Xwe nasbike!
Puan vermedi
Dema ku min cara yekem pirtûk wergirt, min guman kir ku ez ê di şerê azadiyê de rastî lehengekî birûmet lê bêrûtbe bêm. Lê gava min xwendina xwe qedand, guhertina civaka me, têkçûna nifşê xwe û têkoşîna ji bo jiyanê min hîs kir.
Roman bi taybetî li ser koçberîya navxweyî, windabûna nasnameyê û veguherîna têkiliyên malbatî dirawestê; di heman demê de jî trajedîya mirovî, têkçûna ruhanî û şertên ku mirovan di nav pergela ke tund de diguherîne vedikole.
Ev berhem li ser rêwîtiya Besri û malbata wî ye, ku piştî heft salan vedigerin gundê xwe yê li herêma Sêrtê/ Dihê- Erûh, ji bo cejnê û dîtina xizmên xwe. Di rê de, ew derbasî deverên dîrokî dibin: Cîhê şerê Emerê Filitê Qito (Dengbêj Aydın), deşta Reşkotan û Elikan, Cemîlê Çeto, Newala Qesaban.
Besri bi kurmetê xwe Zeyd re behsa paşeroj, zilmên berê û guhertinên li herêmê dike. Gava digihîjin gund, ew bi xizmên xwe re dicivin, cejnê pîroz dikin, li deverên kevn digerin û bîranînên zaroktiya xwe vedibêjin. Di nav çîrokê de, cihê gundê kevnar, guhertinên jiyanê, têkiliyên mirovan û hestên bîranînê û xwestina vegerê li kokê cihê sereke digirin.
Ji bo Besri cihên ku lê mezin bûye, gund û malbat girîng e. Ew dixwaze zarokên wî jî vî cihî bibînin û fêm bikin ku ji ku derê tên.
Berhem nîşan dide ku çawa gund û jiyana mirovan bi demê re hatiye guherandin. Berê mirov bi ker a diçûn, niha bi ereba; berê gund tijî zarok bû, niha pîr zêde ne û ciwan diçin bajaran. Gelek caran behsa demên berê tê kirin, ev yek hestên hesret û hezkirina ji bo rojên borî diafirîne.
Dema çûbun bajar; nabeyna Besrî û malbata wî ne baş e. Li hemberî bavê xwe û diya xwe hestê ne baş hîs dike.
Aliyên herî xurt ê romanê zimanê wî ye; bi zimanekî zelal, hêsan, germ, rast li carinan tûj; zimanekî sade lê herîkbar hatiye nivîsandin. Gotûbêjên
Puan vermedi
Bazîdî berhema xwe a navê balkêş de sazka xwe li ser himên klasik ava dike. Buyer krolonijîk diyalog rasterast in. Kesên baş lap baş, ên xerab jî lap xerab in. Hemî Kurd gelek îdealin; Jîr, destemel,biaqil,serxwe û netew perestin . Dû kesayetê sereke hene Danyal û Zîlan: Zîlanê navê xwe ji Geliyê Zîlan girtiye " Em malbatek in ku me pir êş û kul kėşandine. Niva malbata min di serhildana Agiriyê de windabú. Wexta ku ez zarok búm de û bavê min ji min re "Zîlan û ronya çavên me" digotin ez pê gelek serbilind dibům. Min ji wisa zen dikir ku ji bo min digotin. Lè ez hindi mezin bûm fêr bûm ku navê xaka xwe li min kirine. Ji ber ku di vê xakė de ji Geliyê Zîlan destpê kirin seri rakin, şer bikin, berxwe bidin û şînê bigrin" ( Bazîdî, 2017,r.97) Ew piçûka pênc birane, çuye dibistanê. Keçe pir serxwe ye " Ez dixwazim dinyayė nas bikim. Çima li kuderė dinivise ku miraza jinê di mal de girtî rûniştin e " (Bazîdî,2017,r.94) heman demê de bi hêze ,mêran re kava davêje , him nêçirvanekî pir baş e û him jî jina mala ye; xwerinên pir xweş çêdike. Nexş nemûşê ew çêdike qet kes nikare çêbike. Ji xwe bedewbuna wê nav û deng e. Mêrxasiya Danyal, xwe nasîna wî û camêrtiya wî. Merî divê ew tena serê xwe dikare welat ava bike, her wek kesayetiyên din.
