Dımdım Kalesi
Ereb ŞemoYazar:
Ereb Şemo
Çevirmen:
Edîb Polat
Tahmini Okuma Süresi:
6 sa. 48 dk.
Sayfa Sayısı:
240
Basım Tarihi:
29 Temmuz 2019
İlk Yayın Tarihi:
Mayıs 2005
Yayınevi:
Dara Yayınları
ISBN:
9786058124899
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Yorumlar ve İncelemeler
Dımdım kalesinin üstünden uçan kuş olmak vardı.Roman
Ereb Şemo ve Dımdım Kalesi..
Dışarıdan bakan biri için bir kaleyi ölümü pahasına teslim etmemek anlamsız gelir belki. Ama bu kaleyi teslim etmek Kürtlerin; şereflerini, onurlarını, haklarını, varlıklarını teslim etmek gibi. Yaşar Kemal bir kitabında "insanın kurdu kendisidir" diye boşa dememiş. Var bu insanların bildiği. Var ki bize de bunu anlatmaya çalışıyorlar.
Osmanlı'nın Kürtler için kardeşim (!) diyip, sonrada onları en acımasız şekilde öldürmesi kardeşlik değil kalleşlikten başka bir şey değildir. Gözlerini toprakla bir türlü doyuramaya devletler aç çakallar gibi sağa sola saldırır. Osmanlı ve İran'da bu aç çakallara örnek resmen. Kürdistan'ı parçalamak ve hâkimiyet kurmak istiyorlar. Kürtleri de kendilerine benzetmeye çalışıyorlar ama buda muvaffak olamıyorlar ve bu onları çıldırtıyor.
Kürdistan diye bir bölgenin varlığını inkar edenler kendi tarihlerinden bihaberler, onlardan adalet, bilinç, millet gibi özümsenmesi gereken kavramların olmayışına şaşırtmamalı. Ama bir Kürt neden kendine ihanet eder ki? Neden kendine ihanet edip bir başkasının boyundurluğu altında kalarak ona hizmet eder? Neden? Bunu anlayamıyorum. Hangi millet bunu kendisine yaparsa yapsın yine anlayamayacağım. Para mı, şan mı, şöhret mi, ne? Nedir kendini satacak kadar önemli olan şey? Kendine ihanet eden tüm Kürtlere kızgınım.
Xano. Ah Xano. Bu millet senin kadar, Hamza çavuş kadar, Şebbab kadar, Zadine hanım kadar cesur olsaydı biz belki de bugünlerin bu halini görmezdik. Çok daha başka bir kaderimiz, tarihimiz olurdu. Sebep olanlar gün yüzü görmesin.
Xano'nun komutanlığına, adaletine, merhametine, cesaretine, hele ki gözü karanlığına hayran kalmamak mümkün değildi benim için. Ve onun gibi diğerlerine de.
Kitapta Kürtlerin hayatına ilişkin çok belirgin anekdotlar vardı. Bunları
Dımdım Kalesini okurken o yıllara gittiğimizi ve o yıllarda İran şahı Şah Abbas'a karşı, Kürt olan Xanoyê Çengzêrîn'in (Altın pençeli Xano) nasıl kendi ulusu ve kendi kadim toprakları için savaştığının şahidi oluyoruz. Bilinen diğer adıyla Kale halkının bütün düşmanlarına karşı verdiği halk mücadelesini anlatan, İran Şahı ve o zamanlarda Osmanlı İmparatorluğu tarafından bir türlü ele geçirilemeyen Kale halkı, son İran taarruzunda bütün gücüyle gelen İran Şahına teslim olmamak için kurdukları geçit vermez kale içinde her yere barutlar yerleştirerek teslim olmayı değil, direnerek yiğitçe bir ölümü seçtiğini herkese gösterdiler.
*Ereb Şemo'nun okuduğum ilk kitabı olması ve muhteşem betimlemelerle de farklı bir hava yaratığı bu kitabında; tarihin acımasız savaş gerçeklerini gözler önüne sermesi, bir kez daha savaşların ne kadar kötü ve acımasız olduğunu insana hatırlatıyor
Dımdım Kalesi sadece bir roman değil; aynı zamanda bir direniş sembolüdür. Tarih, kimlik ve mücadele temalarını sevenler için oldukça etkileyici bir eser. Özellikle Kürt tarihi ve edebiyatına ilgi duyanlar için önemli bir okuma.
