Uzun bekleyişlerin kalbe yansıyan ihtilalleri olur Molla Kasım; geceler boyu yalnız ve sessiz beklerken pek çok şeyi yeniden düşünür insan. Hani, yabancı bir sesi duymak isteyen nöbetçi kulaklar, kendi iç sesini dinleye dinleye sabah eder ya! Neler neler söylemedi içim o uzun bekleyiş gecelerinde, neler neler kurdum içimden, bilsen...
Ben kaç kere gidip döndüm öte dünyanın sınırından! O yola çıktın mıydı dalga, bulut hiç farketmiyor çünkü ancak hatıraların sırtına binerek gidiliyor öte tarafa, o yüzden hiç durma, hemen hatıra biriktirmeye başla!
Askeri ve siyasi faaliyetlerinden ötürü hayatinin büyük bir kısmmda Napolyon’a benzetilmekten kurtulamayacaktı. Henüz nazır
olduğu gimlerdeki Ingiliz raporları dahi bu duruma atıfyapmaktan
çekinmiyordu. Aslına bakılacak olursa yükselişlerinde benzerlikler
de yok değildi. 7 Kasım 1799 tarihli Brumaire Darbesi, Napolyon’a
konsiillük yolunu açarken, Babiali Baskim ise Enver’in yükselişinde önemli bir adim olmuştu. Napolyonun Madam Beauharnais ile
yaptığı evlilik Enver’in Naciye Sultanla yaptığı evliliğe benzetiliyordu. irtihat ve Terakki içerisinde uzun süre geri planda durması ve
bir anda sahneye çıkması dikkar çekiciydi, ingilizler, Enver’in askeri
meselelerde olağanüstü yeteneklere sahip olup olmadığı konusuna
tereddütlü yaklaşıyorlardı. Trablusgarp’ta italyanlara karşı yaptığı
organizasyona değer atfedilirken Bolayır Çıkarması sırasındaki başansızlıktan da sorumlu görülüyordu. Buna rağmen Edirne’nin kurtanlmasındaki organizasyon ve rolüne ise arifyapılmıştı, ilk günlerde uygulamaya koyduğu reformlar ise oldukça etkileyiciydi:
Her halükarda o sayılması gereken bir adamdır. Türkiye rarihinde ilk kez verimsiz olanları temizleme cesaretini gösterdiği
ve idari reformları uygulamaya koyma konusunda tavizsiz oldugundan Harbiye Nezareti’nde iz bırakacaktır
(...) Bana, 1982 yılının Kasım ayından başlayarak binbir defa “benim bir takdim yazım olacak, bütün hüviyetin görünecek!” diyen o adam, perdenin ardına çekilirken beni bir malûmla başbaşa bıraktı: Hüviyetimi çerçeveleyen takdim yazısı… Ve bir meçhûlle: Ne, nerede, hangisi?..