Kemal Bilbaşar'la tanışmam bu kitaba nasip oldu. Cemo kitaba adını verse de aslında hikayesini en az dinlediğimiz de o oldu. Cemo'nun babası Cano'nun ve kocası Memo'nun anlattıklarını dinliyoruz çünkü bu kitapta. Şeyh Sait isyanından tutun, köylünün ağa hizmetinde nasıl heder edildiğini, askerlerin yardımseverliğini ama üst rütbeli devlet görevlilerinden bazılarının hâlâ ağalarla ortaklaşa iş yaptığını, parayı verenin düdüğü çaldığı bir dönemde gerçek gücün iyilik olduğunu öyle inceden inceye değil, göstere göstere anlatmış yazar. Keşke bir de Cemo'nun ağzından dinleseydik, o ne görmüş, ne hissetmiş, ne yaşamış daha çocuk yaşında... Eski kuşak yazarlarımızın çok kıymetli olduğunu ve unutulmamaları gerektiğini düşünüyorum. Storytel seslendirmesi yapan Emre Melemez'in de ağzına sağlık. Yöresel ağızlarda kendisi bir dünya markasıdır zaten. Okumanızı/dinlemenizi tavsiye ederim. =)
Toplumcu gerçekçi roman yazarlarımızdan Kemal Bilbaşar’ın bu eseri Doğu Anadolu bölgesindeki ağalık, şeyhlik, beylik , köy sorunlarını dile getiriyor. Roman iki kahramanın ağzından anlatılıyor. Cano ve Memo’nun ağzından…
Cano , ağası için kaçırdığı Kevi’ye âşık oluyor ve onu kaçırıyor. Bir kızları oluyor adı Cemo. Cano, eşinin ölümünden sonra kızı Cemo’yu yetiştiriyor . Ona at binmeyi , savaşı her şeyi öğretiyor . Kızının evleneceği insanı kendisinin seçmesini istiyor . Böylece kadına değerin de bu romanda işlenmiş olduğunu görüyoruz .
Eserde Mustafa Kemal’den, Cumhuriyet’ten, Şeyh Sait isyanından da bahsediliyor . Şeyh Sait’in soyundan gelen ve köyün ağası olan Sorikoğlu’nun zalimlikleri eser boyunca işleniyor . Romanı okudukça iyi ki Atatürk bu saçma sistem ile savaşmış dedim.
Romanı okurken Yeşilçam’ın eşkıya ve köy konulu filmleri canlandı gözümde. Yazarın dili akıcı ve sadeydi. Romanda kahramanlar kendi ağız özellikleri ile konuşturuluyor ve bu da romanı daha gerçekçi bir hâle getiriyor . Eğer köy romanlarını seviyorsanız kesinlikle okumanızı tavsiye ederim.
Kitabın devamı ise Memo isimli eser ve bir an önce okumak için can atıyorum .
Reklam
Haydar ERGÜLEN'den okuduğum ilk şiir kitabı ile karşınızdayım...
Şairle birkaç gün önce Tomris UYAR anısına düzenlenen bir programda bir araya gelme fırsatım oldu. Kütüphanemde olduğu hâlde okumadığım iki kitabını (Nar, Hafız ile Semender) aile evinden yaşadığım şehre getirttim. Fuar alanında stantları gezerken gözüme "Üzgün Kediler Gazeli" ilişti ve bir güç beni kitabı temin etmeye sevk etti. Geriye dönüp bakınca "İyi ki aldım." diyorum. Adıma imzaladığı kitaba yazdığı notu buraya eklemek istiyorum:
"Gülşan Hilal ÇELİK için.
Kediler, şiir sevgisinin başlamasında en güzel nedenlerdir!
Sevgiler."
Kendisiyle bir araya gelmeden önce konuk olduğu "podcast" yayınlarını dinledim. Karşılaşacağım insanın (şair olmasının da etkisiyle) incelikli olacağını biliyordum fakat yine de beni şaşırtmayı başardı. Kısacık bir imza süresinde öylesine anlamlı bir sohbetin meydana gelmesi düşündükçe içimi ısıtıyor.
Divan edebiyatı geleneğinden sıkça istifade ettiği bir kitap olmuş "Üzgün Kediler Gazeli". Şiirlerin gerek ithaf kısmında, gerek başlıklarında, gerek dizelerin içinde şair ve diğer dostlarına sıkça yer vermiş. Kimi gizli kimi açık tatlı selamlamalar da vardı. Türk Dili ve Edebiyatı alanında yüksek lisans yapıyor olmamın bana sunduğu ayrıcalıktan olsa gerek yakaladığım ipuçları okuma yolculuğumu anlaşılır ve anlamlı kıldı. Yüzümde yer yer hüznün çizgileri yer yer de tatlı bir tebessüm oluştu.
Yüksek lisans tezinde İkinci Yeni'yi çalışmak isteyen bir öğrenci olarak kitapta "Cemal SÜREYA, Turgut UYAR, Ece Ayhan" gibi döneme öncülük etmiş şairlere denk gelmek beni mutlu etti.
Eee, şair hocasından bellidir...
Yine edebiyat dünyasından arkadaşı olan "Engin GÜNÇE, Gürkan DOĞAN, Süreyya BERFE, Latife TEKİN, Cenk KOYUNCU, Engin TURGUT, Mehmet TANER, Eray CANBERK, Halil İbrahim
Spoiler içerir.
Cemo, Kemal Bilbaşar'ın adının duyulmasını sağlayan romanıdır. 1967'de Türk Dil Kurumu Roman Ödülü'nü almıştır. Romanın çekirdeğini "Çancının Karısı" ve "Saltanat'ın Satılması" adlı hikâyeleri oluşturmaktadır aslında.
