Bir Yemin Kaç Hayatı Siler?Edebiyat
Puan vermedi
"Bir kadın ne zaman erkek olur? Kadınlığından vazgeçtiğinde mi, yoksa bir erkek gibi acı çekmeye başladığında mı?"
Balkanların o gri, sert ve acımasız coğrafyasından kopup gelen, bittikten sonra da uzun süre zihnimden çıkmayacak sarsıcı bir roman okudum: Geriye Kalan.
Rene Karabash, Arnavutluk’taki "Yeminli Bakireler" (Burrnesha) geleneğini öyle bir anlatmış ki, kitap resmen kemiklerimi sızlattı. Hikayenin kahramanı Bekia, zorla evlendirilmekten kaçmak ve hayatta kalabilmek için ömür boyu bakire kalacağına ve bir erkek gibi yaşayacağına yemin ederek "Sali"ye dönüşüyor. Fakat yazar burada durup bize sadece antropolojik bir geleneği anlatmıyor; bir kadının kendi kimliğini, arzularını ve geçmişini bir yeminle susturmaya çalışmasının o korkunç psikolojik yıkımını yüzümüze çarpıyor.
Kitabı benim için bu kadar güçlü kılan şey, dümdüz bir olay örgüsü yerine adeta şiirsel bir sancı ve bilinç akışıyla yazılmış olması. Noktalama işaretlerinin büküldüğü, kısa ve eksiltili cümleler o dağ köylerinin soğuk rüzgarı gibi insanın yüzüne tokat gibi çarpıyor. Bekia’nın özgürleşmek için erkek olmak zorunda kalması, çünkü o coğrafyada kadın olmanın görünmezlikle eşdeğer olması içimi çok acıttı. Roman boyunca kendime hep o can alıcı soruyu sordum: Bir insandan kimliği koparıldığında, geriye gerçekten ne kalır?
Yaklaşık 130 sayfalık küçük hacmine rağmen bıraktığı tortu devasa. Balkan edebiyatının o sert gerçekçiliğini ve karakterin kendi bedeniyle olan o sessiz savaşını okumak isterseniz bu ödüllü cevheri kesinlikle kitaplığınıza ekleyin derim.
Küçük kasaba hikâyelerinin bende ayrı bir yeri var. Çünkü bu tür kitaplarda sadece bir olayı değil, bir topluluğu tanıyorsunuz. Sokaklarını, insanlarını, geçmişten taşıdıkları kırgınlıkları ve sırları öğreniyorsunuz. Bakire de tam olarak böyle bir kitaptı.
Kitap boyunca kendimi kasabanın bir sakini gibi hissettim. Herkesin birbirini tanıdığı, sırların kolay kolay unutulmadığı o atmosfer çok başarılı verilmişti. Bir cinayetin ardından yıllarca süren sessizlik, dedikodular ve kuşkular hikâyeye sürekli bir gerilim katıyor.
Polisiye okurken genellikle katili ya da olayın arkasındaki gerçeği erken tahmin eden biriyimdir. Bu yüzden beni şaşırtan kitaplar azdır. Ancak Nancy Pickard, ipuçlarını ustalıkla dağıtarak gerçekleri son sayfalara kadar saklamayı başarmış. Sürekli bir şeyleri çözdüğümü düşündüm ama her seferinde yeni bir detayla karşılaştım.
Kitabın en sevdiğim yanı ise yalnızca bir cinayete odaklanmaması oldu. Kasabanın insanları, ilişkileri, öfkeleri, sevgileri ve yıllar içinde değişen hayatları da en az gizem kadar ilgi çekiciydi. Bu yüzden hem güçlü bir polisiye hem de etkileyici bir kasaba romanı okumuş oldum.
Sürprizlerini son ana kadar koruyan, atmosferi güçlü ve karakterleri gerçek hissettiren polisiyeleri seviyorsanız Bakire kesinlikle şans verilmesi gereken bir kitap.
Modern Klasikler dizisinden çıkan D.H. Lawrence imzalı Bakire ile Çingene, potansiyeli yüksek bir konuya sahip olmasına rağmen, okurda bıraktığı his bakımından beklentilerimi tam olarak karşılamadı. 112 sayfalık kısa bir eser olmasına rağmen, anlatılan konunun çok daha derinlikli ve detaylı işlenmesi gerektiğini düşünüyorum.
