Kişinin “uygunsuz hatta sınırsız davrandığı” yani herhangi bir sosyal duruma tepkisi abartılı şekilde şiddetli veya şaşırtıcı şekilde pasif olduğu her durumda bunun arasında çok büyük olasılıkla çocuklukta yerleşmiş şemalar bulunmaktadır.
Bilinçaltındaki çekmecelerin farkına varmadığımız sürece tetikleyenleri neden sanmaya eğilimimiz olur. Bilincimiz bize sadece yüzeyi, yani modlarımızı gösterir.
Uyum bozucu başa çıkma modları; yeni deneyimleri engelleyen eski şemalar ve yardımı pek az dokunan başa çıkma tepkilerinin bir karışımıdır. Bu modlar bizim hayat tuzaklarımızdır. Yeni sorunları geçmişin olanaklarıyla çözmeye çalışırız ve bu nedenle geçmişte takılı kalırız. Bu böylece sürer gider!
Olmuş olan şey, değiştirilemez. Şemalarımızı tanır ve onların neden olduğu modlarımızın farkına varırsak, otomatik başa çıkma tepkileri ve yaşam tuzaklarından kurtulabiliriz. Bu da , “sağlıklı yetişkin “ modunun işlevidir.
Şema terapide söz konusu olan, ebeveynleri geçmişe yönelik olarak eleştirmek değildir. Söz konusu olan; hala içsel ebeveyn modları olarak içimizde işlemeye devam eden “zehirli”düşüncelerin farkına varmak ve bu düşünceleri içimizden çıkartmaktır.
Şema, kökeni erken çocukluk dönemindeki zorlayıcı durumlara dayanan duygu, düşünce ve anıların bir görüntüsüdür. Şemalar arka planda dururlar. Ama algılayışımızı ve yaşantımızı yönetirler. Farkında olmadan dünyayı eski gözlüğümüzle görürüz… Şemalarımız bir “oto-pilot “ gibi görev yaparlar ve bu otomatik pilot bizim hiçbir şey yapmamıza gerek kalmadan geçmişten hazır bir çözümü bize sunar.