Lev Tolstoyun “İnsan Nə ilə Yaşayır?” adlı əsəri təkcə bir hekayə deyil, həm də insanı sevgi, mərhəmət və həyatın mənası haqqında dərin düşüncələrə sövq edən dəyərli bir əsərdir. Əsər oxucunu insanlığın əsl mahiyyəti və sevginin gücü barədə düşünməyə vadar edir. Kitab Tanrı, sevgi və mərhəmət kimi ali dəyərləri sadə, lakin təsirli şəkildə qeyd edir.
Əsərdən aldığım əsas nəticə odur ki, insanı insan edən ən böyük dəyər sevmək, mərhəmətli olmaq və başqalarına yaxşılıq etməkdir. Buna görə də bu əsər mənəvi dəyərləri və insanlığın əsl mənasını anlamaq baxımından çox təsirli və düşündürücü bir əsərdir.
Əsəri bəyəndim, hər kəsin oxumasını tövsiyə edirəm :)
Lev Tolstoy
İnsan Nə İlə Yaşayır?
Lev Tolstoy
İnsan Nə İlə Yaşayır?
Kitabın qadağan olduğunu, burdakı yüksək puanını görəndə həyəcanlandım, yaxşı birşey gəlir deyə. Amma kitab heç bir hissəsində gözlədiyimi verə bilmədi, hər dəfə bundan sonra olar bundan sora olar dedim ve sona çatdım. Sadə sözler, qısa cümlələr, sadə bir hekayə. Kitab sadəcə kiminsə ölümüylə təsir gücü yaratmağa çalışır, amma ölümlər də dramatiklikdən çox kor gözə barmaq kimi oxuyucuya təqdim edilir. Yeni, " buna da kədərlənmə görüm" deyir sanki yazar və hər dəfə daha kəskin birşey çıxardır. Mən bəyənmədim, amma sadə, adi, cansıxıcı birşey istəyənlər oxuya bilər.
Hangi tür kitapları seviyorsun?
🔎 Polisiye
💕 Romantik
🚀 Bilim Kurgu
🏰 Fantastik
📖 Klasik
🧠 Kişisel Gelişim
🏛️ Tarih
😱 Gerilim
"Para ölümü zehirlerse ölümden bir tek öfke çıkar" – məhz fransız naturalizminin atası Émile Zola-nın "Nasıl Ölünür" (Comment on meurt) kitabının ana ideyasını, ruhunu əks etdirir.
Zola bu qısa, amma sarsıdıb insanı silkələyən əsərində olduqca çılpaq bir sual verir: Ölüm hamını bərabərləşdirirmi?
Müəllif bu suala "Xeyr" cavabını verir. O, cəmiyyətin 5 fərqli təbəqəsindən (aristokrat, burjuva, xırda dükançı/esnaf, fəhlə və kəndli) olan insanların son nəfəslərini və sonrasını 5 qısa hekayədə təsvir edir. Zola göstərir ki, insan necə yaşayırsa, elə də ölür; sosial siniflər, kapital, pul və status insanın yalnız həyatını yox, onun ölüm döşəyini, tabutunu və arxasından tökülən göz yaşlarını da formalaşdırır.
Kitabdakı 5 fərqli ölüm portreti təxminən belədir:
1. Aristokratın Ölümü (Qraf de Çalye): Ölüm tam bir teatr səhnəsidir. Hər şey protokollara, "soyadın şərəfinə" uyğun idarə olunur. Əsl kədər yoxdur, sadəcə cəmiyyətə nümayiş etdirilməli olan "alicənab bir yas" rolu var.
2. Burjuvanın Ölümü (Madam Guérard): Həyatı boyu rahatlıq və lüks içində yaşamış bu təbəqə üçün ölüm böyük bir qorxu, qəbul edilə bilməyən bir təhdiddir. Həkimlər, dərmanlar və pul tökərək ölümdən qaçmağa çalışırlar, lakin qaçış yoxdur.
