CezmiEdebiyat
Namık Kemal ‘in milli edebiyatımıza kazandırdığı bu ilk tarihi romanımızı tarih ve edebiyat ikilisini seven herkes tavsiye ederim. Namık Kemal oyun (tiyatro,piyes) ,şiir ve tarih incelemeciliği yanında İntibah ve Cezmi romanlarını yazarak edebi hayatımıza kazandırdığı ürünlerle verimli bir yazar – entellektüeldir. Tarihi roman yazmak ayrıca bir ustalık gerektirir – Namık Kemal’in tarih bilgisine parallel kurguladığı bu romanda 1600 lerde gerçekleşen Osmanlı -İran savaşları ve rekabeti üzerinden bir roman yazılmış. Osmanlı askeri Cezmi adına yazılmıl bir roman olsa da İran şahının kız kardeşi Perihan ve Kırım lı şehzade Adil Giray’ın aşkı romana damgasını vurmuştur. Osmanlı – İran savaşlarına yardımcı birlik olarak gönderilen Kırım veliathı Adil Giray Osmanlı -İran savaşlarında esir alınarak İran sarayında tutuklanır -İran Şah’ın 40 yaşındaki karısı Şehriyar Adil Giray’a kendisini kaybedecek kadar aşık olur. Şah ın kız kardeşi hem genç hem de güzel Perihan da Adil Giray’a aşık olur ve aşkına karşılık alır Begüm Şehriyar Adil Giray’ın sevgisine nail olmaz.Perihan ve Adil Giray ın aşkını Şehriyar çok kıskanır. Ve onlara tuzak kurar. Kitabın sonunda Adil Giray ve İran şahının kız kardeşi sevgilisi güzeller güzeli Perihan ölür ve Şehriyar hunharca katledilir.
Teknik olarak bu kitap yeterince iyi yorumlanmasa da benim açımdan tarihe ışık tuttuğu için ve ilk tarihi romanımız olduğu için son derece önemli bir kitaptır.
Gerçeklik payı ne kadardır bilemiyorum ama İran 'ın şii olma sürecinden bahsetmesi açısından önemli bir tarihi belge olarak görüyorum bu kitabı. İran'ın şii mezhebine tarihsel ışık tutması bakımından günümüze etkileri de anlaşılır olmaktadır. İran şii olmasaydı günümüzde neler olabileceğini ben merak etmekteyim.
“Masal kitapları, hikâyeler genellikle köylerdeki ihtiyar kadınların torunlarına anlattıkları türden olmuştur. Bu hikâyelerin ne kadar eski olduğunu ya da ilk olarak kimler tarafından anlatıldığını hiç kimse bilmez.”
Binbir Gece Masalları – Andrew Lang
Selamlar
Bugün sizlere iki ciltlik Binbir Gece Masalları ile geldim. İki cildi de büyük bir keyifle okudum. Masallar öyle birbirine bağlı, öyle merak uyandırıcıydı ki elimden bırakamadım.
Sadece çocukların değil, bizlerin de masallara ihtiyacı varmış. Ruhuma iyi geldi.
Kral Şehriyar, ilk eşinin ihaneti sonrasında büyük bir öfkeye kapılır. Her gün evlenir ve ertesi sabah evlendiği kadını öldürtür. Bu acımasız döngü sürerken vezirin kızı Şehrazat, artık buna bir son vermek için Şehriyar ile evlenmeye gönüllü olur.
Ve o gece masallar başlar…
Şehrazat her gece yarım bıraktığı hikâyelerle hem merakı diri tutar hem de kendi hayatını bir gece daha uzatır. Masallar artık yalnızca bir anlatı değildir; zekânın, sabrın ve umudun silahına dönüşür.
Masallardaki olayların çoğunun, Bağdat’ta yaşamış olan büyük halife, namı diğer Müminlerin Emiri Hârûn er-Reşîd döneminde geçtiği rivayet edilir. İlk kez Arapça olarak yazıya dökülen bu anlatılar, farklı coğrafyalardan halk hikâyelerinin bir araya gelmesiyle oluşur.
