Xwe nasbike!
Puan vermedi
Dema ku min cara yekem pirtûk wergirt, min guman kir ku ez ê di şerê azadiyê de rastî lehengekî birûmet lê bêrûtbe bêm. Lê gava min xwendina xwe qedand, guhertina civaka me, têkçûna nifşê xwe û têkoşîna ji bo jiyanê min hîs kir.
Roman bi taybetî li ser koçberîya navxweyî, windabûna nasnameyê û veguherîna têkiliyên malbatî dirawestê; di heman demê de jî trajedîya mirovî, têkçûna ruhanî û şertên ku mirovan di nav pergela ke tund de diguherîne vedikole.
Ev berhem li ser rêwîtiya Besri û malbata wî ye, ku piştî heft salan vedigerin gundê xwe yê li herêma Sêrtê/ Dihê- Erûh, ji bo cejnê û dîtina xizmên xwe. Di rê de, ew derbasî deverên dîrokî dibin: Cîhê şerê Emerê Filitê Qito (Dengbêj Aydın), deşta Reşkotan û Elikan, Cemîlê Çeto, Newala Qesaban.
Besri bi kurmetê xwe Zeyd re behsa paşeroj, zilmên berê û guhertinên li herêmê dike. Gava digihîjin gund, ew bi xizmên xwe re dicivin, cejnê pîroz dikin, li deverên kevn digerin û bîranînên zaroktiya xwe vedibêjin. Di nav çîrokê de, cihê gundê kevnar, guhertinên jiyanê, têkiliyên mirovan û hestên bîranînê û xwestina vegerê li kokê cihê sereke digirin.
Ji bo Besri cihên ku lê mezin bûye, gund û malbat girîng e. Ew dixwaze zarokên wî jî vî cihî bibînin û fêm bikin ku ji ku derê tên.
Berhem nîşan dide ku çawa gund û jiyana mirovan bi demê re hatiye guherandin. Berê mirov bi ker a diçûn, niha bi ereba; berê gund tijî zarok bû, niha pîr zêde ne û ciwan diçin bajaran. Gelek caran behsa demên berê tê kirin, ev yek hestên hesret û hezkirina ji bo rojên borî diafirîne.
Dema çûbun bajar; nabeyna Besrî û malbata wî ne baş e. Li hemberî bavê xwe û diya xwe hestê ne baş hîs dike.
Aliyên herî xurt ê romanê zimanê wî ye; bi zimanekî zelal, hêsan, germ, rast li carinan tûj; zimanekî sade lê herîkbar hatiye nivîsandin. Gotûbêjên
Nirxandina Romana "Madonna bi Mantoya Kurk"
Sabahattin Ali bi romana xwe ya "Kürk Mantolu Madonna" (Madonna bi Mantoya Kurk) di edebiyata cîhanê de cihekî nemir girtiye. Her çiqas ev berhem bi tirkî hatibe nivîsandin jî, mijarên wê yên mîna tenêtî, evîn û xerîbiya mirov a li hemberî civakê, gerdûnî ne.
Li jêr nirxandineke vê klasîka mezin bi zimanê kurdî heye:
Nirxandina Romana "Madonna bi Mantoya Kurk"
1. Mijar û Destpêka Çîrokê
Roman bi çavên karmendekî ciwan dest pê dike ku li kargehekê bi Raif Efendi re nas dibe. Raif Efendi mirovekî bêdeng, li ber xwe ketî û mîna "miriyekî zindî" ye. Lê piştî mirina wî, gava lehengê me deftera wî ya bîranînan dixwîne, em dibînin ku di bin vî rûyê sar de çîrokeke evînê ya pir kûr û bi êş veşartî ye.
2. Têkiliya Raif Efendi û Maria Puder
Dilê romanê li Berlînê lê dixe. Raif Efendi li galeriyekê rastî tabloyeke bi navê "Madonna bi Mantoya Kurk" tê û di ber wê tabloyê de winda dibe. Paşê ew bi xwediya tabloyê, Maria Puder re nas dibe.
Maria Puder: Jineke serbixwe, azad û ji mêran bêhêvî ye.
Raif Efendi: Zilamekî hesas, şermok û di nav xeyalan de ye.
Têkiliya wan ne tenê evînek e, lê belê lêgerîna du ruhên tenê ye ku di nav qelebalixa dinyayê de hevdu dîtine.
