İnsanlık bugün her şeyi "-mış gibi" yaşamaktadır. Humanistmiş gibi, demokratikmiş gibi, Somali'de açlıktan ölenlere üzülürmüş gibi, adalet varmış gibi, kendi seçimleriyle kararlar alırmış gibi, küresel ısınma konusunda hassasmış gibi, Tanrı ölmemiş gibi yaşamaktayız. Tüm duygular sahteleşmiş durumda. Bu durum böyleyken romanların geneli de "romanmış gibi" yazılan, basılan ve okunan şeylere dönüşmez mi? İnsan bile kendi müsveddesiyle, insanımsı olanla yer değiştirmişse, roman da romanımsıyla yer değiştirmiş olamaz mı?
“Ama ne var biliyor musunuz? Bazı şeylerin hayatınıza giriş nedeni kendileriyle ilgili değil. Onları bir işaret, başka yazıları okumak için vesile olarak görmek gerek. Sanırım o da öyle bir şeydi. Geldi ve kendisi dışında bir yerleri işaretleyip gitti. “
“Günün birinde, ışıkları kapayıp ütüyü prizden çekecek zaman bulamadan, doğru dürüst bir son söz bile yumurtlayamadan, çat diye ölürsünüz.”
“Bir sevgiliyi titreyerek beklemiş herkes bilir, insan onun geldiğini kör olsa gene anlar. Rüzgarın soluğundan, havaya dağılan ıtırdan, yere düşen gölgelerin uzayışından bilir, görür, işitir.”
“Geçmiş bazen de biten bir şey çünkü, evet. Neyi bir ömür yanınızda taşımak istediğiniz, kalbinizi kimlere emanet edeceğiniz tamamen size kal
mış. Kendinize neyi reva gördüğünüz de öyle.”
“Kızgın değilim. Kendimi de dahil ederek, biz insanların birbirimizi incitme konusundaki cömertliğine üzülüyorum sadece. Her öpücüğün ve hatta sözcüğün, emanet ettiklerimizde bir ağırlığı olduğunu unutmasak, basit meraklar uğ
runa başkalarının hayatlarında yangınlar çıkarmasak keşke. Ama kime anlatıyorum . . . Tek ısırık uğruna cennetten kovulmuş bir ırktan böylesi bir diğerkamlık beklemek abesle iştigal değilse ne?”
Bazen tebessüm ederek, bazen boğazımda bir düğümle veya kahkaha atarak ve sonunda gözlerim yaşlı tamamladım bu maratonu. İyi ki …Evet ne demiş Nermin Yıldırım “İnsan neyin ardın
dan üzüleceğine karar verirken dikkatli olmalı.”
Ermeniler, Rumlar gibi Avrupa ticaretiyle ilgilenmiyorlar, gemile riyle Adalar Denizi'nde dolaşmaya da meraklı değiller. Batıyla ticaretleri yok denecek kadar az, kendilerine ait gemileri de yok, ender olarak baş kalarınınkinden yararlanıyorlar. Ama Doğuyla yoğun bir ticaret ilişkileri var, Asya'nın içlerine kadar seyahat ediyorlar. Mallarıyla birlikte Bağdat'a, Isf ahan'a ve diğer büyük kentlere giden kervanlara katılıyorlar ve bu taraf ta ki bütün iç ticaret onların elinde. İranlıların Türklere ve Ruslara karşı giriş tikleri savaşlar nedeniyle her zaman izledikleri ticaret yolları epey sıkıntılı, sınır boylarını ellerinde tutan soyguncu çeteler mallarını yağmalıyor, bun dan ürken tüccarlar da her zamanki yollarından gitmeye çekiniyorlar.
