Tarık
@Dertmend
Raskolnikov bedeninde bir Bazarov ruhu..
Taşların Anlattığı Acının GözyaşlarıEdebiyat
• Roman, acının insan kalbindeki yerleşik hayat serüvenini taşların dilinden anlatıyor. Sessiz dinleyicilerimiz olan taşların acımasızca dile geldiğini hissetmemizi istemiş yazar. Gözyaşlarında tecelli eden taşlar boyasız bu sefer.. Biz yine de kırmadığımız taşa sırrımızı fısıldamayalım. Ne diyordu İranlı şair Sohrab Sepehrî:
"Bir taş kırıyorum; resmine bir sır söylüyorum.."
• Ritüel ve kuralların "anlam"ı buharlaştıran etkisi, romanın bir sayfasında Küçük Prens kitabın yazarı Saint-Exupéry'in bir cümlesini eleştirdikten sonra sevgiye dair kurallar önemsizdir şeklinde dile getirilir.
• Müsrif çağımızın çiçek renklerinde kuruyan "sevgi" bu sefer kırılganlığını başka bir şekilde dile getirmeye çalışacaktı. Gündüz Vassaf "Ressamın İsyanı" romanında çekinmeden "tahammülle yürüyen maskeli beraberliklerin tiyatrosu" diyecekti bu "aşk tüketicisi çiftlerin evlilik yıldönümü kutlamaları"na..
• Sadece insan ilişkilerinde değildi bu çıkmaz. Yaşanan kaybın hüznü insanların kalplerine yeni yeni damlamaya başlamışken taziye kültürü diye adlandırılan ritüellerin içinde boy göstermek zor unda kalınabiliniyordu. Ölüm üzerine düşünmenin de üstünü kapatıyordu bu taziye ritüelleri. Kim seslenecekti topluma "acı"nın olduğu yerde ritüel olmaz diye..
• İlmihal kitapları sayfalarca namaz ve abdesti bozan cümlelerle dolu. İbadet ritüelinin şeklen sıhhati için harcanan bunca enerji yoğunluğu "iman ve ahlak" dediğimiz iletişim olgusunun gelişmesinin de önüne geçecekti. Ne ilginçtir ki Maûn sûresinde "Yazıklar olsun şu namaz kılıp duranlara.." ayetinden hemen sonra gelen kınamaların fıkhî olmayıp ahlakî mesajlar içermesi de llahî Hitabın ritüellerden ziyade "anlam"ın peşinde olduğunun başka bir örneği..
Reklam
MUhammed Peygamber, İsa'ya Göre İncil'in Neresinde?
• Golgota tepesini çarmıhla çıkan İsa gücünü imanından alsa da birazdan çarmıhta acısını dile getirecek. Elohi! Elohi! Lima Sabaqteni. Baba! Baba! Neden terk ettin beni. Kim bilir peygamberler tarihinin hatta yeryüzünden Sema'ya uzanan seslerden, insanî olana en yakın ızdırabın dillenmesi..
•Tarihsel yaşanmışlığı temsilen konuşan Tanrı ve bu gerçekliğe müdahale etmek istercesine vicdanı temsilen konuşan İsa ile bu kayıkta üçüncü bir pozisyonda söze katılan Şeytan çok güçlü teolojik bir pasaj idi. Felsefî derinliği olan bir eser ama Saramago farkıyla..
• Gerek Saramago'nun bu eseri gerekse de Kazancakis'in Günaha Son Çağrı eseri İsa'yı "arzusundan ayıklanamayan bir insan" şeklinde betimlemeleri hem cesurca bir çalışma hem de "biz"e daha yakın Peygamber portreleri..
• Muhammed Peygamberin yaşamı; kapıları kapanmış, pencereleri örtülmüş bir mabed şeklinde kaldı. Muhammed'i bir insan olarak ele alan bir siyer ya da roman okuyamadık maalesef..
• Anlayabilseydik eğer onun da bir insan olduğunu, vahyin kesintiye uğradığı süreçte Peygamberin kayalık bir yere çıkıp intiharı düşündüğünü resmeden bir Müslümanın nın gözyaşlarını hissetmiş olurduk fırçasının rengini ve çizimini göz ardı ederek. Ama kurumsal "saygı" uçurum kenarındaki kişiyi göğe kaldırdığından beridir bulutlardan umut devşiriyor ümmet..
• Onur Ünlü'nün bir şiiri ile bitireyim bu çileyi..
"Kavmin yanlış tufanlardan geçip duruyor, Gözlerime baka baka ağlayıp aşk diyorsun.."
Tavsiye film
Kutsal İncirin Tohumu (2024)
Mohammad Rasoulof
• İranlı yönetmen Rasoulof bu filminde gücün ahlakî yozlaşmasının metafiziksel damarları üzerinde durmakta.
• Devlet, "kutsal"ı kendi suretinde yaratır. Metaforik bağlamda "din'in eşdeğer görüldüğü kutsal incir ağacının serüveni ile başlayan film sessiz dizeleriyle aslında bir Ortadoğu çığlığı âdeta.
• Polis devleti eliyle başörtüsüne bulaşan "kan" sahnesi "kutsal"ın patriyarkal ulema ekseniyle güçlenen atmosferini anlamak için önemli bir kavşak. Mahsa Amini'nin ölümüyle sonuçlanan olaylarda İran siyasetine güçlü ve cesur eleştirel göndermeler dikkat çekiyorİranlı yönetmen Rasoulof bu filminde gücün ahlakî yozlaşmasının metafiziksel damarları üzerinde durmakta.
• Devlet, "kutsal"ı kendi suretinde yaratır. Metaforik bağlamda "din"in eşdeğer görüldüğü kutsal incir ağacının serüveni ile başlayan film sessiz dizeleriyle aslında bir Ortadoğu çığlığı âdeta.
• Polis devleti eliyle başörtüsüne bulaşan "kan" sahnesi "kutsal"ın patriyarkal ulema ekseniyle güçlenen atmosferini anlamak için önemli bir kavşak. Mahsa Amini'nin ölümüyle sonuçlanan olaylarda İran siyasetine güçlü ve cesur eleştirel göndermeler dikkat çekiyor.
•Dostoyevski'nin Karamazov Kardeşler romanında erkek kardeşler tarafından öldürülen "baba" bu sefer farklı bir mitsel gerçeklikle sonuçlanıyor. Son sahnede mağara ve ev karışımı olan arkaik yapılarda bir umut koşuşturması şeklinde devam eden sahne acaba "baba" (teokratik devlet, dinsel yorumda ulema egemenliği, diyanet kültü, tarihsel fıkıh otoritesi) mitini bu topraklarda tartışmaya açar mı sorusu da cevabını geleceğin buğulu günlerine bırakıyor..