Dema Danyal û hevalên wî amadekariya nêçira mezin dikin, cî da diniqite dilê Danyal ; Şûna ku mêçir bikin nebin nêçir " Nêçîra guran gelek karekė bi xeter e. Cihê ku tu nêçîrvan î, tu dinêrî wan ji nişka ve xwe vajî badane û tu bûyî nêçîrê. "( Bazîdî,2017,r.152) Û dema cenderme derdora kêmina mezin qaşo benda gurganin Danyal dîna xwe dide berê çekên cendermeyan li ser wî û hevalên wî ne. Di vê kêliyê de biryar digire bo paşve çûnê. Ev kêliya epiphanykî ( hay xwe çêbûnê)rengekî dî daye berhemê. Pîştî vê kêliyê çavê Dayêl û ê
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
“Dem xerab bû, dewr namerd bû, çerxa felek xwînak bû.”
Türkçe:
“Zaman kötüydü, devran namertti, feleğin çarkı haindi.”
Dengbéjlik geleneği kürt coğrafyasının sözlü edebiyatı - tarihidir. Kimi zaman mertliği, kimi zaman yoksulluğu, kimi zaman Savaşlarda yürütülen kahramanlığı günümüze kadar sözlü aktardılar. Dengbêjlerim mehmet uzun'un iki kez okuduğum kitabı Rıfatê Darê, Evdalê Zeynikê gibi Bedirhanlar'ın sürgün edildiği ve dillerine kültürlerine olan özleminide Mehmet uzun'a has akıcı ve etkileyici bir uslüpla dile getirmiş.
Severek okuduğum ve kitaba her ara verdiğim de bir dengbêj dinletisiyle başladığım bir kitap
Firat Cewerî
Maria Melekek Bû
Weşanxane: Avesta
Çap:2/Stembol C
Di vê romana xwe de Cewerî qala Danîel dike.Lê bi rastî ne bi awayekî dirêj ,bi awayekî kurtasî behsa Danîel dike.Danîel lehengê sereke yê romanê ye.Di xortaniya see de li welatê xwe ketîye zindanê (nivîskar nabêje lê behsa zindanên Diyarbekrê dike) û şkenceyên bê ûjdan dîtîye.Daniel diçe Swedê û li gel jina xwe Maria li bir dijî.Temenê wê jî nêzî pênceyî ye.Hin hevalên wê ên zindanê jî li Swedê dijîn.
Roman jî ji xwe li Swedê derbas dibe.Mijara sereke ya romanê jî dêrûnnasîya Daniel e.Lewra Daniel ji ber serpêhatiyên ki di xortaniya xwe de dîtîye hê jibîr nekirye û hım psîkolojîya wê hım jî mêjîyê wê ketiye rewşekî xirab :hin caran şexsiyeta xwe jibîr dike hin caran insanên derdora xwe û bûyerên ku li derdora wê diqewimîn nikare di mêjîyê xwe de sererast bike.
Rewşa wê ewqas xerab dibe ku ew jina xwe dikûje û laşê wî kolan bi kolan digerîne (ku Daniel di rewşeke wûsa de ye ku nizane ku ew mirî Maria ye.Bi ya wê ew jina hevalê wê Rozîn e) ku laşê wî veşêre.Û dawîyê dibe daristanekê û li wir hişê wê jî xewnê hişyar dibe û dibîne ku ew laşê Maria ye.Daniel pir xemgîn dibe,dikeve rewşa şînê û diçe otomobîlê û pêlî gazê dike.Li ser dîreksiyonê de bı girînê kontrola otomobîlê dihêle û mixabin qeza dike û dimire.
Cewerî romana xwe bi awayeke derûnî nivîsandîye û çîrokek kurt lê bı bandor ava kiriye.Tehlîlên wê yên derûnî pirr serkeftî û dramatîk in.Şkenceyên ku Daniel û hevalên wê dîtine ji her yek ji wan parçeyek qetandiye.Parçeyek derûnî,parçeyek jiyanê û heta parçeyek bedenî.
RÊYA ZILMÊ NAÇE BIHUŞTÊEdebîyata Kurdî
Rêya ku naçe Bihuştê bi du vegotinan ve hatiye lêkirin: tevlî monologan kesê yekem û kesê sêyem.Bi vî awayî çîrok yekalîbunê difilite.
Berhemê de a herî sereke mijare. Ew fermana 74.("Ev fermana heftê û çaran e" Çakar,2019, r.153) a li qewmê Êzîdî hatiye dayîn. Wekî ku tê zanîn fermana dawî bi destê xwediyê ala reş Daîş ê hat dayîn. Zilmeke wusa qewma Êzîdî tê kirin destê xwêner erd û esmanan diqede. Bi vegotina nivîskarê jî xwenêr behn çikyayî dixwîne.
