Yusuf Tokmak
@Yusuftokmak
80 okur puanı
Ocak 2024 tarihinde katıldı
Yaşamında yapılabilecek herşey tükendiğinde, ya da hiçbirşey yapamayacak duruma düştüğünde, yazarsın ancak da o zaman yazabilirsin: Yazabilmen, yapabileceklerinin tükenmesi; senin, hiçbirşey yapamayacak duruma düşmen olacak.
Hiçbirşey yapamıyorsan, yazarsın
- ancak da, o zaman...
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Puan vermedi·148 syf.·
12 günde okudu
·2026 37. kitabı
Berna Moran’ın ilk kez 1972 yılında yayımlanan "Edebiyat Kuramları ve Eleştiri" adlı eseri, Türkiye’de edebi eleştirinin ve kuramsal arka planın akademik bir temele oturmasını sağlayan gerçek bir klasiktir. Karmaşık Batı teorilerini inanılmaz derecede duru, anlaşılır ve organize bir dille aktarması, bu kitabı edebiyat öğrencileri ve araştırmacıları için hâlâ bir numaralı başvuru kaynağı.
Berna Moran, yüzyıllar boyunca ortaya atılmış düzinelerce edebi kuramı ve eleştiri yöntemini akıl karışıklığına yer vermeyecek bir formülle sınıflandırır. Sanat olayını meydana getiren dört ana unsuru (Dış Dünya, Sanatçı, Eser, Okur) merkeze alır ve kuramları bu unsurlara olan yakınlıklarına göre ayırır:
I. Kısım: Dış Dünyaya Dönük Kuramlar (Yansıtma)
Moran, Batı düşüncesinin temeli olan mimesis (taklit/yansıtma) kavramıyla başlar.
Platon'un dışlayıcı tavrı: Platon'a göre bu dünya zaten ideaların bir kopyasıdır, sanatçı ise kopyanın kopyasını yaparak bizi hakikatten uzaklaştırır.
Aristoteles'in yapıcı tavrı: Aristoteles ise sanatın olanı değil, "olabilir olanı" (tümeli/özü) yansıttığını söyleyerek sanata itibarını iade eder.
Modern Dönem: Bölüm, Marksist estetik ve Toplumcu Gerçekçilik akımlarıyla son bulur. Sanatın toplumsal sınıfları ve tarihi gerçekliği yansıtma gücü irdelenir.
II. Kısım: Sanatçıya Dönük Kuramlar (Anlatımcılık)
1 yüzyıl Romantizmi ile birlikte ayna yerini "lambaya" bırakır. Sanatçı artık dış dünyayı yansıtan pasif bir varlık değil, içindeki ışığı (duyguyu) dışarı saçan bir yaratıcıdır. Moran burada sadece Romantikleri değil, yazarın bilinçaltını deşen Psikanalitik Eleştiri yöntemini de derinlemesine inceler.
III. Kısım: Esere Dönük Kuramlar (Biçimcilik ve Metin Merkezli Eleştiri)
Berna Moran’ın kendi eleştiri pratiğinde de en çok ağırlık verdiği ve değer bulduğu
