Yazar:
Svetlana Aleksiyeviç
Çevirmen:
Aslı Takanay
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 18 dk.
Sayfa Sayısı:
293
Basım Tarihi:
8 Şubat 2019
İlk Yayın Tarihi:
2018
Yayınevi:
Kafka Yayınları
Orijinal Adı:
Posledniye Svideteli – Sto Nedetskih Rasskazov
ISBN:
9786054820818
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
2015’te Nobel Ödül Komitesinin Aleksiyeviç' i seçmesini kimse beklemiyordu. O vakte kadar sadece 5 adet kitap yazmış, bunlardan sadece iki tanesi İngilizceye çevrilmişken Aleksiyeviç'i kim bilebilirdi? Yeni bir edebi tür yarattığı gerekçesiyle ödüle layık görülen yazarın kitapları diğer dillere çevrilince ödül komitesinin kararının ne kadar yerinde olduğu da kanıtlanmış oldu. Yazarı hiç okumamış olanlar için bu yeni türün ne anlama geldiğini kısaca açıklayayım. Yazar her kitabını belgesel kitap dediğimiz bir tarzda yazıyor. TV'de izlediğimiz belgeselin yazıya dökülmüş, kitaplaştırılmış hali gibi. Yazar her kitabında aynı tekniği kullanmaktan hiç vazgeçmiyor. Kitaplarında her kesimden insana söz hakkı vererek onların hikâyelerini sonsuza dek kayıt altına alıyor.
1941 Haziranı. Güzel, güneşli bir gün. Sonra birden o uğursuz söz: "Savaş çıkmış." Kuşların yerini ölüm kusan uçaklar, bahar yağmurlarının yerini masumların kanı, çiçek kokusunun yerini barut kokusu alıyor. Savaşı yaşamamış birinin savaş hakkındaki bilgileri televizyondan gördüğü, kitaplardan okuduğu, radyodan duyduğu kadardır. Peki savaş bir çocuğa ne ifade eder? Aleksiyeviç bu romanında bu soruya cevap arıyor. İkinci Dünya Savaşı'nda Nazi işgalini çocuk olarak yaşamış insanların aykırı öykülerine yer veriyor. Çocukluğa aykırı, insanlığa aykırı, güzel ve iyi olan her şeye aykırı 100 öykü. Bu öykülerin yazarları yaşları 3 ila 13 yaşında değişen çocuklar. 3 yaşında bir çocuk savaşı hatırlar mı demeyin. Hatırlarmış.
Bu yazıda benim sesimden başka yüzlerce ses var. O uğursuz şeyin tanımını biz yapmayalım, bırakalım çocukluğunu yaşayamamış bu son tanıklar yapsın:
Savaş;
900 gün açlık çekmektir,
köpeğin sahibi tarafından yeneceğini hissetmesidir,
demir olan her şeyden korkmaktır,
biberonların ateşe
HER YERDE KAR VAR, HER YERDE ACIEdebiyat
Kütüphaneye ne zaman adımımı atsam yeni gelenler rafının ön bölümlerinde bu kitap bana göz kırpıyor. Sanki birisi bilerek oraya bu kitabı koymuş ve ilkin benim okumamı istiyor gibi geldi uzun süre. Geçen hafta küçük bir okuma grubu kuralım ve okuduğumuz kitaplar, izlediğimiz filmler üstüne bol demli çaylar eşliğinde sohbet edelim önerisinde bulunmuştum birkaç arkadaşa. Az yavaş gidelim, ayda 2 kitap 1 filmle başlayalım deyip samimiyetle yola çıktık. Kitapları belirleme ve oturumu yönetme işini de fikir sahibi olarak ilk ay ben üstlendim. Öyle bir kitapla açılış yapmalıydık ki okurken iliklerimize işlesin, 2022 için unutulmaz bir başlangıç olsun. Sabah akşam çocuk sesleriyle haşır neşir olan biz öğretmenler, çocukluğa aykırı yüz öykünün peşine düştük böylelikle. Diğerlerinin yorumunu henüz bilmiyorum ama benim kemiklerim sızladı okurken, kanım dondu. Geceleri okumaya ara verdiğimde beyaz duvara boş boş bakarken buldum kendimi. Çünkü aklım kesmedi anlatılanları. Evet, savaşta ölüm, acı, açlık ve yoksulluk vardı. Bunlar hep yaşandı dünyanın dört bir tarafında ve söylenegeldi geçmişten bugüne. Ancak zor olan şu ki bizler bu kitapları, yaşanılanları ilk ağızdan veya kurgu şeklinde okurken bile psikolojimiz alt üst oluyor. Peki ya tüm bunlara maruz kalanlar, yaşadıkları acıların farklı sarsıntılar şeklinde yaşamları boyunca belleklerinde yer ettiği çocuklar? İşte bu kitap o çocuklardan geriye ne kaldığının, hazin öykülerinin toplamı.
