Yazar:
Kemal Bilbaşar
Tahmini Okuma Süresi:
6 sa. 7 dk.
Sayfa Sayısı:
216
Basım Tarihi:
Ocak 2015
İlk Yayın Tarihi:
1966
Yayınevi:
Can Yayınları
ISBN:
9789750702686
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Kemal Bilbaşar'ın ağalık düzenindeki insanları, aşiret törelerini, inançlarını, yaşama biçimlerini olanca gerçekliğiyle yansıtan bir dille yazdığı 
Cemo, unutulmaz roman kahramanları arasında yer almış biri. Bir direnişin romanı. İlk defa 1966 yılında yayınlanmış.
Cemo, konusunu Doğu Anadolu bölgesindeki hayattan almaktadır. Yer yer destan havası hissedilen roman, bir kitle hikâyesini anlatmaktadır. Doğu Anadolu'daki ağalık sistemi, etnik gruplar, siyasi gelişmeler ve kadın erkek ilişkileri yerel bir üslupla ortaya konmuştur. Romanda halk dili romanın akıcılığını ve gerçekçiliğini artırması bakımından önemli bir yer tutar.
Cumhuriyet'in ilk yılları. Doğu Anadolu'nun yaman coğrafyasında, aman vermez havasında, binbir oyunuyla insanı coşturan, yoran doğasında yaşayan bir söylence Cemo. Kömür gözleri ocak alevi gibi yanan, kara saçları gök ışıltıları taşıyan, çatıldığında hançere dönüşen kaşlarıyla yürek yakan Cemo. Başı eğdirilemeyen, Nuh dedi mi Peygamber demeyen Cemo, insanlarına da, hayatına da dişiyle tırnağıyla sahip çıkan yiğit bir kadın. Doğu Anadolu'da bir masal gibi geçen hayatıyla edebiyatımızın simge isimlerinden biri.
CEMO KİTABININ KAHRAMANLARI:
CEMO: Doğu Anadolu'da yaşayan bir Zaza kızıdır. Annesi küçükken öldüğü için babası yetiştirmiştir. Yabani şartlar ve doğa içinde babasının verdiği eğitim onun çelik gibi kuvvetli ve cesur olmasını sağlamıştır. Aynı zamanda çok güzel bir kızdır.
CANO: Cemo'nun babasıdır. Şeyh Sait isyanını bastırmada etkin bir rol oynayan, cesur, kuvvetli, sözü geçen bir köylüdür.
Kevi: Bir bey kızıdır. Cano'nun karısı olur. Fakat İkinci çocuğunu dünyaya getirirken ölür.
MEMO: Cemo'nun kocasıdır. Çaycılık yapan bir halk âşığıdır. Çok cesur, güçlü bir kişidir.
SORİKOĞLU: Şeyh Sait'in yandaşlarından birinin oğludur. Kötü, ahlaksız, zengin
Cumhuriyet'in ilk yillarini Doğu Anadolu insaninin gözünden aktaran bir eser.Eser birçok konuya değinmiş: Ağalık düzeni, aşiret töreleri, inançlar, yaşayış biçimi...
Eser Cano, Cemo ve Memo'nun etrafında gelişen olayları sade bir dille aktarıyor.
Kitabın en başında bir uyarı var. O uyarıya rağmen yine de şaşırdım. Anadolu insanının hayal gücünün gerçekten de ne kadar coşkun olduğunu görebiliyoruz.
Keyifli okumalar...
