Amil
@AmilM
Qoqolun bu üç hekayəsi, sadəcə ədəbi nümunələr deyil, insan ruhunun ən dərin, bəzən acı, bəzən isə gülməli təzahürlərini əks etdirən güzgülərdir. Onları oxuduqca özümüzdə, ətrafımızdakı insanlarda, hətta cəmiyyətdəki çatlarda əks-səda tapırıq.
“Bir Delinin Anı Defteri” — burada Qoqol bizə adi bir adamın, Aksenty Poprişçin-in dəliliyə doğru sürüklənən daxili dünyasını açır. Onun həyatında heç kim ona dəyər vermir, o, öz kiçik və önəmsiz olduğunu düşündüyü mövqeyindən çıxmaq üçün can atır, amma bu cəhdlər onu daha da təcrid edir. Hekayəni oxuyarkən insanın kimsəsizliyi, eşidilməmək və anlaşıla bilməmək qorxusu dərindən hiss olunur. Poprişçin-in taleyi ürəyi sızladır, çünki hər birimiz özümüzdə bəzən belə daxili səs-küyü, tənhalığı görə bilərik.
“Palto” isə kasıblığın, sosial ədalətsizliyin, insan qürurunun və arzularının necə sarsıdıcı olduğunu göstərir. Aksyonovun palto üçün çəkdiyi əziyyət, onun üçün yeni paltosunun gətirdiyi yüngüllük hissi, sonra isə paltonun itirilməsi — bu, insan həyatının bəzən necə kiçik, amma eyni zamanda qəlb qıran döngələrindən biridir. Oxuyanda ürəyimizdə həm Aksyonova qarşı böyük mərhəmət, həm də cəmiyyətə qarşı israrlı bir qəzəb doğur.
“Burun” isə gülməli, absurd görünən bir hekayə kimi başlayır, amma onun arxasında dayanan məna çox dərin və sosial tənqiddir. Kovalyovun burun itirməsi, onun şəxsiyyətinin, qürurunun simvoludur. Qoqol ironik bir dillə bürokratiyanın, insanların yersiz qürurunun və sosial statusun necə absurd hala gəlməsini göstərir. Bu hekayəni oxuyarkən insan həm gülür, həm də düşündüyü üçün özünə sərt suallar verir.
Bu üç hekayə bir araya gəldikdə isə ortaya insanın daxili dünyasında yaşanan bəlalardan — tənhalıqdan, yersiz qürurdan, sosial ədalətsizlikdən, anlayışsızlıqdan yaranan çətinliklərdən danışan möhtəşəm bir
Bir Delinin Anı Defteri - Palto - Burun - Petersburg Öyküleri ve FaytonNikolay Gogol · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 202538,5bin okunma
Reklam
İnsan bazen öyle yalnız kalır ki, yalnızlığın bile haberi olmaz ondan.
Dostoyevski-nin erkən əsərlərindən olan Öteki, yalnızca bir insanın ruhsal dağılmasının hekayəsi deyil — bu, eyni zamanda insanın içində gizlənmiş, özündən qorxduğu simasıyla qarşı-qarşıya qalmasının qaranlıq və ağır portretidir. Kitab boyunca məni ən çox təsirləndirən, baş qəhrəman Qolyadkinin təkcə cəmiyyətlə deyil, özü ilə də mübarizə aparması oldu. Oxuduqca onun tənhalığı, daxili narahatlığı və kimlik böhranı mənə nəfəsimi tutduracaq qədər real gəldi.
Qolyadkinin özünə bənzəyən bir “öteki” ilə qarşılaşması sanki insanın öz içindəki ən dərin qorxularla, komplekslərlə və zəifliklərlə cisimləşmiş şəkildə görüşməsidir. O “öteki” yalnız bir bənzər deyil — o, Qolyadkinin heç ola bilmədiyi, amma olmaq istədiyi biridir. Cəmiyyətin qəbul etdiyi, rahatlıqla əlaqə quran, özünü ifadə edə bilən bir tip. Bu isə əsas Qolyadkin üçün dözülməzdir, çünki onun varlığı, baş qəhrəmanın varlığını sorğulamağa vadar edir.
Əsərdəki atmosfer tünd, bəzən boğucu və yorucudur. Amma bu qaranlıq təsadüfi deyil. Bu qaranlıq, Qolyadkinin şüurunun labirintində dolaşan oxucuya düşən kölgədir. Hər səhifədə onun ruh halındakı dəyişiklikləri, qeyri-müəyyənlikləri hiss etdim. O, nə cəmiyyətin qaydalarına tam uyğunlaşa bilir, nə də onlardan tamamilə uzaqlaşa bilir. O, ortada qalmış bir varlıqdır — nə içində, nə də çöldə özünə yer tapa bilmir.
“Öteki”ni oxuduqca Dostoyevski-nin insan psixologiyasına olan dərin marağını və bu mövzudakı parlaq müşahidə gücünü bir daha gördüm. Bu əsər, müəllifin gələcək şah əsərlərinin zəmini kimi görünür. Burada cızılmış çatlar, sonrakı illərdəki personajlarda uçuruma çevriləcək.
Əsər mənə bir sual buraxdı: İnsan özünü tanıdıqca güclənirmi, yoxsa parçalanırmı? Bəlkə də ən böyük qorxu — içimizdəki “biz olmayan” versiyanın bir gün bizdən daha güclü olmasıdır.
Reklam