Şimdiye kadar İkinci Dünya Savaşı’nı ele alan pek çok roman okumuş veya okumasanız dahi ismini duymuşsunuzdur. Cengiz Aytmatov’un “Cemile / Toprak Ana”, Günter Grass’ın “Danzig Üçlemesi”, Polonyalı yazar Jerzy Kosinski’nin “Boyalı Kuş”, Cengiz Dağcı’nın “Korkunç Yıllar”, Mihail Şolohov’un “İnsanın Kaderi”, Anne Frank’ın “Anne Franke’ın
Park yemek, toprak yemek zorunda bırakılmak ne demektir
Öncelikle mutlaka okunması gereken bir kitap olduğunu söylemem gerek sanırım.Çünkü burada anlatılanlar kurgu değil,yaşanmış gerçekler. II.Dünya Savaşı sırasında Alman işgali altında bulunan Rus topraklarında yaşananlara tanık olan çocukların hatırında kalanları anlattıkları bir eser.Savaşın ufacık çocukların görmek,yaşamak zorunda kaldığı onca kötülüğe sebep olan,yıllarca akıllarından silinmeyen,hayatlarını etkileyen ne kötü bir durum olduğunu bu kitaptan daha iyi anlatan başka bir eser görmedim.Kitaptan birkaç alıntı eklersem sanırım düşüncelerimi daha iyi ifade etmiş olacağım:
"O kuşatma sürecini yaşadıktan sonra... Biliyorum ki her şeyi yiyebilir insan.Toprak bile yemiştik...Bombardıman sırasında yanıp yerle bir olan Badayev erzak depolarından alınan toprak satılıyordu pazarda;üzerine ayçiçeği yağı dökülen toprak ya da yanık mermeladın kokusunun sindiği toprak,bilhassa kıymetliydi.Her ikisi de daha pahalıya satılıyordu.Annem en ucuza satılan topraktan alabilmişti,üzerinde salamura ringa balığı fıçılarının durduğu topraktı bu,tek özelliği tuz kokmasıydı,ama hiç tuz yoktu içinde.Bir tek ringa balığının kokusu vardı."
"Kuşatma çemberi yarılınca,yaşam yolu üzerinden Leningrad'dan tahliye edildik ve Urallar'a,Karpinsk adlı kente doğru yola çıkarıldık... Karpinsk'e varınca doğrudan parka hücum ettik,parkta dolaşmadık ama,onu yedik.Bilhassa çamgillerden melezi sevmiştik,pofuduk iğne yaprakları öyle lezzetliydi ki.Ufaklıklar genç çamların etrafında emekleyip yerdeki çimenleri kemiriyordu."
"Su yok,ısıtma yok,elektrik yok.Ama en beteri,açlık.Düğme çiğneyen biri görmüştüm.İrili ufaklı düğmeleri çiğniyordu.İnsanlar açlıktan akıllarını yitirmişti artık..."
"Hatırlamıyorum... Kendi kedini ya da köpeğini yiyebileceğin fikri,bana ne zaman normal
1941 yılında başlayan ve 20 milyondan fazla insanın ölümüne sebep olan Nazi işgalini devre şahitlik eden son tanıkların, çocukların anıları üzerinden anlatmış. Evet kitapta anlatılanlar tamamen gerçek. Kitapta hiçbir çocuğun yaşamaması hatta duymaması gereken 101 anıdan oluşuyor. Okurken insanı eziliyor, o anıları okudukça yer yarılsa içine girsem diyor insan. Tüm insanlıktan utanıyor. Kitabn sonunda anlatanlardan biri zamanımız daralıyor bu dünyadan gitmeden anlatmamız gerek zamanımız daralıyor, anlattıklarımız son tanıklık olacak diyor. Evet belki Nazi zulmünğn son tanıkları onlar olacak ama dünyanın pek çok yerinde savaşlara, açlığa, ölümlere, vahşete tanıklık edecek milyonlarca insan, çocuk daha var. Keşke sizler yeryüzünde olan en son savaşın tanıkları olarak kalsaydınız. Kimseler yeni savaşlara tanıklık etmeseydi..
