Kitabı, optimist fikirlər oxuyaram düşüncəsi ilə almışdım. Önsözü oxuduğum zaman anladım ki, povest optimizmin təndiqi üzərində qurulub. Xüsusilə də, Leybnisin "kainatda baş verən hər şey yaxşılığa doğru baş verir, dünya özünün ola biləcəyi ən yaxşı vəziyyətindədir" fikrinin təkzib olunması və təndiqi kitabda çox sadə təhkiyə dili ilə işlənib. Fəlsəfi məzmunda olduğu üçün dili çətin və mürəkkəb olar deyə düşünürdüm. Amma hekayə tərzində yazılmış, eyni zamanda dərin bir əsər idi. Sadəcə bəzi obrazların öldüyünün zənn edilib sonradan yenə kitabın müəyyən bir hissəsində peyda olması absurd gəlirdi. Sanki onların başına gələn fəlakətlərdən danışılsın deyə təkrar-təkrar eyni xarakterləri qarşımıza çıxarırdı.
Bunlardan əlavə Volterin yaratdığı baş qəhraman vasitəsilə eyni zamanda öz yaşamında ona qarşı pisliklər edən, onu aldadan insanları tənqid etməsi, kitabda onlara başqa xarakter bəxş edib etdikləri bəd əməllərə toxunması xoşuma gəldi. Kandidin əsər boyunca həyata dair fəlsəfi görüşlərinin tez-tez dəyişməsi də maraqlı idi. Bunu da bir qəhrəmanın yolculuğu adlandıra bilərik. Çünki ilk başda Kandid sadəcə sarayda böyümüş, yalnız bolluq və xoşbəxtlik görmüş, müəllimi Panqlosun fikirləri ilə razılaşan bir uşaq idi. Zaman-zaman onun dünya ilə bağlı müsbət təsəvvürləri dağılır, yerini başqa düşüncələr alır.
Çıxardığım nəticə odur ki, dünyada mənfi və müsbət, xoşbəxtlik və bədbəxtlik, yaxşı və pis, sevinc və kədər daim bir-birilə yanaşı irəliləyir, birlikdə var olur. Birini digərindən ayırmaq və baş verən hər şeyin yaxşıya və ya pisə doğru getdiyini demək doğru olmazdı. Və ən əsası insan gərək boş dayanmasın, əməklə məşğul olsun. Bu onu həm darıxmaqdan, həm yoxsulluqdan, həm də lazımsız düşüncələrdən qurtarar.
Astronomik bir klişeyle incelememe başlamak istiyorum: Sadece samanyolunda bile 100.000.000.000'dan fazla yıldız olduğunu göz önünde bulundurursak ve bunların birçoğunun gezegeni olduğunu, öte yandan başka galaksiler de olduğunu düşünürsek; en kötü ihtimalle mikro-kozmik yaşam olan başka binlerce gezegen olması çok muhtemeldir. Tabii ki, böyle bir ifade kullanırken Fermi paradoksuna düşmemek de elde değil. Elimizde net bir veri, gözlem ve bilgi olmadığından kesin bir şey söylenmemeli diye düşünüyorum.
Kitabı ele alacak olursam, ben açıkçası kitabı hiç ama hiç beğenmedim. Tamamen söylentilerden oluşan, kanıtsız bir gözlemde bile doğrudan başka yaşam formu olduğuna dair vurgu yapan bir içerik mevcut. Gökte görülen her ışık, bulut, kaybolan uçakların nedeni... Her şeyden resmen Dünya dışı yaşam çağrışımı alınmış. Artık literatürde UFO (Unidentified Flying Object) yerine UAP (Unidentified Aerial Phenomenon) kavramı kullanılmasının sebebi sanırım bu olmalı, insanlığın her şeyi dünya dışı yaşama bağlama isteği olmalı.
Anormal bir devinim ve manevra yapan, enteresan bir sürata sahip olan, beşeri teknolojilere benzemeyen ve radar kayıtlarıyla kaydedilmiş olaylar var. Ki bunlarda bile "bu başka bir yaşam formudur" denmezken, kitaptaki her söylentiye bu ifadenin kullanılması açıkçası keyifsiz ve sıkıcı bir okuma deneyimi yaşattı. Vardır veya yoktur demiyorum ancak belirsiz bir duruma belirsiz yaklaşılması gerektiğini düşünüyorum.