3. Xırda Dükançının Ölümü (Madam Rousseau): Pul qazanmaq hər şeydən üstündür. Qadın yuxarıda can çəkəndə belə, həyat yoldaşı müştərilərə mal satmaq, qəpik-quruş hesablamaq məcburiyyətindədir. Çünki dükkanı bircə saatlıq bağlamaq maddi itki deməkdir. Ölüm yatağında belə pulun zəhəri var.
4. Fəhlə Ailəsinin Ölümü (Kiçik uşaq - Charlot): Yoxsulluq içində yaşayan fəhlə ailəsində ölüm bəzən "boğazın birinin azalması" kimi acı bir rahatlıqla qarşılanır. Çarəsizlik, tibbi yardıma çata bilməmək və ölümün gətirdiyi o soyuq, kimsəsiz reallıq bura hakimdir.
5.
Kəndlinin Ölümü
1940 yılında Avrupa’da savaş patlamışken New York’ta ikamet eden bir grup bohem sanatçı, Brooklyn’de bir ev tutmaya karar verir. Ev büyüktür, bakımsızdır; Viktoryen dönemden kaldığı için döküntüdür ancak eski zamanların görkemini yansıtan bir çekiciliği vardır. Evi önce üç kişi kiralar: İngiliz şair W. H. Auden, genç romancı Carson McCullers ve Harper’s Bazaar dergisinin editörlüğünü yapan, dönemin kültür dünyasında popüler bir isim olan George Davis. Evde ilk başlarda kalorifer tesisatı bile bozuktur, pek çok eksik vardır; ancak tadilat devam ettikçe kısa sürede evin kadrosu kalabalıklaşır, dönemin gözde isimleri gelip kalmaya başlar. Çoğu, Paris’in işgaliyle gemilerle Avrupa’dan kaçmış mültecilerdir; 1920’lerdeki ve 1930’lardaki özgürlükçü, sanatsal Paris’in Nazi işgali altında çöküşünün yasını tutarlar. Sherill Tippins’in deyişiyle ev, Nuh’un gemisine dönmüştür. Broadway’de sahneye çıkan burlesk sanatçısı ve striptiz kraliçesi Gypsy Rose Lee’nin gelip yerleşmesi eve renk katar, onun gelişi magazin basınının da ilgisini eve çeker. February House, savaş atmosferinde bunalan sanatçıların birbirini desteklediği, üretmeye teşvik ettiği bir sığınak olur. Sakinlerinin çoğunun doğduğu ay şubat olduğu için Anaïs Nin bu eve "February House" ismini verir. Thomas Mann’ın çocukları da gelip burada kalır; biseksüel bir çift olan Paul ve Jane Bowles da fırtınalı evliliklerinin bütün tartışmalarını burada sürdürür. Carson McCullers aşk acısı çeker ve Gypsy’nin kollarında teselli bulur; ikisinin ismi magazin basınında "kim kiminle" tarzında dedikodu haberlerinde geçer. Bu eve bir bakıma "queer evi" de diyebiliriz aslında; çünkü dönemin baskıcı ortamında bu yaratıcı insanlar, kendilerini özgürce ifade edebilecekleri sıcak bir mekân bulabilmişlerdir.
Şunu itiraf etmeliyim ki içinde
Juan Jacinto Muñoz-Rengel – Hastalık Hastası Kiralık Katil)
Bəzi romanlar var ki, janrı ilə, ideyası ilə və qəhrəmanı ilə oxucunu dərhal təəccübləndirir. “Hastalık Hastası Kiralık Katil” də mənim üçün məhz belə bir əsər oldu.
Romanın mərkəzində Bay Y. adlı bir kirayə qatil dayanır. O, peşəkar şəkildə insanları öldürür, amma eyni zamanda ağır bir hipokondriya ilə yaşayır. Daim özündə ölümcül xəstəliklər axtarır, hər gün yeni bir diaqnozla özünü “son günlərini yaşayan insan” kimi görür. Ən maraqlısı isə budur ki, ölümə bu qədər yaxın yaşadığını düşünən biri, başqalarının ölümünü təşkil edən bir insandır. Bu ziddiyyət romanın əsas gücünü təşkil edir.