Kurgusal Yapı ve Tempo Sorunu
Kitabın en büyük zayıflığı, olay örgüsünün temposundaki dengesizliktir. Başlarda oldukça ağır ve tasvir odaklı ilerleyen hikâye, sona yaklaşıldığında aniden bir "oldu-bittiye" getiriliyor. Yazarın, olaylar arasındaki geçişlerde gerekli frekansı yakalayamadığını ve kurguyu olması gerekenden daha hızlı bir şekilde sonuca bağladığını söyleyebilirim. Bu durum, okurda bazı noktaların havada kaldığı hissiyatını uyandırıyor. Belki de çevirinin üslubu bu keskin geçişlerde etkili olmuş olabilir.
Karakterler ve Çatışma
Kitabın en etkileyici yanı, okuru hemen içine çeken merak duygusu ve teması. Gençliğinin baharında, etrafındaki erkeklere karşı hiçbir çekim hissetmeyen Yvette karakteri, oldukça ilgi çekici bir portre çiziyor. Çevresindeki erkeklerde aradığı o "farklılığı" karavanda yaşayan evli ve çocuklu bir çingenede bulması, Yvette’in duygusal arayışını başarıyla yansıtıyor.
Özellikle Yvette karakteri başından itibaren cesur, gözü pek ve sıkıcı papaz evinden çıkıp gitmeye hazır biri olarak sunuluyor. Bu yüzden, hikâyenin sonunda Yvette’in çingene ile birlikte yeni bir hayat kurma potansiyelini veya buna dair daha derin bir duygusal süreci görmeyi bekliyordum. Ancak kitap, bu dönüşüm yerine hızlı bir kurtulma hikâyesine evriliyor.
Çingenenin karakterine dair algım ise kitabın sonunda mektupla birlikte değişti. Başlarda duygusal bir bağ kurduklarını düşünsem de, sonunda bu ilginin Yvette’in sadece güzelliğine değil, onun
Kırmızı Pazartesi 
Gabriel Garcia Marquez
Gabriel García Márquez’in Büyülü Gerçekçilik akımının dışına taşan, gazetecilik geçmişinden beslenen ve adeta bir adli tıp raporu titizliğiyle kaleme aldığı Kırmızı Pazartesi , edebiyat tarihinin en sıra dışı kurgularından birine sahiptir. Kitap, geleneksel polisiye romanların aksine, daha ilk cümlesinde bize maktulü, katilleri ve cinayetin işleneceğini söyleyerek tüm gizemi ortadan kaldırır. "Santiago Nasar, öldürüleceği gün, piskoposun geleceği gemiyi beklemek için sabah saat 05.30'da kalkmıştı" ifadesiyle başlayan roman, okuyucuya "Katil kim?" sorusunu değil, "Herkesin bildiği bu cinayet neden engellenmedi?" sorusunu sordurur. Tarafsız bir gözle incelendiğinde bu eser, bir cinayetin anatomisinden ziyade, kolektif suçluluk psikolojisinin, toplumsal ahlak ikilemlerinin ve kader algısının derin bir analizidir. Romanın merkezindeki olay örgüsü oldukça trajik ve absürttür. Zengin ve gizemli bir yabancı olan Bayardo San Román, kasabaya gelir ve güzelliğiyle bilinen Angela Vicario ile görkemli bir düğünle evlenir. Ancak düğün gecesi, Angela’nın bakire olmadığı ortaya çıkar. Toplumsal namus baskısını üzerinde hisseden Bayardo, kadını aynı gece ailesinin evine geri bırakır. Angela’nın ikiz kardeşleri Pedro ve Pablo Vicario, kız kardeşlerine bu "lekeyi" süren kişinin kim olduğunu sorduklarında, Angela neredeyse rastgele bir şekilde kasabanın varlıklı, genç ve çekici sakini Santiago Nasar’ın adını verir. Bu noktadan itibaren ikizler için namusu temizlemek kaçınılmaz bir görev haline gelir. Ancak kardeşler bu cinayeti işlemek konusunda aslında isteksizdir. Cinayet planlarını kasabadaki hemen hemen herkese kasaplara, polise, rahibe ve sıradan insanlaraaçıkça ilan ederler. Buradaki amaçları, birilerinin kendilerini durdurması ve bu sayede hem namus görevlerini
Yazarın yaşarken yayımlanan son eseridir. Ben Can yayınlarından İnci Kut’un çevirisini okudum. Dil akıcı, bütünlük bozulmamış, acabaya düşmeden bir okuma yaşattı.
