Mende Mecnûn'dan füzûn âşıklık isti'dâdı var
Âşık-ı sâdık menem Mecnûn'un ancak adı var
N'ola kan tökmekde mâhir ola çeşmüm merdümü
Nutfe-i kâbildürür gamzen kimi üstâdı var
Kıl tefâhur kim senün her var men tek âşıkun
Leylî'nin Mecnûn'u Şîrîn'ün eger Ferhâd'ı var
Ehl-i temkînem meni benzetme ey gül bülbüle
Derde yoh sabrı anun her lâhza min feryâdı var
Öyle bed-hâlem ki ahvâlüm görende şâd olur
Her kimün kim devr cevrinden dil-i nâ-şâdı var
Gezme ey gönlüm kuşu gâfil fezâ-yı ışkda
Kim bu sahrânun güzer-gehlerde çok sayyâdı var
Ey Fuzûlî ışk men'in kılma nâsihden kabûl
Akl tedbîridür ol sanma ki bir bünyâdı var
---
Aşk nedir? Fuzûlî'nin aşkı kimedir? Aşk ulaşamadığın şeye duyulan sevgi ve özlem midir? Acısız aşk var mıdır? Aşkı aşk yapan acı mıdır? Hasret duyduğundan mahrum olmak mıdır aşk?
Şiirin bir incelemesinde âşıklık şu şekilde bahsedilmiş:
"Fuzulî, âşık olmanın, âşık sayılmanın ölçüsünü, tanımını “başta, kuşun yuva yapması olarak değil kendi oluşturduğu gözyaşı selinin baştan aşması” şeklinde yapmıştır."
Bu gün insan psixologiyasının ən böyük paradokslarından birinə toxunmaq istəyirəm: Niyə hər şeyin qaydasında olması bəzən bizi xoşbəxt etmək əvəzinə daxilən çürüdür? İlk baxışda qəribə səslənsə də, həyatında heç bir problemi olmayan insanla, problemlər dənizində boğulan insanın daxili boşluğu bəzən eyni nöqtədə kəsişir. Maraqlıdır ki, orta dərəcəli stress və çətinliklərlə mübarizə aparanlar həyata daha bərk yapışdıqları halda, ideal şəraitdə yaşayanlar tez-tez mənasızlıq burulğanına düşürlər. Bəs nəyə görə az stress hər zaman çox xoşbəxtlik demək deyil?
Psixoloqlar bildirirlər ki, stressin sıfıra yaxın olması insanın emosional sistemini süstləşdirir. Heç bir maneə ilə qarşılaşmayan zəhmət, heç bir həyəcanı olmayan qələbə insanı zamanla laqeydləşdirir. Elm dünyasında bu vəziyyət "hedonik adaptasiya" adlanır. Yəni insan əlindəki yüksək komforta o qədər alışır ki, artıq heç bir uğur ona ilkin zövqü vermir. Bu emosional kütləşmə nəticəsində daxili boşluq yaranır və insan yenidən "hiss etmək" üçün daha kəskin, bəzən isə dağıdıcı yollara əl atmağa başlayır.
Bu nöqtədə kainatın əzəli prinsipi olan kontrastlar qanunu işə düşür. Acını tanımayan bir beyin üçün "şirin" sadəcə neytral bir daddır. Əgər həyatda heç bir itki, gərginlik və ya mübarizə yoxdursa, xoşbəxtlik öz rəngini itirir və bir növ xoşbəxtlik əzabına çevrilir. Bu, insanın hədəfsiz qalması, özünü realizə edəcək bir meydan tapa bilməməsi deməkdir.
Çünki xoşbəxtlik bir hərəkət dinamikasıdır. Həqiqi xoşbəxtlik problemlərin yoxluğu deyil, o problemləri həll etmək bacarığımızdan doğan məmnunluq hissidir. Əslində bizə mükəmməl həyat yox, mənalı bir həyat lazımdır. Məna isə həm sevinci, həm də ağrını eyni dərəcədə qəbul etdikdə, onları bir-birini tamamlayan parçalar kimi gördükdə ortaya çıxır.
Nəticə etibarilə anlamalıyıq
Ey a gafil aç gözünü bir bak bu dünya haline
Hiç kimse geldi mi bunda düşmedi ecel eline Niceleri Sultan edip tahta çıkardı bir zaman
Ahır yere vurdu anı irgürmedi visaline
Bu dünyayı benim sanup zinhar buna verme gönül
Nice senin gibilerin gülüp geçti sakalına
Bu fenaya aldanmagıl ol bekanın kaydı görgil
İşbu geçer dünya için girme halkın vebaline
Gör gör bunu fenasını çekme zinhar belasını
Tiz tiz nice noksan erer bir bak bunun kemaline
An şol günü yer devrile gökler çatlayıp yarıla
Mahluk bir yere derile İsrafil suru çalına
Atan anan kardaşların yad olup senden ayrıla
Şol ettiğin zulumlerin hep dadı senden alına
Şol dünyaya benim diyen atlar binip harir giyen
Kara toprak olup yatır kimse bilmez ki hali ne
Arif olan baktı gördü bunun mekr ü hilelerin
Bir parmağın da banmadı bunun ağulu balına
Buna gönül verenlerin ahır mağbunluktur işi
Akil olan aldanmadı bunun yalnış hayaline
Eşrefoğlu Rumi sen de ahir toprak olısarsın
Toprak olmadan toprak ol aldanma anın aline
Seni yavuz sananlara sen hayır dualar eyle
Kim kime ne sanır ise ahır geliser yoluna
-Eşrefoğlu Rumi