Mitolojik hikayelerde, masallarda suyun üstünde yapılan yolculuklar genellikle bir eşik anlamına gelir. Kahramanlar sık sık bir nehri, gölü veya denizi geçerek bildiği dünyadan çıkar ve sınavların yaşandığı yeni dünyaya girer. (Merakı olan için bkz. Truva Savaşı'ndan sonra yeniden eve dönüp bir eş ve baba olarak krallığını geri alana kadar yıllarca denizlerde dolaşan Odysseus) Deniz üstündeki yolculukta karakter eski dünyadan çıkar ama yenisine de henüz girmemiş olur.
Bu "eski dünyadan çıkmış ama yenisine de henüz adım atmış" olma durumu, edebiyat kuramı ve antropolojide liminalite (eşiksellik) olarak adlandırılır. Kahraman artık eski kimliğine sığmamaktadır ancak yeni kimliğini kuşanacak olgunluğa da henüz erişmemiştir. Su, bu belirsiz, tekinsiz ve dönüştürücü evre için seçilebilecek en kusursuz metafordur. Çünkü; karadaki sınırlar bellidir; yollar, taşlar ve mülkiyet sınırları vardır. Denizde ise iz bırakamazsınız. Sabit bir kimliğin çözülmesi ve kahramanın adeta yeniden şekillenmek üzere "erimesi" için su en ideal ortamdır. Akarsuyu veya denizi geçmek, köprüleri yakmanın coğrafi versiyonudur. Su akıp gider, arkada bıraktığınız kıyı ise sislerin arasında kaybolur. Mitolojide su, sıklıkla bilinçaltını ve keşfedilmemiş olanı simgeler. Odysseus'un denizlerde kaybolması, aslında kendi iç dünyasındaki fırtınalarla, kibriyle ve gölgeleriyle (Kikloplar, Sirenler, Poseidon'un öfkesi) yüzleşmesidir. O denizden sağ çıkan adamla, Truva'ya savaşmaya giden adam artık aynı kişi değildir. Odysseus'un yanı sıra bu arketip, insanlığın ortak hafızasında sarsılmaz bir yere sahiptir. Styx Nehri; yaşam ile ölüm arasındaki mutlak eşik. Sandalcı Kharon'un taşıdığı ruhlar, bu suyu geçerek eski dünyayı ve etten kemikten varlıklarını tamamen geride bırakır. Ölümsüzlüğü arayan Gılgamış,
"Akışa karşı koyacak bir iraden yok senin. Sana iraden olduğu söylendi, çünkü bunun için para ödedin!"
Baha Senar, Kaldırım İblisleri (Kharon Yayın, Şubat 2026)
kitapyurdu.com/kitap/kaldirim-...
Reklam
Kharon yani cehennemin kayıkçısı. Lanetli ruhları kayığıyla cehhennemin başladığı yere götürür. Yavaş hareket edenleri küreğiyle vurarak hizaya sokar.
Orpheus
Orpheus ile evleneceği gün Eurydike uzun çimlerin arasından yürürken bir satir tarafından saldırıya uğrar. Satir, Yunan mitolojisinde kadınlara saldırmasıyla bilinen eril bir doğa canlısıdır. Eurydike satiri defeder ancak bunu yaparken engerek yılanlarıyla dolu bir çukura düşer. Ayak bileğinden ısırılır ve kısa süre içerisinde ölür.
Orpheus kederinden aklı başından gitmiş bir hâlde öyle acı dolu bir müzik çalar ki tanrılar bile ağlar. Tanrılar Orpheus’a yeraltı dünyasına gidip karısını yaşayanların diyarına geri döndürmesini tavsiye eder. Orpheus da söyleneni yapar, yeteneklerini hem kayıkçı Kharon hem de cehennemin üç kafalı bekçi köpeği olan Kerberos’u etkilemek için kullanır.
Hades ve Persephone (yeraltı dünyasının kral ve kraliçesi) ile tanıştıktan sonra onlara da müziğini çalar. Müziğinden etkilenince onlar da Eurydike’yi eve geri götürmesine izin verir. Ama bir şartları vardır – Eurydike bütün yol boyunca Orpheus’un arkasında durmak zorundadır ve Orpheus ikisi de yeraltı dünyasından çıkana kadar arkasına dönüp ona bakmamalıdır.
Trajiktir ki yaşayanların diyarına ulaşınca Orpheus kendini kaybedip neşe içinde dönüp karısına bakar. Vazifesinde başarısız olunca Eurydike bir anda kaybolur ve sonsuza kadar yeraltı dünyasına hapsolur.
Ve işte saçı sakalı ak pak bir ihtiyar, kayıkla bize doğru geliyor.
“Vay sizlere, kötü ruhlar!” diye haykırıyordu. “Cennet’i görmek ümidine asla kapılmayınız. Sizleri karşı sahile, ebedi karanlıklara, ateşlerin, buzların içine götürmeye geliyorum.” syf.86
İlahi Komedya - Cehennem
Dante Alighieri
İlahi Komedya - Cehennem
Dante AlighieriReklam
Reklam