AHMET MİTHAT EFENDİ’NİN EDEBİYAT YAZILARI VE ÖN SÖZLERİNDE NATÜRALİZM, GERÇEKÇİLİK VE HAYALİYYUN, HAKİKİYYUN
İrem ÇANDIR
ÖZ
Ahmet Mithat Efendi; Gazeteci, hikaye ve roman yazarı, tarihçi felsefeci gibi bütün alanlara hakimiyet kuran ve içinde bulunduğu toplumun aydınlanmasında katkıda bulunan, toplumun bütün kesimlerine bilgi ve tecrübelerini aktaran, güçlü bir hitabete sahip aydın bir yazardır. Tanzimat’la başlayan yenileşme hareketini eserlerinde kaleme almış ve yazılarını bilgi amaçlı kaleme alarak bir yön gösterici sıfatına mahir olmuştur.
Fransızca kitapları çok okumuş Edebi Akımlar hakkında bilgi sahibi olmuş ve eserlerine kendi yorum gücüyle aktarmıştır. Ahmet Mithat Efendi, Tanzimat Dönemi eserlerinin başat ismidir. O hem romanları hem de Müşahedat, Taffüf, Mesail-i Muğlaka, Ahmet Mithat Efendi, Edebiyat Yazıları 1 ve 2 adlı eserleri hakkında bilgi niteliğinde var olan tecrübelerini aktarmış, Türk romancılığının en aydın yazarlarından biri olmuş, ve nesir türleri içinde en fazla romanla meşguliyeti sebebiyle de daha çok romancı olarak anılmayı hak etmiştir. Ahmet Mithat Müşahedat adlı eserinde ‘Kâriîn ile Hasbihâl’ adlı başlıklı mukaddimesinde Emile Zola’yı eleştirmiş ve Fransa toplumunun natüralist bakış açısıyla kaleme alan Emil Zola’nın durumunu eleştirel bir bakış açısıyla anlatmıştır. Mithat Efendi, hemen hemen bütün eserlerini insanlara yön göstermek onları eğitmek için yazmıştır. Ve bu yüzden Ona göre toplumda var olan olayları olduğu gibi aktarmak insanları eğitmek yerine tam tersi onları kötü yola düşürme endişesinde olmuştur ve bu yüzden Türk toplumunun Emile Zola’yı okumasına karşı çıkmıştır.
Ahmet Mithat toplumcu ve hasbî bir yazardır. Halkı eğitmeyi hedeflemesi onu halkın sorunlarını çözüme yönelmeye sevk etmiştir. Bu açıdan o bir bakıma döneminin