Just
@justaliyev
Puan vermedi·74 syf.··
Beğendi
·2025 24. kitabı
·4 günde okudu
·Okunma: 18 Aralık 2025 14:41
Həyat qəribədir, yaşadıqlarımız bunu göstərər. Yaşamaq çətindir, səhvlərimiz bunu bildirər.
2019-da aldığım bu kitabı o vaxt oxuduqda heç bəyənməmiş və üstəlik kitabın şəklini çəkib “mənasız kitablar” deyə paylaşmışdım. (Cahil cəsarəti.) Sonra da dəfələrlə oxusam belə yarım buraxmışdım. Bugün oxuduqda isə ən qısa səhifəli (5) “Avare” hekayəsindən belə təsirləndim. Və digər hekayələr də bir o qədər təsirli və möhtəşəm idi. Zweig, Dostoyevski, Atay, Atılgan kimi yazıçıların insan analizi məni həmişə heyrətə gətirib. Xüsusilə bir-birimizi anlaya bilməməyin şikayətini, dil yarandıqdan bu yana var olduğunu düşündükdə belə yazıçılar daha önəmli olur. Amma nə hikmətdirsə, insanı ən yaxşı anlayanların, insanla və onun etdikləri ilə hər zaman problemi olub. Zweig intihar edib, Atay öz dünyasına çəkilib. Həyat ciddən qəribədir.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Xəyyamın yazı stili tamamən özünəxasdır. Ümumiyyətlə fərqli düşünə bilən, görə bilən, həyata öz perspektivindən baxa bilən hər kəsə heyranlıq duyuram. İnsanın sosial heyvan olduğunun aşikar olduğu həyatda, öz tənhalığını seçib ona uyğun yaşamaq hər birimiz üçün çətindir. Qatılmadığım düşüncələri olsa belə Xəyyamın öz fikirləri, öz dünyası və yerli yerində tənqidləri öz yazı stili ilə məni heyran etdi. Zatən Xəyyam misraları ilə çox bəstəkara ilham olub. Məsələn: Kimse Bilmez - Mehmet Güreli, Leyla the Band - Zaman, Dolu Kadehi Ters Tut - qrupun adı bir misrasından alınmadır, misra bu tərcümədə yox idi, və.s. İnsan oxuduqca oxumaq istəyir.. Hər nə qədər bəzi misraların Xəyyama aid olub-olmamağı bəlli olmasa da, ümumi məğzi oxuyan hər kəs anlaya bilər. Oxuyacaq olanlara indidən xoş mütaliələr..
Son oxuduğum 3 əsərin Çexovdan olduğunu nəzərə aldıqda ondan təsirləndiyim aşikardır. Kiçik həcmli ancaq böyük təsirli əsərləri ən son Zweig-ın novellalarını oxuyarkən hiss etmişdim. Çexov da bu sıralamaya girdi.
Martı əsəri Çexovun deyimiylə: Dört perdelik bir komedi; bolca edebi lakırdı, az aksiyon, seksen kilo kadar da aşk..
Əsər əsasən Treplev adlı teatr səhnəsi yazan, sonra yazıçı olan, lakin həyatdakı mənasını tutmamış olan bir gənc ilə, zatən məşhur olmuş istədiyi kimi yazan hər cür rəğbət görən yazıçıdan bəhs edir. Çexovun anladış tərzi burda oxucuya kompleks gəlir. Çünki istədiyi vaxt istədiyi obrazı yaxşı da göstərə bilir, pis də. Sanki son çıxarışı oxurun özünə vermək, onu bir şeylər haqqında düşündürtmək istəyir. Treplev alışılmış, mənimsənmiş yazılardan yorularaq daima yeni bir şeylər yoxlamaq istəyir. Bunun üçün çabalayır. Ətrafında daima buna dəyər verəcək birilərini axtarır, həyatını mənalı edəcək, ona məqsəd qatacaq bir şeylər, başqasının dəyəri ilə mümkün idi. Burda Treplevi niyəsə bir az da 
Oğuz Atay -a bənzətdim və kitabın bir iki yerində də bunu qeyd etdim. Məsələn Treplevin "biçimin eskiliğinde ya da yeniliğinde değil iş, yazdığın şeyi hangi biçimde olduğunu düşünmeden yazmanda, çünkü sözler özgürce akmaktadır ruhundan, bunu gitgide daha iyi anlıyorum," kimi cümlələri bir yandan Atayın "fakat kelimeler insana ihanet ediyor, insan kendine ihanet ediyor," sitatlarını xatırladır daima.
Əsər hər nə qədər seksen kilo aşk düşüncəsi ilə düşünülüb, martı adı ilə çıxarılsa da - ki mənə görə adı daha fərqli ola bilərdi - nəticə etibariylə bir yazıçının, bir insanın, yeni şeylər yoxlayıb, Vaqif Mustafazadənin bığıma yox əllərimə baxsınlar deməyi, Oğuz Atayın yazılar yazıb həyata tutuna bilməməsi kimi, yeni şeylər yoxlaması və dəyər görməyərək həyatının məhv
Oğuz Atay -a bənzətdim və kitabın bir iki yerində də bunu qeyd etdim. Məsələn Treplevin "biçimin eskiliğinde ya da yeniliğinde değil iş, yazdığın şeyi hangi biçimde olduğunu düşünmeden yazmanda, çünkü sözler özgürce akmaktadır ruhundan, bunu gitgide daha iyi anlıyorum," kimi cümlələri bir yandan Atayın "fakat kelimeler insana ihanet ediyor, insan kendine ihanet ediyor," sitatlarını xatırladır daima.
