umut kalkan
@catavedas
panta rhei / gnothi seauton
herakleitos = devinim, oluş, adalet, çatışma ve logos / ateş. herakleitos'u anlayabilmek için işte bu kavramları bilmek gerekir. bu kavramlar yalnızca herakleitos'u anlayabilmeye değil, felsefeye de muhteşem bir başlangıç yapmaya vesile olabilir.
devinim, yani hareket. "hareket var mıdır, yok mudur?" sorusu büyük tartışmalara sebep olmuş. parmenides harekete "yanılsama" derken, herakleitos ise "gerçek" diyor. bu soru neden önemli? neden böyle tartışmışlar? çünkü, hareketin olup olmaması "varlık" problemine dâir bir konudur. parmenides varlık olarak bir'i kabul ediyor, ona göre bu varlık değişmez, dönüşmez, hareket etmez ve süreklidir. bir'e varlık demenin tabiî sonuçları zaten bunlardır, zirâ değişim veya hareket çokluk'u mecbur kılar.
herakleitos ise tüm bunlara karşı çıkıyor. çünkü ona göre hareket vardır, gerçektir. o hareketin sonsuz olduğunu iddia ediyor. bunun sonuçları nedir? birincisi, süre gerçek değildir. ikincisi, süreklilik gerçek değildir. o her şeyin akıp gittiğini söylüyor, kalıcı olan bir şey yoktur diyor. dolayısıyla, her şey her an değişiyor; oluyor veya bozuluyor. bu nedenle herakleitos "varlık var mıdır" sorusuna olumsuz yanıt veriyor. ancak olan'ın gerçekliğini kabul ediyor, bu olan'ın sonsuz dönüşüm hâlinde olduğunu söylüyor. işte, burada, devreye oluşun ilkesi olarak "ateş"i sokuyor. tüm bu dönüşüm, oluş, bozuluş, sonsuz hareket... bunların hepsi "bir" olan ateş'in muhtelif görünümleridir, dolayısıyla hepsi de gerçektir.
şimdi, oluşun diğer bir yöne vardır. nietzsche, herakleitos - parmenides - anaksimandros arasında bağ kurar; özellikle herakleitos ile anaksimandros arasında hoca / öğrenci ilişkisi olduğunu iddia eder. felsefe tarihçilerininin çoğunun bunu reddettiğini belirtelim. eğer nietzsche haklıysa, ki bence haklı, herakleitos'un
paylaştığım incelemeler, muhtelif platformlarda evvel zaman içinde yazdığım yazılardır. çalmıyorum kimseden.
marcus aurelius'u tek kelimeyle özetlemek gerekseydi, bu kelime şüphesiz "basitlik" olurdu. ortada bir problem mi var? öncelikle ortada olan şeyin gerçekten de problem olup olmadığını araştır. eğer problem değilse, problem edilecek bir şey yok demektir. eğer problemse, bu durumda düşünülmesi gereken şey şudur: onun problem olduğunu sana söyleyen şey nedir? zihnin ve dolayısıyla zihninin vardığı yargı / kanaat. o hâlde yargını ve kanaatini değiştir, ortada da problem kalmayacaktır.
şimdi, bu sözleri, süleyman demirel'in, "meseleyi mesele etmezsen ortada bir mesele kalmaz." sözleri gibi değerlendirmemek lazım. marcus aurelius'un olaya bu şekilde yaklaşmasının en temel nedeni şudur: kişinin başına gelen her şey doğaya uygundur. çünkü başa gelen her şey kaderin ürünüdür, tanrısal öngörü'ye [de providentia] dayanır. bu nedenle başa gelen şeylerden acı duymak, şikâyetçi olmak, yakınmak saçmadır. kaldı ki, kitabının hemen her sayfasında, "yer ve gök arasında olmuş olan, olan ve olacak olan hiçbir şey yeni değildir." diyor. tüm bu nedenlerden ötürü, o, başa gelen şeylerin "problem" olmadığını söyler. yani karmaşık bir olay, çözümü mümkün olmayan bir şey olarak değerlendirmez. rutin olan, yeni olmayan bir şey ne kadar karmaşık olabilir? bu olayın menfî etkilerini gidermek mümkünse kişi gidermeye çalışır, gidermeye çalışmasına rağmen gideremiyorsa bu durumda o şeye katlanır. katlanmak. stoa felsefesinin en temel kavramlarından biridir. seneca'da da, epiktetos'ta da, marcus aurelius'ta da hâkim olan düşünce şudur: doğa veya tanrısal öngörü, kişiye katlanamayacağı hiçbir olay göndermez.
basitlik, kendime düşünceler'in leitmotifidir. başka bir mesele olan ölüme yaklaşımına bir bakalım. ölüm, ya insanların atomlara ayrışması ve başka bir şeye dönüşmesidir ya da göç etmesidir. eğer
