Meltek
@Meltek
"Kitaplar, ah! Eminim ki aynı şeyi okuyup aynı şeyi hissetmiyoruz." -J. Austen
Şu anda okuduğu kitap
Doğruluk Yanılsaması Etkisi
Örtülü belleğin bir başka dışavurum biçimi de doğruluk yanılsaması etkisi olarak bilinir: Doğru olsun olmasın, eğer daha önce duyduysanız, bir ifadenin doğru olduğuna inanmamız olasılığı görece yüksektir. Katılımcıların, akla uygun cümlelerin geçerliliğini iki haftada bir değerlendirdikleri bir çalışmada, araştırmacılar deney seansı süresince çaktırmadan daha önceki seanslarda kullanılan cümleleri de (kimi doğru, kimi yanlış) araya sıkıştırdılar. Sonuç açıktı: Katılımcı, daha önceki haftalarda da duyduğu belirli bir cümleyi, daha önce duymadığına yemin bile etse, “doğru” olarak değerlendiriyordu. Araştırmacı, katılımcıya duymak üzere olduğu cümlenin yanlış olduğunu söylese bile durum değişmiyordu. Sonuçta, belirli bir fikre salt maruz kalmış olmak, onunla yeniden karşılaştığınızda fikrin size daha inanılır gelmesi için yeterlidir. Doğruluk yanılsaması etkisi, aynı dini etkiler ya da siyasi sloganlara yinelemeli biçimde maruz kalan kişiler için söz konusu olan potansiyel tehlikenin altını çizer.
Reklam
Salt Maruz Kalma Etkisi
Beynin geçici olarak “gıdıklanmasının” ötesinde, bir şeye daha önce maruz kalmış olmanın etkileri uzun süreli olabilir. Bir yüzün resmini daha önce görmüşseniz, resmi daha sonra yeniden gördüğünüzde o kişi size daha çekici gelecektir; o kişiyi daha önce görmüş olduğunuzu hatırlamasanız bile. Salt maruz kalma etkisi adını alan bu durum, örtülü belleğinizin, dünyayı yorumlama biçiminizi (neleri sevip neleri sevmediğiniz gibi) etkilediğini gösteren kaygı verici bir gerçeği de gözler önüne serer. Bu durumda, salt maruz kalma etkisinin ürün markalama, şöhret yaratma ve siyasi kampanyalardaki sihirde parmağı olduğunu duymak size şaşırtıcı gelmeyecektir: Belirli bir ürüne ya da yüze tekrar tekrar maruz kaldığımızda, onu giderek daha fazla tercih eder hale gelirsiniz. Sürekli göz önündeki şahsiyetlerin, beklenenin tersine olumsuz basından her zaman rahatsız olmamalarının nedeni de bu etkidir. Ünlülerin sıklıkla söylediği gibi “tek kötü reklam, reklam olmamasıdır” ya da “gazetelerin hakkımda ne yazdığı umurumda bile değil, yeter ki adımı doğru yazsınlar.”
Bir cümle ne kadar derin bir iz bırakabilir? Etkisi ne kadar sürebilir? Lise kütüphanesinde elime geçen bir dergiden aklıma kazınan bir cümlenin etkisi mesela hiç geçmiyor benim için:"10 yaşındayım ve boşanmak istiyorum." Dergiyi kütüphaneden alma şansım olmadığı için dergilerin eski sayılarını satan sahafları tek tek dolaşıp kavuşabilmiştim National Geographic Haziran 2011 sayısına. Nojoud'dan ve onunla aynı kaderi paylaşan (mily)onlarca kızdan bahsediyordu. Gözyaşları içinde defalarca ve defalarca okudum yazıyı. Senede en az bir kez okumayı da alışkanlık edindim bu arada. Hiç unutmamak için. Sanki unutabilirmişim gibi. İşte ilk kez farkına vardığım noktaydı bu, herkesin eşit şartlarda olmadığını. Dünya üzerinde ne acılar olduğunu. Nojoud her zaman benimleydi bu süre içinde. "Boşandıktan sonra çok değiştim, insanların mutsuzluklarına daha duyarlı oldum" diyen minicik Nojoud'un öyküsünü ilk okuduğum gündü sanırım benim için duyarlılık sınırımı düşüren.
O dönemde kitabı okumak istemiş, beni bu kadar derinden etkileyen öyküsünü onun ağzından dinlemek istemiştim; yeni baskısı olmadığı için bulamamıştım bir türlü. Aradan yıllar geçti, ben liseyi bitirip üniversiteye başladım. Ailemden uzak bir şehirde tek başıma yaşamaya başladım bu süreçte. Yeni insanlar tanıdım. Hiç aklımın ucundan geçmeyecek, varlığını hayal bile edemeyeceğim hayatlara tanık oldum. Güçlü kadınlar tanıdım, kendi gücünden haberi olmayan kadınlar tanıdım, bir sürü kadın tanıdım. Hiçbiri diğerine benzemeyen onlarca insan. Yurtta kaldım. Özellikle geceleri uyuyamayınca koridora çıkar düşünürdüm. Bu kapıların her birinin ardında 3er kadın var. Bu çatının altında 250 kadın var. Ve pencereden bakınca görebildiğim 3 bina daha var. Ve o herbir kadının da kendi umutları, heyecanları, hayalleri, mutlulukları,