Əsər hər nə qədər seksen kilo aşk düşüncəsi ilə düşünülüb, martı adı ilə çıxarılsa da - ki mənə görə adı daha fərqli ola bilərdi - nəticə etibariylə bir yazıçının, bir insanın, yeni şeylər yoxlayıb, Vaqif Mustafazadənin bığıma yox əllərimə baxsınlar deməyi, Oğuz Atayın yazılar yazıb həyata tutuna bilməməsi kimi, yeni şeylər yoxlaması və dəyər görməyərək həyatının məhv
"Sadece yaralı doktor şifa verebilir."
Carl Gustav Jung
İncələməmə bu cümlə ilə başlamağımın səbəbi Jung-ın bəhs etdiyi yaralı həkimlərdən biri Viktor E. Frankl-ın olmasıdır. Frankl ikinci dünya müharibəsində, toplama kamplarında 3 il qalan birisi olaraq, insanın həyatdakı məqsədini, hansı acılara dözə biləcəyini direkt öz həyat təcrübəsi ilə şahid olub. Kitabın bu qədər çox satan olmasının səbəblərindən bəlkə də biri budur. Öz dili ilə yazsaq:
"Çok şükür ki Sigmund Freud, toplama kamplarına içeriden tanıklık etmekten kurtuldu. Onun danışanları Auschwitz'in pisliklerinden değil, Viktoryen tarzda tasarlanmış divanlarda uzanıyordu." (s.154)
Frankl yuxarıdakı sitatda olduğu kimi Freud-dan kitabda xeyli bəhs edir və çox düşüncələrinə açıqca qatılmır. Freud çox düşüncələri keçmiş xatirələr, cinsəllik və travmalarla açıqlamağa çalışarkən, Frankl indiki zamanda Loqoterapi ilə insanın həyatına bir məna, acı üçün dayanıla biləcək bir hədəf qatmağa çalışır. "Aslında logoterapi, anlam odaklı psikoterapidir." (s.104) "Logoterapinin temel dayanaklarından biri, insanın temel amacının haz almak veya acıdan kaçmak değil, hayatında anlam bulmak olduğudur." (s.118) Frankl insanın varoluşsal problemlərini hər zaman xəstəlik olaraq dəyərləndirməkdən qəti şəkildə qaçır. Onu insanın bu həyatdakı ən önəmli problemlərindən olduğunu deməklə yanaşı, həll yolunun da sakitləşdiricilər ilə yox həyat hədəfləri ilə keçəcəyini söyləyir.
Kitabı təsirli edən ən önəmli nöqtələrdən biri, Frankl-ın toplama kamplarında çəkdiyi əziyyətlər olaraq dəyərləndirmək olar. İnsanın görə biləcəyi ən uc nöqtəyə çıxmış, onun nələrə dözə biləcəyini görübdür. "Aramızdaki sağlıkçılar ilk olarak şunu öğrendiler: "Ders kitapları yalan söyler!" Bir yerlerde insanın belli bir saatin üzerinde uykusuz kalamayacağı
Öz idealını haqlı və üstün çıxarmaq üçün, başqasının idealını küçümsəyəndən daha aşağısı varmı? Günümüz “laik” insanının keçmişdəki təzahürü Oqtayla qarşımıza çıxır. Həqiqətən Eloğlu olmaq demək nədir? Milləti fikirləşmək yoxsa onlar üçün nəsə etmək? Mən də bugün topluma çıxıb, sənətlə məşğul olun deyib özümü parçalasam Eloğlu sayılarammı? Məsələ daha dərindir. Teatra insanları getməməyə itən nədir? Millətin başını qarışdırsan əsas problemə “mühit özü sizdən intiqam alacaqdır,” deyib millətin üstünə düşmək məncə ucuz bir qorxudan başqa heç nə deyil. Bir yandan yaxşıdır, qorxsa da yazır, digər yandan da qorxduğundan qaçır. Cəlil Məmmədquluzadənin fikirlərini ifadə ediş şəkli, Cabbarlıdan daha cəsurca olması aşikardır. Bir dəfəsində Pınar Deniz adlı birisi ən yaxşı qadın aktyor ünvanını qazandıqda belə bir cümlə işlətmişdi: “Dostuma bunları dedim, mən bu dünyanı qurtarmalı, insanlara kömək etməli və onlara toxunmalıyam.” Sonrasında isə bir nəfər twitter-da bu videoya məşhur bir sitat girmişdi.
“Dünyanı qurtarmaq istəyənlər, onun hər zaman daha da pisə getməsinə yol açanlardır.”
