... Hıfzı Paşa bütün olup bitenleri Sultan Abdulhamid'e gönderdiği telgrafta sadece beş kelime ile mükemmel bir şekilde ifade edecekti:
" Manastır'da kulunuzdan başka herkes ITTIHADCIDIR!"
Osmanlı Devleti, daha kuruluşundan itibaren durmadan değişen ve gelişen bir cemiyet olmuştur. Böylece, müesseseleri ve kültürü ile daha 15. yy'da kendine has bir dünya görüşüne sahip bir medeniyet yaratmıştır. Bu gelişme süresince Osmanlı Devleti, canlı bir bünye gibi, eski Türk siyaset ve toplum geleneklerinden, daha sonra da Doğu ve Batı medeniyetlerinden harmanlayarak kendine has siyasi ve kültürel bir sistem yaratmış ve bu sistemin kültür çerçevesi içinde kendine göre bir değişim usulü de bulmuştur.