Aybüke Toptaş
@aybukeetoptas
Aybüke Toptaş
9 okur puanı
Ağustos 2025 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Suyu sevmeyen insanın, rüzgarı anlamayan, gökyüzünde bir bulutu olmayan insanın gideceği uzaklık, olsa olsa kendine sızan çaresizliktir. Yaşlı bir kadının hüznünü duymazsanız, bir genç kızın saçlarında çarpan kalbini nasıl göreceksiniz? Evlere neden pencereler açıldığını düşündünüz mü hiç? Dünya yokmuş gibi yaşamaktan büyük yoksulluk olur mu? Güvenlik duygusu, kasım ayında bir top nergisle çalabileceğiniz bir kapınız olmasıdir; hesabını şaşırdığınız para, çelik kapılar, ömrünüzü değersiz bir nesneye dönüştüren eşyalarınız değil. Kendinize alınıp satılmaz bir armağan verin, gidin bir sabah çayırların türküsünü dinleyin. Tarla kuşlarının şakımasını bilmezseniz, aşkınızı hangi kanatlı sözlerle gökyüzüne yazabilirsiniz? Su içerken suyu düşündünüz mü hiç; yıldızlar gecenize ne katar; güneşle birlikte neler uyanır bir kentin varoşlarında? Şarkıları bin yıldır ölümü ve ayrılığı söyleyen bir ülkede siz gerçekten özgür müsünüz? Birbirinize bu kadar benzemek canınızı sıkmıyor mu? Gelin, hazır yağmurdan bir bahaneniz varken, duvarlarınızdan izin alın bir kerecik, ağaçlar, kuşlar, gün ışığı, rüzgar ve toprağın o büyük şölenine bir sigara içimi olsun konuk olun.
Ben buradan bakarım bir sır gibi kapanan geceye. Susmayı ne kadar seviyorsam o kadar severim ışıklara bakmayı. Tüm lambalarımı söndürür bir sitem gibi otururum. Belki küçücük bir mum, arada bir. Geceye yenilmemek için mi, geceyi çoğaltmak için mi, kim bilir... Yalnızlığın simsiyah gözleriyle bakarım. Dünyada ne kadar ayrılık varsa son sözlerini büyütür büyütürüm. Ey karşılıksız içtenlik, her aşkın üzerinde oturduğu kaide sensin, bilirim. Heykellere taş çıkartırım desem yeridir. Gün ışığının önemli kıldığı ne varsa silinir gider. Yüksek sesle söylenenleri de söylediklerimi de anımsamakta güçlük çekerim. Bunun üstüne çok düşündüm. Susarak ya da koşarak yaşadıklarımız, payını bizden geceleri alıyor sanırım. Kalabalığın yarattığı bir sonuç ama ayrıntılar kalabalığı kaldırmıyor desem, bilmem ki ne söylemiş olurum.
Ana temasının insanı anlamak olduğunu düşündüğüm kitabı okurken çok büyük edebi ve düşünsel keyif aldığımı belirterek başlayayım incelemeye. Zaten Dostoyevski'nin sürgün sonrası yazdığı eserlerde çokça göze çarpan ana özelliği, eserlerinde anlama temasını çokça işlemesidir.
Dolayısıyla kitabın ana karakteri olan ve kitaba da adını veren Prens Mışkin'in budala olması ironik yansıtılmakla birlikte Prens Mışkin burada bir sembolü temsil eder. Zira kitap boyunca Prens Mışkin'in bilge mi yoksa gerçekten de saf bir insan mı olduğunu kestirmek bile güçtür. Sanki Dostoyevski bize bunu doğrudan vermemiş, okuyucusunu prens sembolü üzerinden düşünmeye itmiştir. Dostoyevski'nin belirgin özelliklerinden birinin de bir yargıyı okuyucuya empoze etmeden zıtlıklar üzerinden düşünce fırtınası yaratmak olduğunu söylemiştim.
Burada karşıtlıklar olarak; vicdanın karşısına yıkıcı bir tutku ve aynı zamanda iyimserlik karşısına karamsarlığı yerleştirmiş bana kalırsa. Prens Mışkin vicdan ve iyimserliği temsil ederken; İppolit karamsarlığı, Rogojin ise yıkıcı tutkuları temsil ediyor. Buradan sonrası çokça spoiler içerir, belki de kitaptan sonra okunması daha iyi olur.
Ana karakterimiz Prens, vicdanının sesini ve dünyaya iyi gözlerle bakma özelliğini “insanı anlamakla” besler. Dostoyevski, kitabın en başında bizdeki bu anlama ve empati duygularını yükseltmek adına, Fransa'da idam kararıyla yargılanmayı bekleyen bir suçlunun son anlarında neler hissedebileceğini Prens'in anlamaya çalışmasıyla öyle bir tasvir eder ki, suçunu bilmediğimiz bu kişiyle empati yapmamak imkansızlaşır. Dostoyevski burada insan ruhunun sınırlarını da gözler önüne serer. Böylece okuruna yalnızca bir suçlunun kaderini değil, onun ruhunun derinliklerinde kıvranan insani duyguları da gösterir, öyle ki anlamamanın imkanı