Əsər təkcə kriminal süjet deyil, eyni zamanda fəlsəfi bir mətn kimi də oxunur. Müəllif ölüm qorxusu, varoluş narahatlığı və insanın öz bədəni ilə münasibəti kimi mövzulara toxunur. Roman boyu Dekart, Şopenhauer, Nitşe və qismən də Kamyu kimi filosoflara göndərmələr hiss olunur. Xüsusilə insanın ölüm qarşısında mövqeyi və qorxunun həyat üzərindəki təsiri bu fəlsəfi qatın əsasını təşkil edir.
Kitabın dili qara yumorla doludur. Absurd vəziyyətlər, ironik hadisələr və qəhrəmanın öz daxili monoloqları oxucunu həm düşündürür, həm də bəzən gülümsədir. Bu balans əsəri sadə bir kriminal romandan çıxarıb daha dərin bir psixoloji-fəlsəfi mətnə çevirir.
Oxuyarkən diqqətimi çəkən əsas məqamlardan biri də budur ki, Bay Y. nə qədər güclü və təhlükəli biri olsa da, öz bədəni və qorxuları qarşısında son dərəcə zəif görünür. Bu isə insanın nə qədər paradoksal bir varlıq olduğunu göstərir: bir tərəfdən nəzarət edən, digər tərəfdən isə öz içində dağılmaqda olan.
“Hastalık Hastası Kiralık Katil” qısa, amma ideyaca çox qatlı bir əsərdir. Həm qara yumor, həm də fəlsəfi dərinlik axtaran oxucular üçün maraqlı bir təcrübə təqdim edir.
9/10
Svetlana Alexievich – Last Witnesses
Bəzi kitablar var ki, onları bitirdikdən sonra da uzun müddət insanın fikrindən çıxmır. “Last Witnesses” - “Son Tanıklar” mənim üçün məhz belə kitablardan biri oldu.
Bu kitab İkinci Dünya Müharibəsini uşaqların gözündən göstərir. Burada nə hərbi strategiyalardan, nə də döyüşlərin gedişatından danışılır. Əvəzində, müharibənin insanların həyatında qoyduğu izləri, xüsusilə də uşaqların yaddaşında açdığı yaraları görürük. Müharibə başlayanda hələ çox kiçik olan insanların xatirələri illər sonra belə eyni ağrı ilə danışılır.
Svetlana Alexievichin ən güclü tərəflərindən biri insanların səsini olduğu kimi oxucuya çatdırmasıdır. O, hadisələri izah etməyə və ya qiymətləndirməyə çalışmır; sadəcə danışanlara yer verir. Nəticədə oxucu özünü sanki həmin insanların qarşısında oturub onları dinləyirmiş kimi hiss edir. Hər bir hekayə qısa olsa da, içində bütöv bir həyat, bir itki və yarımçıq qalmış bir uşaqlıq var.
Kitabı oxuyarkən məni ən çox təsirləndirən məqam müharibənin uşaqlardan nə qədər çox şey aldığını görmək oldu. Onlar yalnız evlərini və ya yaxınlarını itirmirdilər; təhlükəsizlik hissini, qayğısızlığı və dünyaya olan sadə etimadlarını da itirirdilər. Bəzən cəmi bir neçə abzasdan ibarət olan xatirələr belə yüzlərlə səhifəlik romanlardan daha güclü təsir bağışlayırdı.
Bu əsəri oxuyarkən tez-tez düşünürdüm ki, tarix kitablarında müharibələr adətən rəqəmlər, tarixlər və nəticələr vasitəsilə izah edilir. Amma “Last Witnesses” həmin rəqəmlərin arxasında duran insanları göstərir. Kitab müharibənin siyasi və ya hərbi tərəflərindən çox, onun insan ruhunda buraxdığı izlərdən bəhs edir.
“Last Witnesses” tarixi hadisələr haqqında məlumat almaq üçün deyil, həmin hadisələrin insan talelərində yaratdığı izləri hiss etmək üçün oxunmalı olan kitablardandır. Ağır mövzusuna baxmayaraq, son