• Golgota tepesini çarmıhla çıkan İsa gücünü imanından alsa da birazdan çarmıhta acısını dile getirecek. Elohi! Elohi! Lima Sabaqteni. Baba! Baba! Neden terk ettin beni. Kim bilir peygamberler tarihinin hatta yeryüzünden Sema'ya uzanan seslerden, insanî olana en yakın ızdırabın dillenmesi..
•Tarihsel yaşanmışlığı temsilen konuşan Tanrı ve bu gerçekliğe müdahale etmek istercesine vicdanı temsilen konuşan İsa ile bu kayıkta üçüncü bir pozisyonda söze katılan Şeytan çok güçlü teolojik bir pasaj idi. Felsefî derinliği olan bir eser ama Saramago farkıyla..
• Gerek Saramago'nun bu eseri gerekse de Kazancakis'in Günaha Son Çağrı eseri İsa'yı "arzusundan ayıklanamayan bir insan" şeklinde betimlemeleri hem cesurca bir çalışma hem de "biz"e daha yakın Peygamber portreleri..
• Muhammed Peygamberin yaşamı; kapıları kapanmış, pencereleri örtülmüş bir mabed şeklinde kaldı. Muhammed'i bir insan olarak ele alan bir siyer ya da roman okuyamadık maalesef..
• Anlayabilseydik eğer onun da bir insan olduğunu, vahyin kesintiye uğradığı süreçte Peygamberin kayalık bir yere çıkıp intiharı düşündüğünü resmeden bir Müslümanın nın gözyaşlarını hissetmiş olurduk fırçasının rengini ve çizimini göz ardı ederek. Ama kurumsal "saygı" uçurum kenarındaki kişiyi göğe kaldırdığından beridir bulutlardan umut devşiriyor ümmet..
• Onur Ünlü'nün bir şiiri ile bitireyim bu çileyi..
"Kavmin yanlış tufanlardan geçip duruyor, Gözlerime baka baka ağlayıp aşk diyorsun.."