Anıların hepsi birbirinden acı. Normalde çocuk ne anlayacak diye nitelendirilecek 3-15 yaş arası çocukların tüm masumiyetiyle savaşın onlar üzerinde bıraktığı hasarı anlatıyorlar dilleri döndükçe, çıcukların geneli hafızasından silip atmış çoğu kısmı, annesini hiç hatırlamayanlar var, yetimhane gğnlerini ya da evleri... Pek çoğu yaşadıklarını kaldıramamış olacak ki bellek unutmayı seçmiş.. Ztn hiçbir şeyi unutmadan yaşamlarına devam etmeleri pek mümkün olamazdı heralde...
.
Yazardan okuduğum 2.kitap ve her iki kitabında sokakta insanları dinleyip olduğu gibi kitaplaştırıyor. İsveç Akademisi yazarın yeni bir edebi tür yarattığını söylüyor. Bana kalırsa haklılar. Tamamen anı kitabı deseniz değil, roman değil, sadece araştırma kitabı değil, sadece tarih değil... Pek çok türü bir arada barındırıyor. 2015 Nobel Edebiyat Ödülünün sahibi yazar her kitabı için ciddi bir araştırma yaptığı ve emek harcadığı her sayfada anlaşılıyor. Okurken bile bu kadar
"Orada ne yapıyor bu insanlar ? "
" Uyuyorlar, " diye yanıtladı annem.
"Peki niye hendekte uyuyorlar ? "
" Savaş yüzünden. "
" Öyleyse biz de mi hendekte uyuyacağız ? Ben hendekte uyumak istemiyorum. "
Gerek betimlemeler, gerekse anekdotlar ile hâkikaten, savaşın tarihsel arka planını sivil yaşam üzerindeki izdüşümünü bütün çıplaklığı ile ortaya seriyor.
Savaş genellikle savaşa gidenler tarafıyla anlatılır. Çoğu kez de kahramanlık hikayeleri üzerinden. Oysa savaşın en büyük acısını geride kalanlar çeker. Yani kadınlar, yaşlılar ve çocuklar. Okumaya yüreği dayanabilecekler için savaşın çocuklarını, savaşın çıktığını öğrendikleri, deneyimledikleri o ilk andan itibaren hissettikleri ile anlatıyor kitap. Artık birer yetişkin olmuş çocukların dilinden o ilk korku ve ilk acıyı. Savaş çıktığında üç ve on beş yaş aralığında olan onlarca çocuk, ebeveynlerinin ölümünü, evlerinin yıkılışını, toplama kamplarına giden trenleri ya da özgürlüğe giden yolculuklarını anlatıyor. Gerçekten okunması zor ve sanırım insana en zor gelen kısmı ansızın değişen hayatları görüp kendi yaşamının ne kadar garantide olduğunu sorguladığında aldığı cevap: Hiç. Her an her şey değişebilir.
1940 lı yıllarda çocuk olanların çocukluk anıları maalesef bir savaşın korkusu, kokusu, sesleri ve görüntüleri. Ve rengi. Beş yaşından küçük olan çocuklar o günleri siyah bir renkle hatırlıyor.
Sadece SSCB'de yirmi milyonun üzerinde insanın hayatını kaybettiği İkinci Dünya Savaşı'nın izlerini hala taşıyan insanlar var. Bu insanlardan, bu anılarını derlemiş olan kitap, savaşın yıkıcılığını görmek veya bir kez daha hatırlamak için okunmalı.
#kitaptan çocukluk ne zaman sona erer? Ded Mortez'e (Noel Baba gibi bir karakter) inanmaktan vazgeçtiğinde. Su birikintilerine basmayıp etrafından dolanmaya başladığında. Artık televizyon kumandasını telefon gibi eline alıp anneni arayamadığında. Gece tuvalete koşarken biri seni yiyecek diye korkmadığında. Elini uzattığında Ay'a dokunabileceğine artık inanmadığında. Sınıf arkadaşının saçını çektiğinde arkadaşın ağlamak yerine güldüğünde.
