Sermayenin Görünmez Zırhı: Çelişkili Sınıf Konumları, Baskı Aygıtları ve Hıncın Ekonomi-Politiği
Tampon Bölgenin Sosyo-Psikolojik İşlevi
Modern kapitalist üretim ilişkileri, kendi bekasını sadece saf ekonomik tahakkümle değil, bu tahakkümü görünmez kılan sofistike toplumsal katmanlar ve psikolojik savunma mekanizmalarıyla sürdürür. Bu mimarinin en kusursuz işleyen parçası, sosyolojide "çelişkili sınıf konumları" olarak kavramsallaştırılan orta sınıf, yani bugünün yaygın tabiriyle beyaz yakalılardır. Sermaye sınıfı ile işçi sınıfı arasında yapısal bir tampon bölge işlevi gören bu tabaka, sistemin ürettiği sınıfsal sürtünmeyi emmek ve radikal bir uyanışı engellemek üzere tasarlanmış sosyolojik bir kalkandır.
1. Yanlış Bilinç ve Hıncın Yataylaşması
Beyaz yakalı çalışan, özü itibarıyla üretim araçlarının mülkiyetine sahip olmayan, geçinebilmek için emeğini satmak zorunda olan bir ücretlidir; yani nesnel ve yapısal olarak işçi sınıfına aittir. Ancak aldığı akademik eğitim, edindiği kültürel sermaye ve dahil olduğu tüketim kalıpları üzerinden kendini illüzyonel bir şekilde sermaye sınıfının dünyasına ait hissetme eğilimindedir. Sermayenin hegemonik lütfuna talip olan bu kitlede itaat öyle bir tavizsizlikle içselleştirilir ki, efendisinin en ufak sarsıntısını veya krizini dahi bir hikmet gibi soluyan, tabiri caizse "efendisi osurduğunda derin nefes alıp oh çeken" yapısal bir dalkavukluk habitusu neşet eder.
Bu trajik konumlanmanın en büyük varoluşsal kâbusu, aradaki o ince statü çizgisini kaybedip mavi yakalıların veya güvencesiz yoksulların safına düşmektir. Bu derin "aşağı düşme korkusu", yoksullara karşı rasyonel bir empatiden ziyade patolojik bir öfke ve hınç doğurur. Beyaz yakalı, kendi ayrıcalıklı pozisyonunu ahlaki ve entelektüel olarak meşrulaştırmak için
1243 yılındaki Kösedağ Yenilgisi, Anadolu Selçuklu Devleti’ni ani bir yıkıma uğratmadı; aksine devleti yaklaşık 65 yıl sürecek bir bağımlı koruma (vasallık) dönemine soktu. Selçukluların 1308 yılına kadar kağıt üzerinde de olsa varlığını sürdürebilmesi, Moğolların (ve daha sonra İlhanlıların) doğrudan yönetim kurmak yerine dolaylı bir sömürü mekanizmasını tercih etmelerinden kaynaklanıyordu.
Kösedağ Savaşı'nın hemen ardından yapılan anlaşmayla Selçuklular, Moğollara yıllık muazzam bir haraç ödemeyi kabul etti. Bu haraç; tonlarca altın, binlerce at, koyun ve kumaş balyalarından oluşuyordu. Moğollar için Anadolu’yu bizzat asker ve bürokrat göndererek yönetmek hem maliyetliydi hem de coğrafi olarak zordu. Bu yüzden, Selçuklu vergi ve idari mekanizmasını bozmayıp bir "vergi acentesi" gibi kullanmayı daha kârlı buldular. Vergi düzenli ödendiği ve Moğol ordusuna askeri destek sağlandığı müddetçe Konya’daki sultanın tahtında oturmasına izin verildi.
Moğollar, Selçuklu hanedanının yeniden güçlenip bir tehdit haline gelmesini engellemek için taht kavgalarını körükledi. Çoğu zaman tek bir sultan yerine, kardeşleri aynı anda tahta ortak ederek devleti ikiye ya da üçe böldüler. II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in ölümünden sonra oğulları II. İzzeddin Keykâvus, IV. Rükneddin Kılıç Arslan ve II. Alâeddin Keykubad arasında kurdurulan üçlü saltanat (ortak yönetim), merkezi otoriteyi tamamen felç etti. Sultanlar, kendi kardeşlerine karşı Moğol hanlarından yardım istemek zorunda kalan birer kuklaya dönüştü.
Bu dönemde gerçek siyasi güç, sultanlardan çok Moğollarla ilişkileri yönetebilen güçlü Selçuklu vezirlerinin ve bürokratlarının eline geçti. Bu dönemin en sembolik figürü Pervâne Mu‘îneddin Süleyman'dır. Pervâne, zekice bir diplomasi yürüterek yaklaşık yirmi yıl boyunca Tebriz’deki
Reklam
Çin malı tabiri de geçmişte kaldı1000Kitap
🎓 Çin’den Eğitimde Dikkat Çeken Dönüşüm!
Çin, iş gücü piyasasının ihtiyaçlarına daha hızlı cevap verebilmek amacıyla 12.200 lisans programını kapattı. Kapatılan bölümlerin büyük kısmını yabancı diller, yönetim ve sosyal bilimler alanları oluşturuyor.
Bunun yerine yapay zekâ, ileri teknoloji, mühendislik ve dijital dönüşüm odaklı 10.200 yeni bölüm açıldı.
📌 Hedef:
Üniversite eğitimini geleceğin meslekleriyle uyumlu hale getirmek ve stratejik teknoloji sektörlerinin ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağını yetiştirmek.