Kitap 1966 basımı ve doğuda geçiyor. Kitabı okurken yöresel bir ağızla yazıldığını farkettim. Ben Doğulu'yum ve bölgenin neredeyse bütün şehirlerini çok iyi bilirim hatta belirgin şehirlerin ağızlarını çok iyi konuşurum Urfa, Diyarbakır, Bitlis, Gaziantep vs. Bu hangi şehrin ağzı diye aldı beni bir düşünce, hiç bir yerin değil elbette ki. Eski türk filmlerinde ve son zamanalardaki dizilerde kötü figüranlara verilen rol icabı kullanılan, hayatinda doğuya gelmemiş ama kendi keselerinden oluşturdukları garip bir ağızla uyuştugunu konuşulduğunu gördüm, yani aslında olmayan fakat resmi zihniyetin kendisinin oluşturduğu bir Doğu Ağzı (töre böyle emreder tadinda) :) Örneğin bir yerinde Cano tehdit alınca "Tanrınin dışında kimseye boyun eğmem gayri" gibi garip bir cümle kullanıyor. Doğudaki hangi şehirde Allah'a Tanrı denir bilmiyorum ;). Cano , kızı Cemo'yu evlendirecekken kızına "Hadi hazirlan seni satmaya götürüyorum gayri" derken . (Tabi güzellemeler de var.) Kız da buna karşı "Hazırım babom" diyor. Başka bir yerde de "Aman dilemem gayri" gibi bir ifade var, Allah aşkına "gayri" kelimesinin kullanıldığı bir doğu ili gösterin bana :) Bir de ödül almış tabi günün zihniyeti düşünülünce normal gelebilir ama hiç bir devire göre yine de hazırlığı yeterince yapılmamis eksik ve silik ve gerçeklikten çok uzak diyebiliriz. "Sanat sanat için midir, Sanat toplum için midir" diye baktığımızda kesinlikle toplum için olmaldığını görüyoruz, zira toplumdan bu kadar uzakta laboratuvarda hazırlanmış bir kurguyu eser diye yayınlamak bana gülünç geliyor. Hadi bu şahıs yazdı bunu yayınlayan basım evi de mi bir şey bilmiyor? Ödül almasına ne demeli? İnsan hiç mi dünyaya bakmaz dünya sanat ile çalkanlanıp, şahlanırken bizimkilerin sanattan anladığı ürüne bak. O dönemler Türkiye'nin tamamında
Cemo // Kemal BilbaşarEdebiyat
Cemo kitabını üniversite yıllarındayken almıştım. Nasipte karantina günlerinde okumak varmış. Yazarın dilini akıcılığını beğendim. Özellikle doğu bölgesinde kullanılan ağız özelliklerini kitapta çok güzel kullanmış. En yakın zamanda yazarın “Memo” adlı kitabını alıp, okumak dileğiyle..
Sevdalar üzerinden sorgulanan bir sistem eleştirisi.
Cumhuriyetin ilk yılları, ağaya kul olmak yerine devlete vatandaş olmak isteyen köylüler. Gel gör ki, ağaya kulluklarını da ekmek su gibi öyle benimsemişler ki, bundan kaçış bile günah gelir olmuş. Hem bakalım kaçabilseler bile arkalarında onlara gerçekten sahip çıkacak, kollayacak, topraklarında barındıracak bir güç var mıdır?
Doğu Anadolu’nun dağlarında, ormanlarında, yaylalarında, mercan gibi parıldayan; can alan, can veren sularında, aşıkların hasretlerinde ve kavuşmalarında geçen bu yolculuk benim için en çok da güçlü kadınların romanıdır.
Gerçekten merak uyandıran bir sonla bitti. Kitabın ikinci cildiyle birlikte eseri tamamlayacağım yakın zamanda.
Cumhuriyetin ilk yılları... Doğu Anadolu'nun yabancı coğrafyasında aman vermez havasında binbir oyunuyla insanı coşturan yoran doğasında yaşayan bir söylence Cemo. Baş edilemeyen Nuh dedi mi peygamber demeyen Cemo insanlarına da hayatına da dişiyle tırnağıyla sahip çıkan Yiğit bir kadın. Doğu Anadolu'da bir masal gibi geçen hayatıyla edebiyatımızın Simge isimlerinden biri. Kemal bilbaşar bu eserinde ağalık düzenindeki insanları, aşiret törelerini, inançlarını, yaşama biçimlerini olan bir gerçeklikle yazmıştır. Unutulmaz roman kahramanları arasında yer almış biri olan Cemo ve bir direnişin romanı olarak bilinmektedir.
O kadar sürükleyici ki aynı gün bitirdim . Genç Türkiye Cumhuriyetinin, 1920lerin doğusunda hem ülkenin köylerinde yaşanan ağa ve şeyhlerin zulmünü hem de değişen yönetim sistemini anlatan harika bir eser. Halkın yaşadıklarını tazecik bir aşkın gölgesinden izliyorsunuz. Devam kitabı olan Memo'yu da en kısa zamanda okuyacağım.
İlk sayfasından itibaren Yeşilcam’ın eşkıya filmlerini izler gibi olduğum kitap. Muhteşem bir akıcılığı var. Yalnız sonu her ne kadar toplumsal bir gerçeği yansıtsa da kabullenemedim. Yazıklar olsun Memo :/
Doğu Anadolu Bölgesi ndeki insanların
yaşam tarzını ele alan Kemal Bilbaşar; ağa halk çatışmasını ve Cumhuriyetimizin
doğudaki sorunları çözmeye çalışmasını işlemiş, aynı zamanda Cumhuriyet dönemi yazarlarından olduğu için saf bir Türkçe ile duru bir dil kullanmıştır.
(şivelere hayran kaldığımı söylemeliyim.)
1967 Türk Dil Kurumu tarafından Roman Ödüllü
olan kitabımız -bence- okunmaya değer.