#sontanıklar
#svetlanaaleksiyeviç
#2015nobeledebiyatödülü
Çeviri
kesinlikle okunmalı; çünkü bazı gerçekler ancak bu kadar açık anlatıldığında gerçekten anlaşılabiliyor. okurken kaçamıyorsun, görmezden gelemiyorsun. bu yüzden zor ama tam da bu yüzden gerekli.
hayatımda gerçek hikâyelere dayanan pek çok kitap okudum, ancak içlerinde beni bu kadar etkileyen, okurken ağladığım ve bitirdikten sonra da içimde yer etmeye devam eden başka bir kitap olmadı. gerçekten kahroldum; bazı cümlelerin ağırlığını hâlâ içimde taşıyorum. insanların, bizim hayal bile edemeyeceğimiz bunca acıya nasıl dayanabildiğini ne aklım ne de kalbim alıyor. anlatılanlar tamamen filtresiz; hiçbir şey yumuşatılmıyor, kimse sizin için hafifletmiyor. her şey olduğu gibi karşınızda duruyor ve sizi doğrudan gerçekle yüzleştiriyor. insanların yaşadıklarını okudukça, bugün şikâyet ettiğim pek çok şeyden utandım. eğer okuduklarından etkilenen biriyseniz, bu kitapta anlatılanlarla yüzleşmek zaman zaman gerçekten zorlayıcı olabilir.
Puan vermedi·293 syf.·
2022 83. kitabı
Son Tanıklar’da Aleksiyeviç 1941’de güneşli bir yaz günü başlayan ve 1945’e gelinene dek SSCB’de yirmi milyonu aşkın insanın hayatını kaybetmesine yol açan Nazi işgali ve II. Dünya Savaşı dönemini, o zamanı çocuk olarak yaşamış insanların tanıklıklarıyla aktarıyor.
Kuşaktan kuşağa aktarılarak Sovyet insanının kaderini sonsuza kadar değiştiren bu büyük travmanın, uzak köylere, küçük şehir ve kasabalara, ormanın derinliklerine sığınmış korku dolu anne ve çocuklara kadar tüm Sovyet coğrafyasına nasıl yayıldığını o günlerin çocuklarının deneyimleriyle anlatan kitap, belki de en çok, hep büyüklere özgü kahramanlıklarla, kayıplarla özdeşleştirilen savaşın, asıl olarak çocukları bir anda ne büyük acılarla büyüttüğünü, büyümek zorunda bıraktığını gözler önüne seriyor. Neredeyse hepsi babasız, hatta kimi zaman da annesiz büyümüş, oyuncaklarla oynamak yerine bomba gümbürtüleri olunca kulaklarını kapamayı öğrenmiş, güzel çikolatalar, şekerlemeler yerine ot yemiş, toprak yemiş, hatta ev hayvanlarını,
hatta ev hayvanlarını, sokak hayvanlarını yemek zorunda kalmış çocukların öyküleri, savaşın ne kadar büyük acılara yol açabileceği konusunda bize bir kez daha uyarıda bulunuyor.
Vaktinde Dostoyevski şöyle bir soru atmıştı ortaya:
Eğer masum bir çocuğun gözünden tek damla yaş dökülecekse, barışın, mutluluğumuzun ve hatta yeryüzünde ebedi uyumun sağlanması ve temellerinin güçlü bir şekilde atılmasıü için yaşanacakla mazur görülebilir mi? Sorusunu yine kendi yanıtlamıştı Dostoyevski; hiçbir ilerleme, hiçbir devrim o gözyaşının dökülmesini haklı gösteremez.
Hiçbir savaş. O gözyaşı damlası her daim her şeyden kıymetlidir. O tek damlacık gözyaşı…
İnsanız hepimizin duyguları var bazen bazı şeylere isyan edebiliyoruz mutsuz olabiliyoruz fakat bu kitabı okurken isyan ettiğim ne varsa kendi adıma utandım.. Fazlasıyla sarsıcı.
İnsan kötülüğünün sınırsız olabileceğini en temiz kalplerden; çocuklardan, gerçek hikayelerle okuyacaksınız. Her yerde acımasızca ve hızla yayılan ölüm ve korkunç bir açlık..parçalanan aileler, yok olan anneler, babalar ve çaresiz, yapayalnız yetimler..Savaşın hayal edilerek anlaşılabilecek bir şey olmadığını anlıyor insan..
Yazar Hakkında
Svetlana AleksiyeviçYazar · 5 kitap
Svetlana Aleksandrovna Aleksiyeviç (Rusça: Светлана Александровна Алексиевич; Beyaz Rusça:Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Svyatlana Alyaksandrawna Alyeksiyevich; d. 31 Mayıs 1948) Beyaz Rusyalı araştırmacı gazeteci, yazar. 2014 yılında, Ural Federal Üniversitesi tarafından Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterildi.
