Milli Mücadele komutanlarından Cemil Cahit Toydemir’in torunu Dr. Cemil Bezmen, iyi bir önsöz ile birlikte sıkı bir çalışma yapmış. Elbette bir tarihçi akademisyen çalışması değil fakat kitap haline getirilmesi yerinde olmuş.
Kitabın netameli konulara da girdiğini düşünmüyorum. Hoş, Milli Mücadele, özellikle oradaki Zile İsyanı ve Şeyh Said İsyanı gibi konular zaten tartışmalı konular. Ama Cemil Cahit Paşa rahatsızlık verici ifadeler kullanmamış.
Eserin geneline baktığımızda, olaylar yaşanırken yazılmayıp sonradan yazıldığı için elbette tabiri caizse skora göre yazmış. Paşanın çok sıkı bir Atatürkçü olduğu belli, Atatürk hayranı, zaten önsözde de bu ifade ediliyor. Ancak insan şunu düşünmeden edemiyor, acaba bütün bu hadiseler yaşanırken de tamamıyla aynı şeyleri mi düşünüyordu, onu bilmiyoruz. Çünkü 1936'da yazıyor.
Nutuk’a benzer bir üslubu olduğunu söyleyebilirim. Ve tıpkı oradaki gibi, yine başlangıçta birlikte yol yürüdüğü ama sonra yollarının ayrıldığı kişilere karşı sert bir bakış var.
Örneğin Çapanoğlu isyanının bastırılmasını anlatırken, Refet Bey ve özellikle Çerkez Ethem'i adeta yok sayıyor. Halbuki Çerkez Ethem orada çok önemli. Keza Sakallı Nurettin Paşa'yla ilgili de, acaba olaylar yaşanırken o görüşü mü taşıyordu bilemiyorum ama sonradan yazılmış olması kendini hissettiriyor tabii ve sonradan Refet Bey, Çerkez Ethem, Sakallı Nurettin Paşa başta olmak üzere bu isimlerle Atatürk'ün yolları ayrıldığı için ve onlar artık muhalif kabul edildiği için haklarında eleştirel şeyler yazmış. Ancak bu sonuçta onun kitabı, onlara bir şey diyemem.
Genel anlamda baktığımızda Milli Mücadele dönemine ilgi duyan insanlar için önemli bir kaynak olacağını düşünüyorum. Gelgelelim bütün hatıralar gibi gayet kişisel, sürekli kendi cephesinden, kendini haklı gösteren veya