En büyük gelir kaynakları sarraflık ya da bankerlik hizmeti ver dikleri Türk paşaları. İmparatorluk topraklarında yaklaşık 80 paşalık var, her yeni atanan paşa makamının gereğini yerine getirebilmek için bir Ermeninin yardımına ihtiyaç duyuyor. Paşalar genellikle alt sınıflardan yükselerek bu makama geldikleri için kişisel varlıklara sahip olamıyor lar, yaptıkları ilk iş kendilerine, hançer, piştov ve kaf tan gibi bir paşanın zorunlu bütün gereçlerini sağlayacak bir Ermeni bulmak oluyor. O kişi bundan sonra paşanın Babıali'ye karşı teminatı oluyor, genellikle nakit ödenmesi istenen paşalık vergisinin toplanmasını sağlıyor, böylece hem tüccar, hem de banker olarak epey bir gelir sağlıyor. Paşa için yaptığı bütün alımlarda şirket payı olarak yüzde ıo, avans olarak verdiği bütün paradan da ayda yüzde 2 alıyor; duyduğuma göre paşalık gelirlerinin üçte biri Ermenilere gidiyormuş. Ancak bazen aniden mallarını ve hayatlarını da kaybedebiliyorlardı. Babıali para sıkıntısına düşünce bu kadar zengin leşmiş bir sarrafa bunun bedelini
Cezalandırmaların suç işleme eğiliminde olanlara ibret ol
masını sağlamak için mutlaka halkın önünde yapılması adetten
di. Teşhir yine bu anlamda çok büyük önem taşıyordu. Suçlula
rın ya da cesetlerin çeşitli şekillerde teşhir edilmesi Ortaçağ Türk
devletlerinde yaygın bir gelenekti. Böylece suç işleme eğiliminde
olanların bundan ibret alarak korkacağı ve suç işlemekten vaz
geçeceği düşünülürdü. Çoğunlukla şehirlerin giriş kapılan çok
kullanılırdı. Mesela Kahire' deki Zuveyle kapısı bu iş için en fazla
kullanılan mekandı. Kapıyı ilk gördüğümde hala geçmişteki
özelliğini koruyor olması beni çok şaşırtmıştı. Ahşap görünümlü
olmakla birlikte çok heybetli bir görünüşü vardı. Yüzyılların yor
gunluğunu taşıdığı her halinden belli olan kapının ahşap kısım
lan üzerindeki demir çubuklar ve halkalar, sağlamlığının sanki
birer delili gibiydiler. Şu anda tarihin tozlu sayfaları arasında kal
mış olan dönemlerinin oldukça popüler pek çok şahsiyeti, ya bu
kapıda asılmış ya da cesetleri teşhir edilmişti. Kapının önünde
durmuş bunları hayal ederken, sanki bunlardan birisini o an ye
niden yaşıyordum: Memluk Dcvlcti'nin son hükümdarı Tuman
bay'ın, Yavuz Sultan Selim tarafından bu kapıda asılmasını ... O
heybetli sultan kullanılan urganın iki kez kendisini taşıyamayıp
kopması üzerine ancak üçüncü kerede asılabilmişti. Zuveyle ka
pısı kim bilir daha nice farklı ölümlere şahit olmuştu. Belki de o
nedenle bu kadar yorgun gözüküyordu!
Sayfa 265 - Küre yayınları 2010
Felsefe TaşıRoman
"Felsefe taşı"na yönelik bir başka söylence ise bu taşın, şeytan cennetten kovulduğunda dünyaya gelmiş olduğudur. Şeytan kovulurken, güya tacından bir taş düşmüş ve buna sürgün taşı denmiştir, işte bu taşın ünlü "felsefe taşı" olduğu da iddia edilir.
Yeniden hikâyemize dönecek olursak, simyayla ilgilenen Nicholas Flamel kuşkusuz "felsefe taşı"nın adını duymuştu. Hatta geçmişte birinin bu taşı bulduğuna, bunu bir yerlere yazdığına ve bir gün o metnin eline geçeceğine inanıyordu. Fakat onu "felsefe taşı"nı aramaya yönelten gördüğü bir düş olmuştu.
Bir gece rüyasında, geniş kanatları ve görkemli bedeniyle bir melek görmüş. Melek elinde bir kitap tutuyormuş. Bizim sahafa şöyle seslenmiş:
"Bu kitaba iyi bak Nicholas. Başlangıçta ne sen ne de başkası bu kitabın tek bir sözcuğunü, tek bir satırını bile anlamayacaksınız. Ancak gün gelecek, kimsenin okuyamadığını sen okuyacaksın, kimsenin göremediğini sen göreceksin."
Flamel'in bu rüyayı görmesinin üzerinden kısa bir süre geçtikten sonra dükkânına bir adam gelmiş. Adam elindeki 21 sayfadan oluşan elyazması kitabı satmak istiyormuş. Flamel elyazmalarını inceler incelemez bu kitabın meleğin elindekiyle aynı olduğunu fark etmiş. Özenle hazırlanan kitabın sayfaları altın kenarlıymış. Ağaç kabuğundan yapılmış sayfalar renkli resimler ve sıradışı sembollerle doluymuş. Giriş sayfasında, bu elyazmasını kaleme alan kişinin bir Levit (rahiplerin geldiği bir İsrail kabilesinden olan kişi), bilgin ve astrolog olan Yahudi Abraham olduğu belirtilmekteymiş.
Flamel, Yahudi Abraham'ın kitabını satın almış ve 21 yıl boyunca çözmeye uğraşmış. Ama bu son derece zor bir uğraşmış. Başa çıkamayınca, kitabın kopyalarını çıkarıp onu çözebilecek birilerini aramaya başlamış. Elyazmalarının eski İbrani dilinde yazıldığını
Sayfa 270
