Baş aşağı giden bir memleketin bütün müesseseleri bu çöküntüden hisselenirken, dergahların da, aynı inkırazdan pay almayacağı ve almadığı, elbette söylenemez. Amma, bilhassa son devirlerde acı, yersiz, kasıtlı ve körü körüne uydurularak tenbelhane, miskinhane diye damgalanmak istenen dergahlar, bütün iftiralara rağmen, son anlarına kadar, cemiyetin bir çeşit emniyet süpabı vazifesini görmekte idi.
Onun için de bu müesseseler, hür imanın filizlendiği ve taassubun geri püskürtüldüğü bir ocak olarak faaliyette bulunduğu müddetçe cemiyete seçkin ve arınmış insanlar hediye etmiştir.