Dünya genelinde yediden yetmişe herkese hitap eden zamansız bir eser…
İçinde aşk var, ihanet var, macera var, ders var.
Belki de hepimizin hayatında, tam vazgeçecekken başlayacak bir masal vardır…
Belki de bir geceyi daha kurtaran tek şey, iyi anlatılmış bir hikâyedir.
Kim bilir…
Okuyunuz efendim tavsiyemdir
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Vatan, İnanç ve İnce İşlenmiş Bir AşkEdebiyat & Roman
Edebiyatımızda tarihi roman türünün ilk örneklerinden biri olmasına rağmen, şu ana kadar okuduklarım içinde beni en çok etkileyen kitaplardan biri oldu Cezmi. Tarihsel arka plan güçlüydü, fakat asıl unutulmaz olan, bu metin içerisine yerleştirilen saf, derin ve incelikle işlenmiş aşktı. İnsanı hem aşka hem de âşıklara imrendiren bir anlatımı vardı. Bu yüzden Adil ve Perihan, zihnimde yer eden ve kolay kolay unutamayacağım bir çift oldu.
(Spoiler içerir.)
Roman, Osmanlı–İran savaşları ekseninde ilerliyor. Adil Giray’ın esir düşmesiyle birlikte olaylar şekilleniyor. Şah’ın eşi Şehriyar ve kardeşi Perihan gibi birbirine zıt karakterli iki güçlü kadının duyguları ve kararları, hikâyenin yönünü belirliyor. Perihan’ın Adil üzerinden kurduğu hayal ve düşünceler, aynı zamanda Namık Kemal’in vermek istediği temel mesajı da açığa çıkarıyor: İslam birliğinin sağlanmasının İran’da Sünni bir iktidarın kurulmasından geçtiği fikri.
Aşk, kıskançlık, esaret ve vatan sevgisi o kadar dengeli ve etkileyici işlenmişti ki… Özellikle Perihan’ın Adil’in odasına gelip ağladığı sahnede, Adil’in onu teselli edişi beni derinden etkiledi:
“Ne oluyorsun iki gözüm! Bu hüznün kime ne faydası var? Herkes bir gün toprak olmayacak mı? Hayatın lezzetini birbirinden ayrılmakta bulan iki sadık sevgili için aynı yer ve zamanda ölmekten daha büyük mutluluk mu olur? Özellikle hem masumuz hem de kutsal bir gaye uğrunda canımızı feda ediyoruz. Üstelik bir de şehitlik makamına kavuşacağız…” (s.344)
Bence iki âşık için bundan daha büyük ve kutsal bir son düşünülemezdi.
Bir noktaya daha özellikle değinmek istiyorum. Son zamanlarda art arda tarihi romanlar okudum. İlk kez Cezmi’de kadına değer verildiğini ve kadının iradesinin önemsendiğini bu kadar açık şekilde hissettim.
Cezmi’ye babası kendi kızını
Kral Şehriyar karısının kendisini aldattığını öğrenir. O günden sonra tüm kadınlardan nefret eder ve şu kararı alır: Her gece bir bakire ile evlenecek, sabah olduğunda onu öldürecektir.
Ülkedeki genç kızlar ya kaçar ya öldürülür. Gün gelir, vezirin kızı Şehrazad gönüllü olur. Babası karşı çıkar ama kızı dinlemez.
Şehrazad'ın bir planı vardır.
Şehrazad, düğün gecesi krala bir hikaye anlatmaya başlar. Hikâyeyi tam en heyecanlı yerinde keser. Sabah olmuştur. Kral, meraktan onu öldüremez ve ertesi geceyi bekler.
İkinci gece hikâyeyi bitirir, hemen yenisine başlar ve yine en heyecanlı yerinde bırakır.
Bu böyle sürer gider.