Son olarak, konuya ilişkin; ilginç, henüz nedeni ve ne olduğu açıklanamamış, birisinde rapor da mevcut olan iki olayı aşağıya bırakarak yazımı noktalamak istiyorum:
-USS Nimitz UFO Incident (2004): Ani/hızlı manevralar yapması, dikey düşüş yapan bir asteroit parçası vb. bir gökcismi olma olasılığını düşürür, radar kayıtları olması ilginç. Video:
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
KitabTopya Təhlil
19 yaşında cəmi 19 günə bu cür möhtəşəm bir kitab ərsəyə gətirmək asan deyil və Vüsal Kamil bunu yüksək səviyyədə bacarıb. Roman janrında olan kitabda həm detektivlik, həm də dram elementləri var və mənə görə, eyni zamanda maarifləndirici tərəfi də diqqət çəkir.
Kitabın mövzusu həyatında hər şey yolunda gedən Ümmanın qəfil aldığı bəd xəbərlə — cüzam xəstəliyinə tutulması ilə başlayır. Təsəvvür edin, arzularınız, planlarınız, sevdiyiniz insanla qurmaq istədiyiniz gələcək var və bir anda hər şey yarımçıq qalır. Cəmiyyət tərəfindən təcrid olunaraq Umbakıda yerləşən Cüzam xəstəxanasına göndərilirsiniz. Hadisələr Bakı, Gəncə və Umbakı arasında cərəyan edir ki, bu da romana dinamiklik qatır.
Kitab son dərəcə axıcı və maraqlıdır. Qatili tapa bilməyimə baxmayaraq, oxuma həvəsim heç azalmadı. Yazıçının dediyi “Mən qatili gizlədib oxucunu romanda saxlamaq istəmədim” fikrindən sonra bu nüans mənə daha məntiqli gəldi. Çünki bu romanda maraq təkcə qatilin kim olması deyil, hadisələrin özüdür. Zamanım olsaydı, bir günə rahatlıqla bitirərdim.
Məni ən çox sarsıdan məqamlardan biri cüzam xəstələrinin cəmiyyətdən necə təcrid edildiyini görmək oldu. Kitabda bir qızı Umbakıya aparmazdan əvvəl ona qəbir qazırlar ki, camaat onun öldüyünü sansın. Öz qəbrini görmək, öz ehsanını yemək… bunun nə qədər ağır olduğunu təsəvvür etmək belə çətindir.
Ümumilikdə kitab mənim üçün 5/5 oldu. Axtarış səhnələri, Umbakıda baş verən hadisələr, obrazların yaşadığı daxili ağrılar — hər səhifə maraqlı və təsirlidir. Bir xəstəliyin insanı sevdiklərindən, arzularından ayırması olduqca ağır bir hissdir və Umbakıya yerləşdirilən hər kəs səssizcə ölümünü gözləməyə məhkum edilir. Bu kitab mənim ən sevdiklərim siyahısına daxil olmağa tam layiqdir.
Uğurlar @vusal.kamil
Bismillah.
Danabaş Kəndinin Əhvalatları 
Celil Memmedguluzade
SPOİLER (ÜRƏYİM ÇOX DOLUDUR)
Demək...
Əsəri oxuya oxuya içimdə bir qəzəb burulğanı baş qaldırdı ki,gəl görəsən. Ağlamaq hissi və qəzəb qarışıb bir-birinə, heç biri də gün üzünə çıxmır,vurur içimə. İlahi, zalımın zülmü ancaq vədolunmuş gələndə bitəcək... Başqa yolu yoxdur,zaman dövran dəyişib,ancaq günümüzdə də Xudayar bəy kimilər bitmir. Bu harınlamış,qeyrət yoxsulları sadəcə öz cildini dəyişib,mənliyini yox. Hələ də öz yuxarıdakı "day-day"ına arxalanan xarakterlər azalmayıb,əksinə çoxalıb.