Kitap, 90 yaşındaki bir ihtiyarın ruhi tatminsizliğini genelev maceralarıyla gidermeye çalışmasını konu edinmiş. En sevdiğim kısmı iğrençliği sansürlü bir şekilde rahatsız etmeden okutuyor olması. Yargılarken mide bulandırmıyor.
Genelevin müdavimi olan hatta madalya alan bu dede tam da 90. yaş günü için bakire genç bir kız ister. Başta olmazken sonra olur ve ona asla dokunmaz, sadece seyreder ve adına aşk diyerek ona bağımlı hale gelir.
Karakteri analiz etmeye çalıştım fakat bir türlü başarılı olamadım. Olgunlaşmamış bir karaktere mi sahip yoksa yalnız mı, ne istediğini bilmiyor mu veya kendini ispat etme çabası mı var? İhtimaller arasında dolaştım cevabı bulamadım. Gazetede köşe yazarlığı yapması, her hafta fikirlerini özgürce ifade etme gücüne sahip olması, öncesinde bir evlilik yapması, insanlarla bir problemi olmaması, hayvanlarla bağ kurması beni kesin bir sonuca götüremedi. Belki de kendini ispat etme çabasıdır sadece. Ve bunu ahlaksızca da olsa üstün bir başarı ile sergiliyor. Fakat bir okuyucu olarak bana bundan zevk aldığı duygusu geçmedi. Tekrar süreçleriyle alışkanlık döngüsü var.
Son olarak bakire yeniyetme seçme sebebi bence yaşlanmaya karşı bir inkâr. Ve asıl zor olanı dokunmamak iken onu başarması kendini ispat etmesidir. Ve aşk diye adlandırması da sadece şehvani değil manevi olarak da dincim deme şekli olabilir.
Gabriel García Márquez, büyülü gerçekçiliğin o efsanevi pusunu bu kez ömrün son düzlüğüne, yaşlılığın ve yalnızlığın o çıplak gerçekliğine doğru üflüyor. Kolombiyalı ustanın bu kısa ama sarsıcı son romanı, hayatı boyunca hiçbir kadınla karşılığını ödemeden, yani gerçekten aşık olmadan birlikte olmamış, taşra gazetesinde köşe yazarlığı yapan 90 yaşındaki bir gazetecinin sıra dışı doğum günü kutlamasını konu alıyor.
Kendi deyimiyle "çirkin, utangaç ve çağ dışı" olan bu yaşlı adam, doksanıncı yaş gününde kendine bakire bir genç kızla geçireceği bir gece hediye etmek ister. Ancak genelev işleten eski bir tanıdığının aracılığıyla bulduğu o genç kızın (Delgadina) yatağında uyuya kalışını, onun masumiyetini ve nefes alışını izlerken, hayatı boyunca hiç tatmadığı o devasa, yıkıcı ve iyileştirici duyguyla—yani gerçek aşkla—ilk kez tanışır. Karşılığında tek kuruş ödemediği bu platonik ve sessiz aşk, yaşlı adamın ölümü bekleyen zihnini ve bedenini adeta yeniden canlandırır, ona ömrünün son demlerinde muazzam bir yaşama sevinci aşılar.
Márquez, cinselliğin ve yaşlılığın tabularını altüst ederken, tabuların çok ötesinde varoluşsal bir yalnızlık komplosunu deşifre ediyor. Zamanın akışını, yaşlanmanın getirdiği o kaçınılmaz eksilmeyi ve ölümün gölgesini, her zamanki o lirik, büyüleyici ve zarif üslubuyla yumuşatıyor.
*Benim Hüzünlü Orospularım*; adının kışkırtıcı duruşunun arkasında, aslında zamana karşı direnen en naif insani arzuyu saklayan; aşkın yaşının olmadığını değil, aşkın insanı ne zaman yakalarsa yakalasın onu yeniden doğuracak bir mucize olduğunu fısıldayan hüzünlü ve sarsıcı bir veda şarkısıdır.