3. Hêmayên Serekî: Tenêtî û Xerîbî
Sabahattin Ali di vê romanê de nîşan dide ku mirov dikare di nav malbata xwe de jî, di nav bajarê xwe de jî bibe "xerîb". Raif Efendi ji ber ku nikare xwe ji civakê re rave bike, xwe di nav bêdengiyê de vedişêre. Maria Puder jî ji ber rasteqîniya xwe, xwe ji dinyayê dûr dixe. Ev her du karakter dibin neynika "mirovê modern" ê ku di nav qerebalixê de bi tenê ye.
4. Şêwaza Nivîskêr û Psîkolojî
Hêza pirtûkê ji analîzên psîkolojîk tê. Sabahattin Ali bi hostayî ruhê mirov diweşîne. Ew behsa "dunyaya hundurîn" a mirov dike ku kesên din wê nabînin. Nivîskar nîşan dide ku her mirovek xwedî
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Edebiyata Kurdî bi berhemên xurt tije ye ku hest û jiyana mirovan bi awayekî kûr nîşan didin. Pirtûka helbestan a “Jan Yekta Xem” jî yek ji wan mînakên balkêş ên vê kevneşopiyê ye. Ev pirtûk ne tenê bi helbestan xwendevan re têkiliyê dike, lê her weha ew rêwîtiyek e ku mirovekê dibe nav cîhana hundirîn a mirovan.
Di helbestên pirtûkê de hestên wekî xem, bîranîn, tenêbûn û hêvî bi awayekî xurt têne hîs kirin. Helbestvan bi zimanekî sade lê bandorbar kar dike û dikare dilê xwendevanan bigire. Her helbest wekî dengê hestên bêdeng ên di dilê mirovan de ye. Dema mirov dixwîne, carinan parçek ji jiyana xwe tê de dibîne û carinan jî bi hestên ku berê belkî nizanibû re rû bi rû dibe.
“Jan Yekta Xem” ne tenê pirtûkek helbestan e; di heman demê de cîhanek hestan e ku êş, hêvî û têkoşîna jiyanê ya mirovan vedibêje. Peyvên helbestvan xwendevanan dikin ku kûrtir bifikirin û her rûpelê wateyeke nû derdikeve holê.
Dema ku mirov vê pirtûkê dixwîne, dikare dewlemendiya edebiyata Kurdî û awayê ku helbest dikare dil û ruhê mirovan bi dest bixe bibîne. “Jan Yekta Xem” ji bo kesên ku hez ji helbestê dikin, xwendinek hêstyar û bi fikir e ku nirxek taybet heye.
Kürt edebiyatı, duyguların ve yaşamın derin izlerini taşıyan güçlü eserlerle doludur. “Jan Yekta Xem” adlı şiir kitabı da bu geleneğin etkileyici örneklerinden biridir. Bu kitap, okuyucuyu yalnızca şiirlerle değil; aynı zamanda insanın iç dünyasına yapılan bir yolculukla karşılar.
Kitaptaki şiirlerde hüzün, özlem, yalnızlık ve umut gibi duygular güçlü bir şekilde hissedilir. Şair, sade ama etkileyici bir dil kullanarak okuyucunun kalbine dokunmayı başarır. Her şiir, adeta insanın içindeki sessiz duygulara ses verir. Okurken insan bazen kendi hayatından parçalar bulur, bazen de daha önce fark etmediği duygularla karşılaşır.
“Jan
Jin û Zanîn
Puan vermedi
Mamoste Çakar, di romana xwe “Bazirganê Xeyalan” de di çarçoveya drama malbatî de ku klasîkên Rûsî yên sedsala 19an tîne bîra mirov, neynikekê dide civaka Kurd a sedsala 21an. Berhem kevneşopiya analîza civakî bi rêya êş û tengahiyên bêdawî yên malbatekê didomîne. Di vî warî de, ew nêzîkî "analîza civakî bi rêya malbatê" dibe ku pir caran di klasîkên Rûsî de tê dîtin. Zimanê romanê sade, herikbar û xwedî hêzek vegotinê ya zelal e; ev yek tevî mijarên giran ên nivîsê jî xwendinê rehet dihêle.
