Ufaktım. Yaşadığım bir şeye yetişkinlerin inanmadığını, annemin de yanılabileceğini fark edince çok şaşırdım. Kendimi tutamayıp uzun süre güldüğümü hatırlıyorum.
Reklam
Mutluluk çabalarının boşa çıktığını daha ilerki
yaşlarda görenler, kronik esrikleşme yoluyla haz edinerek
teselli bulur ya da çaresiz bir isyan olan psikoza yönelir.
Normal dediğimiz insanlarda bile id üzerindeki hâkimiyet
belli sınırları aşamaz. Daha fazlasının talep edilmesi ya
isyana, ya nevroza ya da bireyin mutsuzluğuna yol açar.
"Komşunu kendinmiş gibi sev" emri, insanın saldırganlığına
karşı en şiddetli savunmadır; ayrıca kültürel üstbenin
psikolojik olmayan tavrının mükemmel bir örneğidir. Bu
emrin uygulanması mümkün değildir; böylesi büyük bir sevgi
enflasyonu yalnızca sevginin değerini azaltabilir, sorunu
ortadan kaldıramaz. Uygarlık bütün bunları ihmal eder; tek
yaptığı, kuralın, kendisine uyulması ne denli zorsa, o denli
değerli olduğu uyarısında bulunmaktır.
Etik, uygarlığın diğer çabalarıyla erişilememiş
olan şeye üstbenin emriyle erişme uğraşı, bir tedavi çabası
olarak yorumlanmalıdır.
Bir üstben ortaya konana dek
vicdandan bahsedilmemesi gerekir; suçluluk duygusunun ise
üstbenden, dolayısıyla vicdandan da önce var olduğunu kabul
etmek gerekir.
Reklam