərdiş ediblər. Təmiz hava onlara yad gəlir. Onlar artıq dəyişmək istəmirlər. Düşünürlər, amma nəyi düşünmələri tələb olunursa, onu düşünürlər. Nəyi etmək tələb olunursa, onu edirlər. Beləliklə, hamı məhkumdur. Əgər hamı məhkumdursa, artıq məhkum anlayışı da mənasını itirir. Çünki azad insan yoxdursa, məhkumları fərqləndirməyə də ehtiyac qalmır. Hər
Reklam
Oscar Wilde - Dorian Qreyin Portreti1000k
Kitabda Dorian Qrey adlı gəncin həyatından və onun başına gələnlərdən bəhs olunur. Olduqca gözəl simaya malik olan Dorianın Basil Hallward adlı rəssam dostu onun portretini çəkir. Həyatı boyu portretdəki kimi gənc və gözəl qalmaq istəyən Dorianın arzusu gerçəkləşir və bütün hadisələr də məhz bundan sonra başlayır. Lord Henry Wotton adlı şəxslə dost olan Dorianın həyatı tamamilə dəyişir; o, həyatın yalnız zövqdən ibarət olduğunu düşünür. Gerçəkdə isə hər şey tamamilə fərqlidir.
Ümumilikdə, kitab əxlaqi dəyərlərin vacibliyi, həyatın yalnız zövqdən ibarət olmadığı və vicdan faktorunun önəmini ehtiva edir.
Ortalıq kitabıİnceleme
Puan vermedi·%6 (15/224 syf.)
Əsər nəzəri olaraq Hitler'in “qısa” bioqrafiyası olmaq iddiasındadır, lakin gəlin, görün ki, içərisində olan tək dəyərli şey rəssam və onun ailəsi barədə olan şəkillər və şəkillər haqqında olan daha az qərəzli açıqlamalardır. Kitab olaraq yox, amma albom olaraq ala bilərsiniz, əgər maraqlı gəlsə sizə.
Bu günə qədər bir çox bioqrafik əsər, tarixi kitab oxumuşam. Yaxşılarını, pislərini və akademik səviyyədə olanları ilə də rastlaşmışam deyə aradakı fərqi bilirəm. Amma heç vaxt bu qədər spekulativ, kopya nümunəsi olanı oxumamışdım. Bütün yazılanlar google nümunəsi və sosial şəbəkələrdə gedən ucuz müzakirələrin əsas arqumenti ola biləcək səviyyədədir.
Hitler haqqında bioqrafik əsər oxuyacaqsınız deyə bu kitaba başlamayın, çünki burada analitik dəyərə sahib yanaşmadan başqa hər şey - yalan, uydurma, spekulyasiya, qaralama vs - var. Bu kitab sizi ən uğurlu halda çayxanalarda “yaxşı tarixçi” edə bilər, başqa heç nə.
Ölüm RəqsiRoman
Kitab, nişanlısından bir iz üçün bir əlində çamadan digərində əsa ilə fırtınalı bir havada Vilis Vitols adlı latviyalının limandan Bakıya enməsi ilə başlayır. Tarixlər Çar Rusiyasının son dövrləri və Bakının aclıq, səfalət çəkdiyi zamanları qısaca 'ölümün bakının üstündə rəqs etdiyi zamanları' göstərir.
Kitabda dinə, iqtisadiyyata, sosial vəziyyətə, aclığa, zamanın idarəetmə strukturu və özbaşınalığına, azadlıq mübarizəsinə, insan psixologiyasına və s. məsələlərə eyni anda şahid olursunuz. Yazarın 1915-1918 ci illəri Bakıda yaşadığı faktını göz önündə tutsaq, bu zaman əsərdəki hadisələrin, abu-havanın nə qədər real olduğuna dair beynimizdə bir mənzərə formalaşar.
Yazarın rəssam olması səbəbi ilə kitabda təsvirlər aydın şəkildə verilib və həqiqətən o atmosferi hiss etmək, bugünkü bakı ilə qarşılaşdırmaq olduqca mistikdir. Ən əsası da 1918 ci il mart ayında neftin rusiyaya daşınması səbəbi ilə çörək üzü görməyən ac xalqın səbr daşının çatlaması ilə azadlıq mübarizəsinə başlaması və başlayan ayaqlanmaların necə erməni-bolşeviklər tərəfindən soyqırıma çevrildiyini, müharibə sonrası şəhərdəki vəziyyəti bir bakı sakini kimi qələmə alıb.
Kitabdakı mənzərəyə bakı sakini, aşiq, əcnəbi, xristian inanclı birinin pəncərəsindən baxırsınız.
Bunu da qeyd edim ki, kitabdakı təsvirlər bir tarixi fakt kimi deyil, Vilis Vitolisin başına gələnlər, qarşılaşdığı situasiyalar kimidir.
Yazar 2.Dünya müharibəsindən sonra komunist rejimə boyun əymədiyi üçün SSRİ-dən sürgün edilib.
Goethe-nin “Gənc Wertherin iztirabları” adlı əsəri alman ədəbiyyatında sentimentalizmin ən mühüm nümunələrindən biridir. Romanda gənc bir rəssam olan Wertherin dərin, lakin qarşılıqsız sevgisi, onun daxili aləmini və faciəvi sonunu oxucuya duyğusal bir dildə təqdim edir.
Wertherin Lotte adlı nişanlı bir qadına duyduğu sevgi, zaman keçdikcə onun həyatının mənasını məhv edir. Əsərdə insanın hisslərinə təslim olması, cəmiyyətin qoyduğu sərhədlərlə ziddiyyətə düşməsi və daxili ziddiyyətlərin insan ruhunda yaratdığı fırtınalar əsas mövzulardandır.
Genç Werther'in AcılarıJohann Wolfgang Von Goethe · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 2024150bin okunma
Reklam
Reklam