Adamı ən çox yandıran isə bu məxluq bu qədər qələt edir,sonra gedib dəstəmaz alıb namaz qılır. Adam yanmasın,neyləsin? Ay sənə qıldığın namaz qənim olsun,bu namaz sənə deyib ki, başqasının namusuna göz dik,ya özündən 30-40 yaş balaca qızla evlən,ya da camaatın sərvətini talan edib haqqına gir,və yaxud da saxta işlər görüb rüşvət ver?
Məhəmmədhəsən əmi... Günümüzdə də olan o saflığını,təmizliyini qorumuş kişilərdəndir ki,bəzən saflıqları onların başına iş açır, haqqını tələb eləməyə imkan vermir. Bu kişinin ağlaya ağlaya Hz. Abbasa məktub verməsi səhnəsindən gözlərim doldu,boşaldı. Necə də ağır səhnə idi. Yazıq kişinin bir Kərbəla arzusu var idi,ona da imkan vermədilər.
Zeynəb... Yazıq,cahil deyə bilməyəcəyim qədər ağıllı,mərd, cəsur, ancaq güclü deyə bilməyəcəyim qədər də hüququ əlindən alınmış və tənha qadın idi.
Zeynəb haram çörək də yedirməmişdi ki,onun oğlu belə bişərəf oldu,onun həyatında belə axmaq övlad oldu. Əgər oğlu bu qədər axmaq,zavallı və bişərəf olmasaydı,heç Zeynəb Xudayar bəylə evlənməli olmayacaqdı,heç onun tələsinə də düşməyəcəkdi. Burada qadın hüquqsuzluğuna zəmin yaradan,mənə görə,o vəfasız, düşüncəsiz övlad oldu.İnsanın hüququ olmasa belə,bir dayağı,bir güvənəcəyi adamı olar,Zeynəbdə o da yox idi. __Bütün günahlar
Danabaş Kəndinin Əhvalatları Celil Memmedguluzade
SPOİLER (ÜRƏYİM ÇOX DOLUDUR)
Demək...
Əsəri oxuya oxuya içimdə bir qəzəb burulğanı baş qaldırdı ki,gəl görəsən. Ağlamaq hissi və qəzəb qarışıb bir-birinə, heç biri də gün üzünə çıxmır,vurur içimə. İlahi, zalımın zülmü ancaq vədolunmuş gələndə bitəcək... Başqa yolu yoxdur,zaman dövran dəyişib,ancaq günümüzdə də Xudayar bəy kimilər bitmir. Bu harınlamış,qeyrət yoxsulları sadəcə öz cildini dəyişib,mənliyini yox. Hələ də öz yuxarıdakı "day-day"ına arxalanan xarakterlər azalmayıb,əksinə çoxalıb.
Adamı ən çox yandıran isə bu məxluq bu qədər qələt edir,sonra gedib dəstəmaz alıb namaz qılır. Adam yanmasın,neyləsin? Ay sənə qıldığın namaz qənim olsun,bu namaz sənə deyib ki, başqasının namusuna göz dik,ya özündən 30-40 yaş balaca qızla evlən,ya da camaatın sərvətini talan edib haqqına gir,və yaxud da saxta işlər görüb rüşvət ver?
Məhəmmədhəsən əmi... Günümüzdə də olan o saflığını,təmizliyini qorumuş kişilərdəndir ki,bəzən saflıqları onların başına iş açır, haqqını tələb eləməyə imkan vermir. Bu kişinin ağlaya ağlaya Hz. Abbasa məktub verməsi səhnəsindən gözlərim doldu,boşaldı. Necə də ağır səhnə idi. Yazıq kişinin bir Kərbəla arzusu var idi,ona da imkan vermədilər.
Zeynəb... Yazıq,cahil deyə bilməyəcəyim qədər ağıllı,mərd, cəsur, ancaq güclü deyə bilməyəcəyim qədər də hüququ əlindən alınmış və tənha qadın idi.
Zeynəb haram çörək də yedirməmişdi ki,onun oğlu belə bişərəf oldu,onun həyatında belə axmaq övlad oldu. Əgər oğlu bu qədər axmaq,zavallı və bişərəf olmasaydı,heç Zeynəb Xudayar bəylə evlənməli olmayacaqdı,heç onun tələsinə də düşməyəcəkdi. Burada qadın hüquqsuzluğuna zəmin yaradan,mənə görə,o vəfasız, düşüncəsiz övlad oldu.İnsanın hüququ olmasa belə,bir dayağı,bir güvənəcəyi adamı olar,Zeynəbdə o da yox idi. __Bütün günahlar
Her ne kadar "Türk Edebiyatı’nın Gamlı Prensesi", Tezer Özlü olsa da, bence Didem Madak da edebiyatımızın gamlı prenseslerinden, inci tanelerinden.
