Yeraltı Adamı’nın trajedisi, her şeyin farkında olmasıdır. Sıradan ve "saf" bir insan, önünde bir hedef gördüğünde ya da bir haksızlığa uğradığında, o anki duygunun veya amacın körlüğüyle
Nefsin boş ümitlerini kes. Onun, arzularına uymasını diliyorsan, bunu yapmaya çalış. Peygamber (S.A.V) efendimizin şu Hadis-i şerifini dinle, ona öğüt ver:
«Sabaha erdiğinde akşam olacağını nefse hatırlatma. Akşama kavuşunca da ona sabaha çıkmayı hatırlatma; çünkü, ismin nasıl çağrılır, bilemezsin.>>>
Neſsine herkesten fazla şefkat göstermen gerekirken onu yıktın. Onun bu yıkılışına acaba kim acıyabilir?.. Kötü hâlden onu kim esirgeyebilir. Fazla hırsın ve uzun boylu ümitlerin nefsi yıktı, perişan etti.
Boş emellere dalıp kafanı yorma, hırsını azalt. Ölümü düşün. Daima Hak Taâlâ'yı kendine yakın bil. Geçmişteki büyüklerin him-metlerini dilemek suretiyle mânevi hastalıklarını tedavi et. Onların temiz kelâmı, saf anlattıkları ile ruhunu tedavi eyle. Geceni gündü-zünü sıkıntıdan kurtar. Nefse daima şöyle de:
İyi yapsan da sana, kötü yapsan da sana...
Kötü iş yaparsan, hiç kimse seninle iş tutmaz, yaptığı işe seni ortak etmez.
Her hâlde çalışmak, nefsi yenmek gerek. Dostların seni kötülükten alıkoyandır; düşmanın ise seni azdıranlardır...