Tam bin bir gece boyunca.
Bu sürede Şehrazad üç çocuk doğurur. Bin birinci gece, krala şöyle der:
“Sana bu çocukları doğurdum, affedilmeyi hak etmedim mi?”
Kralın kalbi yumuşar. Şehrazad'ı bağışlar. Lanet biter.
Masal ve KumarDuygu ve Düşünce
Masalları her zaman yaşamdan kaçış olarak gören birileri için bence sevilmeyecek bir kitap değil binbir gece. Alim şerif Onaran'ın akıllara zarar çevirisi sayesinde bambaşka bir okuma zevki olduğunu söylemem gerekir, yani her halde Farsça bilseydim bu kadar olurdu diye düşünüyorum, sanki bir iran filmi izler gibi okuyorum.
Gelgelelim kitabın anlatısında (özellikle bir kadın olarak) pek çok yönden kırıcı ve kızdırıcı bir anlatımı olduğunu hatırlatmak gerekir. Zamanın ve tarihin ve geçmişin kadına, kadınlığa bakışını da öfkeyle karşıladığınız satırları da sıkça ama erkekler de hep masum ve saf bir anlatıda bırakılmamış elbette. Bu bir masal, bir yetişkin masalı diye zaman zaman insanın kendisine hatırlatmatsında fayda var. En başta değindiğim gibi eğer çocukluğunuzda "masal ne kadar sürerse uyku o kadar gecikir, o kadar yanıbaşımda kalınır" hesabı yapan, masalı uyuma aracı değil de andan kaçış olarak gören birileri olduysanız evet 'binbir gece' ile yıldızınız barışabilir. Üstelik Şehrazad da kaçış için anlatmıştı masalları, bir kumar oynadı.. Denilir ki Şehrazad o kumarı kazanmış ve kocasına bir kız çocuğu doğurmuştur ve kızını gördüğü anda Şehriyar hayatında daha güzel bir şey görmediğini idrak ederek Şehrazad'ın canını bağışlamış ve onu yanı başından biricik hanımı olarak ayırmamıştır. Ya da biz tüm kalbimizde bunun böyle olmasını istiyor olabiliriz.. Sizce o kumarı kazanmış mıdır?
İlk tarihi roman. Kitabın başında çok fazla tarihi bilgiye boğuyor. Tarihdeki önceki olayları bilmeden devamını öğrenmek evet zor olurdu ama fazla ayrıntılı vermiş kitaptan biraz bağımsızdı. Cezmi olayların bir başında bir de sonunda var. Genel yoğunluk perihan-şehriyar-Adil Giray 3lüsü arasında dönüyor. Açıkcası ben bu 3lünün arasında geçenleri okumaktan keyif aldım ama çok uzun tutulmuştu. Vatan şairi olan namık kemal hürriyet, vatan kavramlarını romandaki kahramanlar, olaylar aracılığı ile bize öğretiyor. Vatan uğruna ölmek, ortalık karışık iken hanedanın kendi içindeki rekabetle uğraşması, devletin bekasının ikinci plana atılması, Şah İsmail'in muhalif sesleri kesersem hepsi biter düşüncesi ve sonunda idam edilmesi, Cezmi'nin liyakata verdiği önem, böyle yiğit ve Mert bir genç olması, Zeynep'le arasındaki muhabbete ve nişan niyetine verdiği yüzüğe rağmen hayatını bir kenara bırakıp devlet ve vatan için her şeye hazır olması gibi aklımda kalan olaylarla vatana verdiği önemi görüyoruz. Tanzimat döneminden yakın zamanda okuduğum ilk kitaplardandı. Cümleler o kadar uzundu ki okurken etkilendim. 4 satır yazı var ama toplam bir cümle ediyor. Dilleri karakterlerin birbirlerine hitapları da beni etkiledi. Romanı okurken televizyonda yayınlanan tarihi dizileri seyrediyor gibi hissettim.
