Farabî ile Platon ya da daha genel anlamda antik siyaset felsefe geleneği arasındaki ilişkileri konuşurken, çok önemli olmasa da Farabî’nin antik klasik siyaset felsefesi geleneğinden bazı noktalarda ayrıldığını belirtmemizde de yarar vardır. Zira Farabî, Aristoteles ve Platon’dan farklı olarak, daha geniş toplumsal-siyasal birimleri, örneğin birebir aynı olmamakla birlikte bugünkü ulus devlete benzeyen ulus (umma) devleti, hatta birçok ulusu, bütün ulusları, meskûn dünyadaki bütün insanları, halkları içine alacak bir dünya devletinden söz etmektedir. Badawî’nin isabetle işaret ettiği gibi, Yunan dünyasındaki şehir devleti İslâm’da yoktu; hatta Yunan şehir devletinin çöküşünden sonra Helenistik ve Roma döneminde de böyle bir devlet mevcut değildi. Farabî, etrafında ancak iki tür devlet görmekteydi: Halife tarafından yönetilen İslam imparatorluğu ve halifenin merkezinden az çok bağımsız olan küçük devletler. İkinci olarak, İslam’ın kendisi de dünyayı ikiye ayırmaktaydı: İslam’ın hüküm sürdüğü devlet (dâr al-İslâm) ve İslam iktidarının dışında bulunan bütün diğer devletler (dâr al-harb). İslam’ın nihai amacı ise bütün dünyanın İslam’a itaat edeceği ve içinde İslam yasasının hüküm süreceği evrensel bir dünya devleti idi. İslam bu özelliği ile Farabî’ye bütün insanların aynı yasalara itaat edeceği bir dünya devleti, evrensel bir devlet fikrini telkin etmiş görünmektedir.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Ne zaman büyük insan kitleleri içinde haklarını talep etmeyi başaracak kadar gücü kalmış bir proleter çıkarsa hemen işçi aristokrasisine dahil ediliyor veya Paralı Askerlere alınıp daha iyi koşullara kavuşturularak kitlelerden çekilip koparılıyordu. Böylece hoşnutsuzluklar uyutuluyor ve proleterya, doğal liderlerinden mahrum bırakılıyordu.
Bu akşam gerek doğrudan ikrar yoluyla, gerekse cahil cümleleriniz aracılığıyla emekçi sınıf hakkında bir şey bilmediğinizi tekrar tekrar itiraf ettiniz. Ama bunun suçlusu siz değilsiniz. Emekçi sınıf hakkında neden bilgi sahibi olasınız ki? Emekçi sınıfla aynı yerde yaşamıyorsunuz. Siz başka mekânlarda, kapitalist güruhun içinde yaşıyorsunuz. Neden böyle olmasın ki? Paranızı ödeyen, sizi besleyen, bu akşam üzerinizdeki şu giysileri sırtınıza giydiren, kapitalist sınıf. Bunun karşılığında da özellikle işvereniniz açısından kabul edilebilir bir tarz metafizik vaaz ediyorsunuz. Halbuki onlardan kabul gören metafizik, toplumun müesses nizamını tehdit etmediği için kabul görmektedir.