Karakterê Zekeriya yek ji kesayetiyên herî berbiçav e ku di navenda romanê de cih digire. Dema ku hûn wî dixwînin, bê guman hûn Oblomovê Goncharov tînin bîra xwe. Lê li vir şikestinek girîng a dîrokî û civakî heye. Di navbera karakterê tiral, xeyalperest û bêçalak ê arîstokrasiya Rûsî ya sedsala 19an û Zekeriya, giyanekî windabûyî ku li Kurdistana sedsala 21an de dijî, hem berdewamî û hem jî veguherîn heye. Her du karakter xuya dikin ku rewşek "bêçalakiyê" temsîl dikin ku di civakên wan de belav e; lêbelê, yek ji wan berhema arîstokrasiyek kêmbûyî ye, lê yê din takekeseke serdema nûjen e.
Sembolek din a bihêz ku di romanê de derdikeve pêş, têkiliya Zekeriya bi xencera ku ji bavê xwe mîras girtiye re ye. Bi taybetî di beşa dawîn de, kiryara Meryemê ya daxistina xencerê ji dîwêr û daliqandina dîplomeyan li şûna wê bi awayekî sembolîk balkêş e. Ev dîmen dikare wekî referansek ji bo çîroka Celadet Alî Bedirxan "Gazinda Xencera min" were şîrove kirin. Li şûna xencerê, ku bi kevneşopî sembola hêz, rûmet, an têkoşînê ye; bi zanîn û perwerdeyê, ramana ku "ev êdî serdema agahdariyê ye" pêşniyar dike. Bi vî rengî, roman sembolên ku ji rabirdûyê mîras girtine diguherîne, û îşaretek nû ya civakî nîşan dide.
Aliyek din a balkêş a berhemê temsîlkirina zayendê ye. Karakterên mêr ên di malbatê de
Neynikek di tariya hundirîn de asê maye ku her ku mirov bêdeng dimîne, mezin dibe. Di vê çîrokê de ku heta nav jî giran in, her kes hinekî sûcdar e, hinekî tenê ye. Gava tu fêm dikî ku tiştê te digot qey tu jê direvî, di rastiyê de wijdana te bi xwe ye, êdî veger tune. Ev pirtûk tîne bîra me ku heta bêdengî jî dikare biqîre. 
Roger Sozdar 
Tırs
Roger Sozdar Tırs
Nivîskar Husên Arif Revde Gurg'a xwe li ser sê hima avakiriye: Hebûn, teoriya Maslow ; ji bo jiyanê pêdiviyên sereke, û helbet Kurd û jiyana Kurdan.
Kesayetê sereke Barham dike jiyanekî bo malbata xwe û hebûna xwe ava bike; Dilê wî civata gurgên du pê dixele, pişta xwe dide wan, cîhwarekî ji xwere peyda dike û bi jin, herdu zarokên xwe li wir dijî. Naxwaze kes bê wê jiyana ku wî avakiriye . Bi derfetên xwe bi hewildanên xwe xwe re "memleketkî" ew lê serdar e de dijî. Behram kesayetek pir mêre; Hemû biryaran tena serê xwe digire, ne guh dide derfet û zextên wê jiyanê, ne jî şîretên derdorê û ê bavê Eyşê , heta qet guh nade Eyşê jî, "Gelo di bedêla demançeyê de, te tiving hebûya baştir nebû? Min wê demê gote te, di bedêla demançeyê de, hindek pereyê din jî deyn bike û bide tivingê, lê te guh neda min" Behram bersiva wê neda û xwe bêdeng kir.(Arif,2024,r.39) Pêdiviyên malê , taybetî ên parastinê û rêveberinê hemî tena serê xwe dike. Metleba wî weke ku minetê kesî neke.
Dema diçe mala apê xwe niftê bine, ap û jinapa wî bi dilekî geş jî wî pêşwazî dikin û xizmeta wî pêktînin. Dîsa jî dema pêdiviyên xwe rêz dike divê xwarina me têra me heye û geleke jî, tenê dibe nifta me kêm be em çirayê hil nakin û xilas. Ji bo minetê kesî neke dike niftê kar neyîne.
Serî de wek Maslow dema pêdiviyên xwe rêz dike pêşî wek Kurdekî divê "pêşî star,paşê debar" ( gotinên mezinan) " Lê ardê me heye. Birinc, savar, nîsk, nok û rûnê me heye. Şekir û çaya me heye, û ne tenê para deh rojan, belku ya herî kêm ku şekir û çay e, têra sê deh rojan jî dike. Tenê neft e ku me kêm heye û ew jî eger biqede, îcar em çirayê hil nakin û xilas" (Arif, 2024, r.8)
Eyş jî pêywira xwe tîne cî ango bermaltiyê dike: Karê xwerin û vexwerinê- kanî ciqas dur be û anîna avê zehmet be jî, ew
