Sempozyum, yani symposion, Antik Yunan’ın sosyal hayatında çok önemli bir etkinlik. Buluşmadan evvel sohbet konuları belirleniyor, sohbetler çoğunlukla ciddi konulara, edebiyata, şiire, siyasete ve felsefeye ilişkin. Buluşmada başlangıçta şarabı ne kadar içecekleri, ne kadar sarhoş olmak istedikleri belirleniyor. Şarabın rolü büyük çünkü şarap hem insanı gevşetiyor hem de sohbeti canlı tutuyor.
Ev sahibi, tragedya yazarı ödüllü Agathon. Phaidros aşkı erdemin kaynağı olarak ele alırken, Pausanias bedensel ve ruhsal aşkı ayırıyor, Eryximaxhos onu evrensel uyumla ilişkilendiriyor, Aristophanes ruh ikizi hikayesiyle betimliyor Agathon tanrı gibi övüyor, Sokrates hocası Diotima’dan öğrendikleriyle diyalektikle tam tersi bir bakış sunuyor, Alkibiades ise sarhoş halde içeri dalıp Sokrates’e duyduğu hayranlığı dile getiriyor. Bu seçki tesadüf değil. Platon hem şairi, hem hekimi, hem politikacıyı, hem filozofu bir araya getiriyor. Herkes kendi meslek ve bakış açısıyla aşkı tanımlıyor. Yani metinde aşkı bedensel çekimden ruhsal bağlılığa, bilgi ve erdem arayışından güzelliğin ideasına birçok bağlamda tartışıyor. İş Bankası’nın berrak çevirisiyle ve açıklayıcı dipnotlarıyla 2400 yıl öncesinden bugüne gelen bir sofraya oturmuş gibi hissediyorsunuz :)
Bu kitabı okumama vesile olan şu keyifli podcasti de öneririm: open.spotify.com/episode/4rXdQ82...
Puan vermedi·200 syf.·
2025 22. kitabı
Şölen, bir ziyafet ortamında geçen diyaloglar zinciri şeklinde kurgulanmıştır. Platon, farklı karakterlerin aynı kavramı — “aşk”ı (eros) — farklı açılardan ele almasını sağlar. Bu yöntem, eseri düz bir felsefi metin olmaktan çıkarır; dramatik, edebi ve hatta mizahi bir boyut kazandırır.
Özellikle Aristophanes’in mitolojik hikâyesi ve Alkibiades’in sarhoş gelişi, felsefi ciddiyete mizah ve insan sıcaklığı katarken, okura düşüncenin sadece soyut bir tartışma değil, yaşanmış bir deneyim olduğunu hissettirir.
2. Felsefi Katmanlar
Eser, aşkı salt bireysel duygu olmaktan çıkarıp kozmik ve metafizik bir ilke olarak ele alır.
• İlk katman: Bedenî aşk (cinsel arzu, güzelliğe duyulan çekim).
• İkinci katman: Ruhsal aşk (erdem, dostluk, kalıcı bağlar).
• En yüksek katman: Bilgelik ve “mutlak güzellik”e ulaşma arzusu.
Platon’un ünlü “Eros Merdiveni” düşüncesi, aşkın sadece haz için değil, insanı ölümsüzlüğe (çocuk, sanat, bilgi, erdem, felsefe yoluyla) ulaştıran yaratıcı bir güç olduğunu gösterir.
3. Karakterlerin Rolü
• Phaidros: Aşkın insanı yiğitliğe götüren bir motivasyon olduğunu söyler. Bu, aşkı etik ve politik düzleme taşır.
• Pausanias: İki tür aşk ayrımı yaparak ahlaki bir çerçeve çizer.
• Eryksimakhos: Aşkı evrensel uyum yasasına dönüştürür, böylece bilimi felsefeyle buluşturur.
• Aristophanes: Eserin en çok hatırlanan bölümü olan “yarım elma” mitiyle aşkı eksiklik ve tamamlanma ihtiyacı olarak yorumlar. Bu, daha çok psikolojik bir açıklamadır.
• Agathon: Aşkı genç, güzel ve şiirsel bir ideal olarak betimler; retorik açıdan parlak ama içerik bakımından yüzeysel bulunabilir.
• Sokrates (Diotima aracılığıyla): Diyaloğun zirvesini oluşturur; aşkı insanı ölümsüzlüğe götüren yaratıcı güç olarak tanımlar.
• Alkibiades: Felsefi tartışmayı keserek Sokrates’in
Reklam
Dionysos Bağlamında ŞölenFelsefe
dionysos şarap, coşku, çılgınlık tanrısıdır, ölümlü-ölümsüz arasında bir tanrı olarak kabul edilir. ona yönelik inanç sistemi yalnızca kutsal ritüellerle sınırlı kalmayıp, sanatsal ifadeyi teşvik eden ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan etkilere sahiptir. bu ritüellerin bir özelliği olan ekstaz yani kendinden geçme halinde tanrının ruhunun insana nüfuz ettiğine, böylece insanın tanrıyla bir olduguna ve ölümsüzlüğe ulaştığına dair bir inanc vardır. tanrı ve insanın birleşmesine imkân
tanıyan bu festival formatındaki ritüellere theophania ya da katagogia adı da verilir.