Ukrayna'nın Stanislav (1962'den sonra adı Ivano-Frankivsk olan yerleşim birimi) şehrinde, Beyaz Rusyalı baba ve Ukraynalı bir annenden dünyaya geldi. Çocukluğu Beyaz Rusya'da geçen yazar, Beyaz Rusya Devlet Üniversitesi gazetecilik bölümünden 1972'de mezun oldu. Sonrasında bazı yerel gazetelerde çalıştıktan sonra, Minsk'te yayınlanan Neman isimli edebiyat dergisinin muhabiri oldu.
II. Dünya Savaşı, Sovyet-Afgan Savaşı, Çernobil faciası, SSCB'nin dağılması gibi dramatik olayları yaşamış, bu olaylara tanık olmuş kişilerle röportajlar yaptı. Bu insanlardan dinlediklerinin izlerini yazdığı kitaplarda kolayca görmek mümkündür.
Yazıları Lukashenko rejimini rahatsız etti. 2000 yılında hakkında yasal kovuşturma başlatıldı. Bunun üzerine ülkesini terk etti. Hayatının sonraki on yıllık kısmını, kendisine kucak açan Paris, Gothenburg ve Berlin gibi şehirlerde, siyasi sürgün olarak geçirdi. Nihayet 2011 yılında ülkesine, Minsk şehrine geri döndü.
Yazarın kitapları, SSCB'de yaşamış insanların, ülke dağılmadan önce ve sonrasındaki, duygusal hayatlarındaki değişimlerin edebi kroniği olarak tanımlanmaktadır. Sovyet-Afgan Savaşı'nın ilk ağızdan anlatıldığı Çinko Çocukları ve Çernobil kazasının ele alındığı Çernobil'den Sesler isimli kitapları en önemli eserleridir. Kitaplarında ele aldığı konuları şu şekilde tanımlamaktadır:
« SSCB dönemine ve sonrasına dönüp baktığımızda, tarihimizin koca bir mezar ve büyük bir kan banyosundan ibaret olduğunu görürüz. Kurbanlarla cellatlar arasındaki tükenmek bilmez diyalogları duyarız. Sürekli olarak karşımıza aynı lanetli sorunsallar çıkar: Ne yapmalı, suçlu kim? Devrim, toplama kampları, II. Dünya Savaşı, Sovyet-Afgan Savaşı sırasında halktan gizlenen gerçekler, büyük bir imparatorluğun çöküşü, devasa ölçekte bir sosyalist ütopyanın paramparça dağılması, yeni ortaya çıkan evrensel problemler, Çernobil faciası vs. Bunlar, Dünya üstündeki tüm insanların cevaplaması gereken sorulardır ki, tümü bizim kendi gerçek tarihimizdir. İşte tüm bu cehennemden çıkma soru ve sorunlar, benim kitaplarımın izleğini oluştururlar. »
Savaşın Kadınsı Olmayan Yüzü isimli ilk kitabını 1985 yılında yazdı. Kitap, kısa sürede birçok baskı yaparak, iki milyon adetten daha fazla satış rakamına ulaştı. Romanda, II. Dünya Savaşı daha önce çok da ele alınmayan yönleriyle, bir kadının monologları şeklinde anlatılmaktadır. The Last Witnesses: the Book of Unchildlike Stories (Son Tanıklar: Çocuksu Olmayan Öyküler) isimli kitabında, savaşı yaşayan çocukların anıları yer almakta, savaş kadın ve çocukların gözünden adeta yeniden anlatılmakta, yepyeni bir duygu dünyasına kapı aralamaktadır. 1993 yılında, SSCB'nin dağılması sonucunda umutsuzluğa kapılıp, intihara teşebbüs eden insanların öykülerinin anlatıldığı Ölümle Efsunlananlar (Enchanted with Death) isimli kitabını yayınladı. Gerçekten de kendilerini ve yaşam biçimlerini komünist ideoloji ile özdeşleştirmiş çok sayıda Sovyet vatandaşı, ortaya çıkan yeni düzeni kabullenmekte ve bu tarihsel gerçekliği algılamakta zorluk çekmişti.
Aleksiyeviç'in kitapları, aralarında Türkçenin de bulunduğu toplam 19 farklı dile çevrilmiştir. Kitapların yanı sıra 21 adet belgeselin metnini hazırlamış ve üç adet de tiyatro oyununun senaryosunu yazmıştır. Tiyatro eserleri, Fransa, Almanya ve Bulgaristan'da sahnelenmiştir.