Roman iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm "Değirmenci Cano Anlatıyor" ismi ile ikinci bölüm ise "Cemo'nun Kocası Çancı Memo Anlatıyor" ismi ile yer alır. Romanda Cano, Cano'nun kızı Cemo, Cemo'nun kocası Memo, Kevi, Sorikoğlu gibi kişiler yer alır. Roman Cumhuriyeti'in ilk yıllarında Doğu'da yaşanan köylü-ağa, köylü -memur çatışması üzerinde durur. Şeyh Said isyanı ve oluşturduğu durumlardan da bahseder.
Romanda dikkat çeken bir durum Cano ve Memo'nun anlattığı bazı olayların aynı olmamasıdır. Kitabın giriş kısmında yazılan uyarıda Cemo'yu anlatış şeklinin ikisinde farklı olduğu çünkü efsaneleştirme ve hayal gücünün yer aldığı söylenmiştir.
Eserde kahraman bakış açısı vardır. Önce Cano sonra Memo anlatır.
Cano bir Bey'in yanında çalışır. Bir gün Bey'in sevdiği kızı(Kevi )babası başkasına verir. Cano 'ya görev olarak kızı gidip alması söylenir. Ama Cano Kevi'ye aşık olur, beraber kaçarlar. Cemo adında bir kızı olur. Şıh Mahmud'un yanında çalışırlar. Bir gün Sorik Ağa'nın insanlara zulmünü durdurmak için giderler. O sırada Kevi gider. Bir daha haber alınmaz. Cano da değirmencilik yapar ve kızını tek büyütür. Kızını güçlü, kuvvetli olacak şekilde yetiştirir. Yörede kadınlara nasıl davranıldığını bildiği için kızına herkese karşı gelebilecek güçte eğitim verir. Herkes Cemo ile evlenmek ister, ancak Cemo'nun onunla dövüşüp kazanan kişi ile evleneceği söylenir. Kimse Cemo'yu yenemez. En son Memo atı ile gelir. Ve dövüşmeye gerek kalmadan Cano kızını verir.
İkinci bölümde Memo'nun hayatını okuruz. Dayısı tarafından yetiştirilir. Çancılık yapar. Hünerlidir.
Hem Roman Hem Destan2025 Okuma Raporları
İlk kez Kemal Bilbaşar okudum ve çok beğendim. İçinde biraz Yaşar Kemal'in tenekesini buldum. Biraz Fakir Baykurt'un yılanların öcünü buldum. Biraz Gılgamış Destanı okur gibi coştum gürledim. Kitabın ilk bölümündeki anlatış gerçekten bir destan gibi çok hoş ve çekici. Devamında olaylar yine bu toprakların hikayesi. Nasıl ki Teneke kitabında zengin ağaların halka yaşattıkları varsa Nasıl ki Yılanların Öcünde Anadolu insanının ağalardan , bürokrasiden çektiği varsa malesef ki Doğu Anadolu insanımızda şıhından şeyhinden , toprak ağasından çekmediği kalmamış. Memo , Cemo , Cano isim yer zaman farketmiyor. Fakirlik her yerde rezillik , fakir her yerde sahipsiz.
CEMO
Yazar: Kemal Bilbaşar
"Biz eskerdeyken okutup bellettiler ki," dedim, "Cumhuriyet sınırları içinde her Türk hür doğar, hür yaşar. Başına buyruk olur. Madem öyledir, ne diye onca insan ağlara kulluk eder nahak yere?"
✯
KULLUK SEFİLLİK, KULLUK TÜM REZİLLİK
♡
Herkese Merhaba
Bir direnişin romanı Cemo..
Aynı zamanda benim de Kemal Bilbaşar hocamızın kalemiyle tanışma kitabım oldu. Yine ağalık sistemi, yine köylüyü, fakiri ezme ezdirme uğraşları, aşiret töreleri, inançları, yaşama biçimleri ve tâbi ki olmazsa olmaz; aşk..
Kitap; içeriği, anlatım ve dil bakımından bana biraz İnce Memed tadı verdi. Yazarın halkın dili ve şivesiyle hikayeyi anlatması güzeldi, çok hoşuma gitti. Mesela avukat /abukat/, asker /esker/, bey /beg/ gibi..
Cano, güzeller güzeli Kevi 'yi kaçırır ve ondan doğan kızı Cemo 'yu erkek gibi yetiştir. Öyle ki, erkeklerle dövüşecek kadar güçlü, onlardan daha iyi at sürecek kadar cesur. Köylü erkekleri Cemo 'ya erişmek ve evinin kadını yapmak için sıraya girerler..
Ama baba Cano ağalık düzenine karşı çıkar ve kızının sevdiği erkekle evlenmesini ister.
İşte asıl hikâye de bundan sonra başlar..
Böylece Sorikoğlu da ortaya çıkar.. İğrenç bir karakter.. Zorla Cemo 'ya sahip olmak isteyen, güya töre geleneğini çok bilen pislik bir herif.. Ama canım Cemo da onun hakkından gelebilecek güçlü bir kadın.
Peki, Memo kim?
Kitabın yarısından sonra hikayeye büyük bir giriş yapan ve bu kitabın devam kitabında
okuyacağımız Memo..
Ona da ayrı sinir oldum zaten..
Köylünün ağalık düzeninden kurtulmaya çalışıp, Atatürk 'ün kurduğu Cumhuriyet Türkiye 'sinde kendilerine kalacak yer ve çalışacakları toprak verilmesini isteyen halkın çektiği sıkıntıları okurken, etkilenmemek mümkün değil. Kitapla ilgili kafamda bazı soru işaretleri kaldı, bazı yerlerde kopukluklar yaşadım.
Reklam
Reklam