Abstractist

وَاِذَا قٖيلَ لَهُمْ اٰمِنُوا كَمَٓا اٰمَنَ النَّاسُ "Onlara 'diğer insanlar gibi iman edin' denildiğinde" Bakara 2:13 cümlesiyle farz-ı kifaye olan nasihat vazifesi îfa edilmek üzere, kâmil insanlardan ibaret olan cumhur-u nâsa ittibaen hâlis bir imana davet edildikleri zaman, enaniyet-i cahiliyeleri heyecana gelerek قَالُٓوا اَنُؤْمِنُ كَمَٓا اٰمَنَ السُّفَهَٓاءُ "Beyinsizlerin ( dindar ve imanlı olanların) inandıkları gibi inanalım? Dediler" Bakara 2:13 deyip gurur ve inatlarında ısrar etmekle "Davamız haktır ve bizler hak üzerindeyiz." diye bâtıl ve inatçıların âdeti gibi, bâtıl davalarını hak ve cehaletlerini ilim iddia ettiler. Çünkü nifakla kalpleri fesada uğramıştır. Tabiî fâsid olan bir kalp gururlu olur ve ifsadata meyleder. Binaenaleyh kalplerinin fâsid olmasından temerrüd ve inat ediyorlar.
Sayfa 112
Hem de usûl-ü mukarreredendir: Sıdk ve kizb yahut tasdik ve tekzip; kinayat ve emsallerinde, fenn-i beyanda 'maâni-i ûlâ' tabir olunan suret-i manaya râci değildirler. Ancak 'maâni-i sânevî' ile tabir olunan maksat ve garaza teveccüh ederler. Mesela 'Filanın kılıncının bendi uzundur.' denilse, kılıncı olmasa da fakat kameti uzun olursa yine hüküm doğrudur, yalan değildir.
Sayfa 17
Yani hikmet tarafından kâinata îrad olunan suallere şöyle: "Ey kâinat! Nereden ve kimin emriyle geliyorsunuz? Sultanınız kimdir? Delil ve hatibiniz kimdir? Ne edeceksiniz? Ve nereye gideceksiniz?" Kat'î cevap verecek yalnız Kur'an'dır. Öyle ise Kur'an'da makasıddan başka olan kâinat bahsi istitradîdir. Tâ sanatın intizamıyla Sâni'-i Zülcelal'e istidlal yolu gösterilsin.
Sayfa 15
İkinci Mesele
Hayatın hakiki hukukuna baktım, gördüm ki: Hayatım Rabbanî bir mektuptur; kardeşlerim olan zîşuur mahlukata kendini okutturur, yaratanı bildirir bir mütalaagâhtır. Hem Hâlık'ımın kemalâtını teşhir eden bir ilannameliktir. Hem hayatı yaratanın hayat ile ihsan ettiği kıymettar hediyeler ve nişanlar ile bilerek süslenip her gün tekerrür eden resm-i küşadda mü'minane, şuurdarane, şâkirane, minnettarane Padişah-ı Bîmisal'inin nazarına arz etmektir.
Sayfa 73