Puan vermedi·216 syf.··
Beğendi
·2021 36. kitabı
·4 günde okudu
·Okunma: 18 Nisan 2021 00:48
Genelde kitap isimleri hep ilgimi çekmiştir.Keza bu kitapta da öyle oldu.Kemal Bilbaşar ilk kez okuyorum ama yerli halkın dilini öyle ustaca kullanmış ki hayranlıkla okudum.
Kitap da ağalık rejimine atıfta bulunulmuş, hiç bir ağanın iyi olmayacağı, ağalığın ağa ve aşiretinden başka kimseye fayda getirmeyeceği anlatılmıştır.Şıh Sayıt(Şeyh Said) isyanı, Dersim olayları, Cumhuriyet rejimi ile halkın can ve mal güvenliğinin devlet eliyle sağlanması, hala da devam eden hükümet adamlarının o dolmak bilmeyen heybelerini fakir-fukara halka karşı ağaların sakalını sıvazlayarak doldurmaya çalıştıkları yine merdin yerine namerdin yanında yer aldıkları konu edilmiştir.
Hayatlarının her zerresini ağalarına kulluk ve hizmet etmekle geçiren tabiri caizse boğaz tokluğuna çalışan ama yine tabiri caizse kıçındaki dona kadar ağasına borçlu olan, halkın efendisi ama ağasina köle olan köylünün içler acısı dramı anlatılmıştır. Töre gelenek-görenek ve hep birilerine mal biçilen kadın.Yeni rejim eski rejim çatışması.Eeee insan olurda aşk olmamı.Dünya'ya öksüz gelen, Cano ile Kevi' nin dölü Cemo, Çıngırakçı yiğit Memo bir de kaderi zulüm olan Senem.Kaderin cilvesi.Onlar aşk üçgeninde döne dursun biz halkın arasına karışalım.
O kadar içten ve güzel anlatılmış ki kimi vakit Memo'nun yaptığı çıngırakların sesi geldi kulağıma kimi vakit Cemo ile dağda keklik gibi sektim, kimi zamanda bahtsız Senemle oturup ağlaştım.Ayrıca aynı adla sinemaya uyarlanan bu eserde başrolleri Fikret Kuşkan ve Türkan Şoray paylaşıyor.Çocukluk yıllarında izlediğim bu film aklımın bir köşesinde kalmış olacak ki kitabı okumaya başlar başlamaz tanıdık geldi bu hikaye.İçinizi ısıtacak ama bir okadar da yürek burkan bir hikaye.Nezaman ki birilerine kulluk etmeyi bırakır biat atmekten vazgeçeriz ancak ozaman huzur buluruz
Yazar Hakkında
Kemal BilbaşarYazar · 16 kitap
1910 yılında Çanakkale'de doğan Bilbaşar, orta öğretimini 1929 yılında Edirne Öğretmen Okulu'nda tamamlamış, iki yıl ilkokul öğretmenliği yapmıştır. Yüksek öğretimini Gazi Eğitim Enstitüsü Tarih-Coğrafya Bölümünde tamamlamış, 1935 yılında mezun olmuştur. Aynı yılın resim-iş bölümü mezunlarından Bedia Bilge ile evlenmiş, İzmir'e yerleşmiştir. Hayatları boyunca biribirlerinden bir gün olsun ayrılmayan çiftin iki çocuğu olmuştur. Nazilli ve İzmir Karataş Ortaokullarında öğretmenlik yapan Bilbaşar 1961 yılında emekliye ayrılmış, bir süre siyasetle uğraştıktan sonra 1966'da İstanbul'a yerleşmiş, kendini tümüyle yazmaya vermiştir. Yazar 21 Ocak 1983'te ölmüştür.
Kemal Bilbaşar edebiyatla ilgilenmeye Gazi Eğitim Enstitüsü'nde başlamış, ilk öykülerini İzmir'de Cahit Tanyol ve İlhan İleri ile birlikte çıkardıkları Aramak dergisinde yayımlamıştır (1939). Bu dönemde Halkevlerinin açtığı öykü yarışmasında ilk ödülü kazanan yazar, 1945-1952 yılları hariç, sürekli öykü yayımlamış, radyo oyunları yazmış, pek çok gazete ve dergide öykü, roman ve makaleleri çıkmıştır. Tiyatro, senaryo ve ders kitapları da yazan Bilbaşar, 1961 den sonra daha çok roman türüne ağırlık vermiştir.
Aldığı Ödüller :
Bilbaşar 1939 yılında Budakoğlu öyküsüyle Ankara Halkevi Öykü yarışmasını, Cemo adlı romanıyla 1967 yılı Türk Dil Kurumu Roman Ödülü'nü, 1970 yılında da Yeşil Gölge adlı romanıyla May Roman Ödülü'nü kazanmıştır.