Annesizliğinden şair yaratabilmiş, cümleleriyle kalplere dokunabilen nadir kişiliklerden. Kendisini Pollyanna’ya Son Mektup şiiriyle Furkan Özdemir’in seslendirmesiyle dört yıl kadar önce tanımıştım. Ve daha dinler dinlemez, “bunlar nasıl cümleler, nasıl betimlemeler?” demiştim. Bu şiirini defalarca dinledim ama kendisini detaylı olarak tanıyabilmek ve diğer şiirlerine de göz atabilmek şimdiye nasip oldu.
Kitaptaki şiirlerini ikişer kez okudum, zaman zaman da açıp okurum gibi geliyor. Benim için Didem Madak çok özel biri, kadın şair olarak edebiyatta yerini bulabilmiş olması (ki bu kısım tartışılabilir), işlediği temalar onu özel kılıyor nazarımda. Şiirlerini ve kendisini tanımlayabilecek bir kelime bulamıyorum, ancak “tatlı” diyebilirim sanırım. Tanışmayanlar varsa, lütfen tanışınız.
Buraya da kendisinin minnoş sesiyle röportajını bırakıyorum.
youtu.be/LGpbjWpNams?si=...
İllüziyalı ReallıqEdebiyat
(Qeyd: Spoyler!)
“Kitab yazmaq ikinci dərəcəli işdir. Mən faşizmə qarşı vuruşmağa gəlmişəm!” deyən yazıçının “1984” romanı (370 səhifə) amerikan dərgisi olan “Newsweek”in 2010-cı ildəki “Dünyanın on ən mühüm kitabı” siyahısında “Hərb və sülh” epopeyasından sonra ikinci yeri tutmuşdur. Totalitarizmə hüdudsuz nifrətdən yoğrulmuş bu əsər əsl qiyam şərqisidir. Üç hissədən ibarət olan romanın birinci hissəsində yeni dünya nizamı, o nizama şüurlu bir şüursuzluqla boyun əymiş Uinston Smit və onun çirkab dolu həyatıyla rastlaşırıq. Yeni dünya nizamı belə qurulmuşdur: tək planet, tək planetin üç hakim dövləti olan Okeaniya, Avrasiya və İstasiya (Şərqi Asiya). Kitabda Avrasiya və İstasiyaya haqlı səbəbdən ötrü geniş yer verilməyib. Hadisələr büsbütün Okeaniyada, İngiltərə - Londonda cərəyan edir. Burada sistem necədirsə, digər iki imperialist ölkədəki “vəziyyət də buna bənzəyir” yox, birbaşa bununla ekvivalentlik təşkil edir. Amerika və İngiltərəni özündə birləşdirən Okeaniya istibdad ölkəsinin sistemində üç təbəqə mövcuddur: Xarici Partiya, Daxili Partiya və Partiya üçün “fəqir həqirlər” sayılan proletariat. Piramidal strukturun başında virtual lider “Böyük Qardaş” dayanır, hansı ki, o, iqtidar partiya “İngsos”un yaradıcısıdır (düzdü, Böyük Qardaşın təbiricə desək, İngsos yaradılmayıb, o həmişə var olub). Sonra əhalinin iki faizini təşkil edən ali təbəqə gəlir: Xarici Partiyanın üzvləri - dövlətin varlı və inzibatçı nümayəndələri. Onlarda həmişə ən yaxşı məişət, ən yaxşı geyim, yemək, xırdavat olur. Lakin buna baxmayaraq, onlar da daim nəzarət altında saxlanılır. Ümumiyyətlə, partiya üzvləri hər zaman (24 saat), hər yerdə teleekranlar tərəfindən izlənilir. Günümüzün kameralarının sənə, mənə göz qoyduğu kimi. Sadəcə kameralardan fərqli olaraq, teleekranlar səni izləməklə