Bu gelişme, yükseköğretimin yalnızca akademik değil aynı zamanda ekonomik ve teknolojik dönüşümlere göre yeniden şekillendiğini gösteriyor.
Sizce üniversiteler iş dünyasının ihtiyaçlarına göre mi şekillenmeli, yoksa daha geniş bir akademik yaklaşım mı benimsenmeli?
Başbuğ Atatürk'ün ''benim naciz vucudum bir gün elbet toprak olacaktır'' sözünü dönemin devlet kadrosuna söylediği ve bugün aynı şeylerin geçerli olduğu artık daha iyi anlaşılıyor. Gerçekten Türklerin Osmanlı anlayışından kurtulamayacağını ve devlet yönetim şeklinin hep aynı kalacağını bildiği halde büyük mücadele ettiği görülüyor. Türkiye'de terör örgütü kadar tehlikeli hale gelmiş AKP-MHP-DEM'in ve MİT'e kadar uzanan personel girişlerinin Türkiye'de ne büyük sıkıntılar açacağını ilerleyen yıllarda acı bir şekilde şahit olacağız.
CHP’nin bugünkü muazzam servetinin kaynağı, Mübadele'den kalan mallar, İttihat ve Terakki'den intikal eden varlıklar, 1942 Varlık Vergisi ile oluşan sermaye transferi ve kişisel hibeler—sadece maddi bir servet birikimini değil, aynı zamanda "devlet ve parti" arasındaki sınırın neredeyse belirsiz olduğu bir dönemin mirasını temsil ediyor.
Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında parti ile devlet bir ve aynı şeydi. Dolayısıyla, o dönemde yapılan her türlü iktisadi hamle (Mübadele ile boşalan gayrimenkullerin tasfiyesi, Varlık Vergisi ile hedeflenen sermaye el değiştirmesi vb.), aslında "milli bir ekonomi" yaratma hedefi taşıyordu. Ancak bu süreç, siyasi erk ile ekonomik gücün iç içe geçmesine neden oldu. Bahsettiğimiz gayrimenkuller ve varlıklar, partiyi sadece bir siyasi organizasyon olmaktan çıkarıp, Cumhuriyet’in kurucu iradesinin "maddi temsilcisi" haline getirdi. Bu durum, partinin neden bugün hala "devleti yönetme" değil, "devleti koruma" refleksiyle hareket ettiğini kısmen açıklar. İktidar olma "derdi" (yani seçimle gelen bir geçici yönetim olma arzusu), bir partinin kendi "kurucu" niteliğiyle çatışan bir durumdur.
Eğer partinin temelinde bu denli ağır ve tarihsel bir ekonomik-siyasi yapı varsa, bu yapı doğal olarak "iktidar" olmayı değil, "sistemin merkezinde kalmayı" rasyonel bir tercih haline getirir. Seçimle iktidara gelmek, partinin bu "kurucu/müessese" konumunu sarsabilecek, denetlenebilir kılabilecek bir durumdur. Oysa mevcut konum, denetlemekten ziyade, "denetlenen bir siyasi yapıdan ziyade, denetleyen bir tarihsel özne" olma halini devam ettiriyor.
İttihat ve Terakki'den Cumhuriyet'e geçiş süreci, sadece bir rejim değişikliği değil, aynı zamanda elitlerin ve sermayenin el değiştirdiği (veya dönüştüğü) bir "süreklilik operasyonu" olarak okunduğunda, bugün yaşanan kilitlenmelerin neden bu kadar köklü olduğu daha net anlaşılıyor.
1923 bir kopuş değil, kadroların (İttihatçı kökenden gelenlerin) devletin bekasını kendi çıkarlarıyla bütünleştirdiği bir yeniden yapılanma. Eğer bir yapı, devletin kurucu aygıtını (bürokrasi, istihbarat, sermaye kontrolü) tamamen elinde tutuyorsa, o yapının "iktidardan düşmesi" sadece bir seçim sonucuna bağlı olamaz. Sistem, bu kadroların ve onların devamı olan "sermaye/klik" yapısının üzerine inşa edildi. Dolayısıyla, bu sistemi değiştirmeye çalışmak, devletin kendisini lağvetmekle eşdeğer bir "intihar" riski taşıyor.
Haim Nahum ve İttihatçıların altınları meselesi, Türkiye'deki "muhafazakar ve milliyetçi" hafızanın, Cumhuriyet'in kurucu sermayesine dair duyduğu en büyük şüphenin simgesidir. Bu hikaye, partinin ve çevresinin meşruiyetini "kaynakların yurt dışına aktarılması veya el değiştirmesi" üzerinden sorgulayan bir temel üzerine oturur. Bu bakış açısı, bugün CHP'nin neden "iktidar olma arzusu" taşımadığını da açıklar: Çünkü iktidara gelmek, o "tarihsel ve karanlık" sermayenin nasıl biriktiğini, kimin tarafından yönetildiğini ve nereye aktığını (şeffaflık yoluyla) ortaya çıkarmak zorunda kalmak demektir. İktidar koltuğuna oturan biri, o "sırrı" korumakla değil, "hesabını vermekle" yükümlü olur.
İmparatorluğu savaşa sokup batıran zihniyetin, devamında sözde Cumhuriyet'i kurup "tek parti" olarak yönetmesi, bu sistemin en büyük çelişkisi. Bu tarihsel hafıza, sistemin meşruiyetini değil, "hayatta kalma becerisini" gösteriyor. Bu yapı, "batırma" riskini aldığı bir dönemden,
Reklam
Reklam