Bu kültürel ve dini motifler, özellikle de dionysosun nitelikleri, antik yunan düşüncesinde önemli yer tutar. pre-sokratik dönem filozofları gibi platon da bu motifleri felsefi düşüncesine dahil etmiştir. çalışmalarında yalnızca kültürel unsurlar değil, aynı zamanda grek toplumunda sürdürülen dini pratiklere de rastlanır. platon bu unsurları aldığı gibi kullanmamış onları dönüştürmüş, yeniden şekillendirip kendi düşüncesine yedirmiştir. platonun diyaloglarında, özellikle politik ve eğitim felsefesi bağlamında, dini törenler ve ritüellerle ilgili reformlar yapmayı düşündüğü çok sayıda pasaj bulunması, onun dini gelenekleri kendi felsefi sistemi içinde yeniden düzenlemeye ve dönüştürmeye çalıştığına bir örnektir.
diyaloğun adı olan symposium yani türkçede şölen birlikte içmek anlamına gelir ve grek toplumunda önemli bir toplumsal etkinliktir. bu etkinliklerde insanlar bir araya gelir şarap içer ve sohbet eder, şiir okur ve felsefe konuşurlardı. platon da bu gelenekten esinlenerek diyaloğunu oluşturmuştur. şölen ortamı, dionysos kültürüyle yakından bağlantılıdır çünkü şarap, bu kültürün sembolüdür; aynı zamanda dini törenlerin ve şenliklerin temel unsurlarından biridir.
daha diyaloğun başlangıcında bile
Platon'dan okuduğum ilk eser Şölen ve Dostluk. Uzun zamandır felsefe kitabı okumuyordum. Açıkçası kitabın bu kadar güzel ve etkileyici olacağını da hiç tahmin etmiyordum. Felsefe seven sevmeyen herkes rahatlıkla okuyabilir. Çok akıcı, çok iyi çevrilmiş ve bittiğinde dahi akıllarda soru işareti bırakan güzel iki metinden oluşuyor.
•Şölen kısmında Atina'nın en ünlü tragedya yazarı Agathon'un kutlama yemeğindeyizdir. Antik Yunan'ın belli örf ve adetleriyle düzenlenen bu fasıl iki kısımdan oluşur. Yemek ve duadan sonra şölen kısmına geçilir. Sırayla sözler verilir dost meclisindekilere. O günün konusu "sevgi"dir. Agathon, Aristophanes, Phaidros, Pausanias, Eryksimakhos ve Sokrates konuşurlar bunun üzerine. Kimi Zeus'u kimi Aphrodite' yi överken kimisi de insanın yaratılışına ve sevginin ortaya çıkışından bahseder. Son konuşmacı olarak Sokrates'e sıra geldiğinde sevginin kaynağını bulmayı, sevginin bir şeyin sevgisi mi yoksa kendiliğinden oluşan bir sevgi mi olduğunu sorularıyla oradakilere sorgulatır. Ve şunu der: "Bu dünyanın güzelliklerinden başlayacaksın, hiç durmadan basamak basamak yüce güzelliğe yükseleceksin, bir güzel bedenden ikisine, ikisinden bütün güzel bedenlere, sonra güzel bedenlerden güzel işlere, güzel işlerden güzel bilgilere, güzel bilgilerden de sonunda bir tek bilgiye varacaksın: Bu bilgi de o tek başına var olan salt güzelliğe varmaktan, asıl güzelin özünü tanımaktan başka bir şey değildir."
•Dostluk kısmında ise Sokrates'in arkadaşlarıyla dostluğu sorguladığı kısımlar yer alıyor. Tam bir sonuca ulaştık derken Sokrates ulaşılan sonucun yanlış olduğunu sorularıyla ifade ediyor ve sorgulamaya devam ediyoruz.
"Benzer benzerin dostu olmak şöyle dursun, bunun tam tersi doğrudur; birbirini en çok sevenler birbirine en az benzeyenlerdir; herkes
Aşkın doğası üzerine
Şölen - Dostluk Apollodoros'un anlatıcı olduğu bu eser Aristodemos'un yolda karşılaştığı Sokrates'e nereye gittiğini sormasıyla başlar. Sokrates tragedya yarışmasında birincilik kazanan Agathon'un evindeki şölene katılacağını söyler ve beraber gitmeyi teklif eder. Eve ulaştıklarında yemekler yenir. Ardından davetliler bir konu üzerine konuşma ve içkiyi abartmama konusunda uzlaşır.
Konu olarak Eros (aşk) üzerine konuşmaya karar verirler. Ardından sırasıyla konuklar aşk üzerine düşüncelerini gerek argümanlar gerekse mitler aracılığıyla destekleyerek aşka övgülerde bulunurlar.