Çîrok bi sehneya yekemîn di ramoka pîqaba Apê Elyas be destpêdike. Bi ditîna xwêner reşahiyan gund desteserkiriye û gundî tên nefî kirin. Di rûpela 18. de em dibin hemî cîwanên gund tevlî kal û piran ramoqa pîqabê siwar dibin "Çi qas ciwanên gund hebûn li ser romorkê bûn: Zizė, Alê, Çînê, Rustem, Baro, Xêro, Şêro... Keleşo" tevlî kujerên xwe cara dawî diçin goristanê, ser mezelên xwe. Ger nafikirin, gund şewitandina hebe ev reşahî çawa dihêlin ew herin xatirê xwe miriyên xwe bixwazin, heta bi nanê germ û hêjîran şîva wan jî bibin? Xwêner di sehneyekî de dibîne Keleşo tê Şemsîxanê dixwaze. Di hîn diyalogên din be jî hezr dike ew Dezgir tîne. Û axirya çîrokê de bi gotina Şemsîxanê a " Buka bêmiraz" xwêner têdigihîje kû wan dewat nekir. Lê çi hat serê Keleşo kuda hat û kuda çu malîqe. Tenê serkêlke reş de navê tê dîtin.
Piştre em rûpela 114 dibînin ku hemî jinê gund dîsa di ramokekîde ne û ber bî zulmatê ve tên birin.
Di berhemê de alî rêbazî hêyama herî serkeftî a navmetnî bû: çîroka berdest û a Hûtê Heftserî heya dawiyê bi hevre herikî. Hîn caran gihêjtine hev hîn caran agahiyên hevdu didan. Bi çîroka "Gûno û Hût" û xewna Şemsîxanê jî hêmanên kolajî lê zêde bibûn. Her wiha pir nîk ( motîf) jî hebûn: Siwarê sibê/ Siwarê êvarê, nanê germ û hêjîr, dara zeytûnê, genim, deriyê
“Qewameke paranormal” û “kitêbên dertexeyyulî”Edebiyat & Roman
Xwendina romaneke“Qewameke -post-paranormal” a bi kurmancîya Amerîqanî û ji “kitêbên dertexeyyulî” dûr
Jiyana Asayî Ya John Anders
“Seyr bû a rast, merivatîyeke min bi John E. Sandersê dîndar ê emerîkan re tinebû, her wiha bi John Saundersê sînaryonûs ê Hollywoodê re jî, navê wî li ser rûpeleke rojnameya San Pedro-News Pîlotê bû, hejmareke lapê kevn bû, ji nava qutîkeke li xeracê derketibû, March 11, 1940, bi tenê ‘u’yeke xwe ya zêde hebû û ew ‘u’ di nava demê re ketibû ‘halê werîsekî’
Jiyana Asayî Ya John Sanders/Şener Ozmen) (13)
Roman, bi vê hevoka ji hêla xalbendîyan, hevoksazîyê û gelek mijarên din ve ‘ecêb, sosret, seyr, aloz û xerîb dest pê dike. Kesên kesatîya nivîsîna Şener Ozmen dinasin, zêde pêça xwe nadine allegorîya hevokên wî yên kompleks; çikû dizanin ew hostayekî zimên e û çawa peyvan li bin hûkma xwe nola marekî direqisîne
Li edebîyatê bikaranîna zimên mûhîm e; eger ew berhem bi kurdî be, bikaranîna zimên hê mûhîmtir e; çikû pirs(grêk)eke wiha heye:
- Kîjan kurdî?
- Kurdîya kurmancî.
- Kîjan kurmancî?
Li kurmancî ji bilî cêbûna zaravayan, gelek sîstemên ji hev cê yên devokî û herem hene û bandorê gelek zimanên din… Çikû bi sedsalan e kurd ji bilî zimanê xwe bi zimanekî din (elfabeyên wan ji hev cê/carinan 2-3 ziman) jî dizanin û bi wan zimanan dijîn. Kurdên bi tenê bi kurdî dizanin zaf kêm in. Loma hin cêbûn ketine navbera zimanê kurdan de. Mînak: Kurmancîya kurdên bi erebî dizanin û yên bi tirkî dizanin ji hev dur ketine.
Ji bo Şener Ozmen hem bi gelek zimanan dizane hem jî bi gelek devokên kurmancî yên heremî jî dizane û dixwaze bi vê teybetmendîya xwe zimanê li berhemên xwe dewlemend bide xwîyandin, hemûyan bi kar tîne. Wê demê zimanekî dewlemend ê bi gelek sîstem û kesayî derdikeve holê.
Em li zimanê li vê berhemê binêrin:
1-