Son olarak söz alan Sokrates ise Diotima'nın kendisine öğrettiklerini kullanarak aşk üzerine daha genel ve açıklayıcı bir konuşma yaparak konuşmasını bitirir.
Alkibiades de sonradan şölene katılarak Sokrates'in kişiliği üzerine konuşmalar yaparak ona övgüler yağdırır. Ardından herkes sarhoş olup sızdıktan sonra kitabın sonuna gelmiş oluruz.
Kitabın genel özeti bu şekilde olmakla birlikte içeriği benim oldukça hoşuma gitti. Okurken aşk üzerine bildiklerimiz üzerine düşünmemizi sağlayan oldukça iyi bir eser olduğunu düşünüyorum. Mitler ve argümanlarla davetlilerin aşk üzerine düşüncelerini açıklamaları oldukça yerinde verilmiş. Herkesin okumasını tavsiye edebileceğim bir kitap.Felsefe
Şölen - Dostluk Apollodoros'un anlatıcı olduğu bu eser Aristodemos'un yolda karşılaştığı Sokrates'e nereye gittiğini sormasıyla başlar. Sokrates tragedya yarışmasında birincilik kazanan Agathon'un evindeki şölene katılacağını söyler ve beraber gitmeyi teklif eder. Eve ulaştıklarında yemekler yenir. Ardından davetliler bir konu üzerine konuşma ve içkiyi abartmama konusunda uzlaşır.
Konu olarak Eros (aşk) üzerine konuşmaya karar verirler. Ardından sırasıyla konuklar aşk üzerine düşüncelerini gerek argümanlar gerekse mitler aracılığıyla destekleyerek aşka övgülerde bulunurlar.
Son olarak söz alan Sokrates ise Diotima'nın kendisine öğrettiklerini kullanarak aşk üzerine daha genel ve açıklayıcı bir konuşma yaparak konuşmasını bitirir.
Alkibiades de sonradan şölene katılarak Sokrates'in kişiliği üzerine konuşmalar yaparak ona övgüler yağdırır. Ardından herkes sarhoş olup sızdıktan sonra kitabın sonuna gelmiş oluruz.
Kitabın genel özeti bu şekilde olmakla birlikte içeriği benim oldukça hoşuma gitti. Okurken aşk üzerine bildiklerimiz üzerine düşünmemizi sağlayan oldukça iyi bir eser olduğunu düşünüyorum. Mitler ve argümanlarla davetlilerin aşk üzerine düşüncelerini açıklamaları oldukça yerinde verilmiş. Herkesin okumasını tavsiye edebileceğim bir kitap.
Sokrat'ı çok nadir yaptığı temizlenip süslenerek sempozyuma gider orada
1-Phaidros:
Eros güzelce yaşamak isteyenlere yardımcı olur yani o iyi bir yaşamın kaynağıdır. Buradan iyi bir yaşamın erotik olan olduğunu anlıyoruz. Erotik içinse sevgi ve cinselliğin bir arada bulunması gerekli. Aşk çirkin şeylerden utanıp güzel şeylere düşkünlüğü en güzel sağlayabilendir. İnsanların erdemi ve mutluluğu elde etmelerinde en etkili tanrıdır.
2-Pausanias:
Yapılan bir edim kendiliğinden güzel yahut çirkin değildir, yapılışları nasılsa öyledir yani burada önemli olan eylemin güzelliği çirkinliğidir.
Güzel sevmek yani Eros bir eylemdir ama dikkat çirkini sevmek Erosa girmemekte.
Geçici olan peşinde koşmak adi ve çirkinken kalıcının peşinde koşmaktır asıl güzel olan. Tek seferde çabucak yakalamak da çirkin görülmüştür çünkü zaman doğru bir mihenk kabul edilir ve aradan zamanın geçmesine müsaade etmeli güzeli güzelce sevmek istiyorsak.
Birini sırf erdem için memnun etmemek her bakımdan güzeldir.
3-Eryksimakhos:
Aşk yalnızca insanların ruhlarınd agüzel kişilere yer etmez, diğer varlıkların tamamında bulunur insani ve ilahi bütün işlere nüfuz eden evrensel b ir tanrıdır o. Kendine benzemeyene aşık olunur. Hekim ise aşkın güzelini çirkininden ayırt edebilendir. Zıt şeylerin uyuşması ahengi aşktır. Aşk göksel ve yersel olmak üzere ikiye ayrılır. Bütün mutlulukları bize veren Aşk'tır.
4-Arsitophanes:
İnsanların üç cinsiyetli olduğu ve ortadan ikiye ayrıldığını anlatan hikayeyi anlatıyor burada, şu an için gereksiz, geçiyorum.
5-Agathon:
Eros-Aşk ne tür bir varlık olduğundan bahseden yani bir "varlık" olarak tartışan ilk kişi.
Aşk tanrıların en iyileri ve en güzelleri olduğu için en mutlusudur.
Benzer benzeri yanına çeker.
Yumuşak bir ruhta mesken tutar sertte değil, kırılgan değil esnektir
Reklam
Reklam