17.Yüzyılda Kasr-ı Şirn anlaşması yapan Osmanlı-İran Kürd coğrafyasını ikiye böler ve buna karşı gelişen mücadeleler sürekli devam etmiştir. Anlaşmanın uygulanmasında oldukça sorun olan Dımdım (Hakikat Şehri) adeta bir Alamut kalesi gibidir. Kale içinde ve çevresinde köylerinde Berodaran aşireti komün eşitliğine dayanan bir yaşam sürerler. Kitapta oldukça fazla değinildiği kimseye karışmak istemeyen kendi özgürlüğüne düşkün bir halkın direnişi söz konusudur.
İran'a asker ve haraç vermeyen Xano halkıyla beraber çizilen sınırları dinlenmeden her ha"hawar" diyenin yardımına koşar. Fakat Xano sessizlik içinde yenilirken yardımına koşan olmamıştır. Ve teslim olmak yerine ölümü göze almıştır. Dengbej Kezo
youtu.be/8gd14st9SSE
Yorumlanmıştır.
Yer yer Kürt geleneksel yapısını hatırlatan unsurlar oldukça yerindedir. Bu hoşuma gitti.
Yalnız son bölümünde oluşan İran Şahı bizi Şii yapmak istiyor tek mesele bu gibiymiş gibi göstermesi kitabı daraltmış ve direnişin yönünü dini boyuta çekmesi tarihle ne kadar uyuşuyor iyi tartmak lazım.
Başından beri Şii olarak yazılan İran neden sonlarında Kızılbaş oluyor pek çözemedim.
Yazar ve çevirmen bu farka dipnot düşmekle görevli olmalıydı.
İç ihanet sonucunda ( her zaman ki gibi) yenilgiye uğrayan kale halkının tavrı
Pir Seyid Rızanın son sözleri gibi; BEN SİZİN YALAN VE HİLELERİNİZLE BAŞ EDEMEDİM BU BANA DERT OLDU AMA BEN DE SİZİN ÖNÜNÜZDE DİZ ÇÖKMEDİM BU DA SİZE DERT OLSUN.
Hiç bir kitabın sonunu bilmeden okuruz iyi ya da kötü bekleriz ama ben bir umut mutlu son beklemiştim . Gerçi konu Kürtlerin tarihi geçmişiyse eğer mutlu sonu beklemekte tuhaftı o da ayrı 17. Yy kale halkının aslında küçük bir Kürt yerleşimi kendini İran ve Osmanlı devletine karşı koruması. Ne yiğitlikler ne kahramanlıklar okudum . Xoneye Cengzerin sen efsane bir Kürt kahramansın . Yine kürdün kendine olan ihanetini yaşadık ve yine kaybettik İran şahına sonuna kadar direnen kale halkı onuru namusu şerefi için kaleyi barutlarla patalayıp ölüme gittiler toprakları uğruna şehit oldular ruhunuz şad olsun ışıklar içinde uyuyun . Erebe şemmo Kürt romanın babası Şemo, latin harflerinden oluşan (SSCB'de) Kürtçe alfabenin de mimarlarından biri olmuştur. Sonsuz teşekkürler dımdımı kaleme aldığın için ..! Mutlaka okuyun pişman olmazsınız
Ne dirençli bir Halk (Kürtler)
"Seyid Rıza darağacında 'ben sizin yalan ve hilelerinizle baş edemedim, bu bana dert oldu. Ama ben de sizin önünüzde diz çökmedim, bu da size dert olsun' diyerek meydan okumuştu.
Kitap bittiğinde aklıma bu cümle geldi.
Teslim olarak onursuz yaşamaktansa, atalarının yadigar bıraktığı topraklarda kendi canlarına kıyarak onuruyla ölmeyi isteyen bir halkın hikayesi Dımdım Kalesi...
"Eğer bütün Kürt büyükleri senin "Xanoyê Çengzêrîn" gibi olsaydı- senin ve Hamza Çavuş gibi bir çok kişinin başına yemin edilir. Kimi Kürt aşiretleri halklarına hainlik yapmasalardı, ne İran Şahı, ne de Osmanlı padişahı Kürt vatanını işgale gelemezdi. Fakat ne yazık ki aramızda hainler var..." Kitabı bitirirken aklımda kalan cümleler bunlar idi.
Bir yandan Osmanlı bir yandan İran Şahı işgal etmek istedikleri Dımdım Kalesi... Cesaretin, efsane isimlerin hikayesi. Kürtler olarak her dönemde aramızdaki hainlik sebebiyle savaşa, zulme uğrayan bi halk olduk. Ve bu kitap bunu tüm açıklığıyla ve akıcılığıyla ortaya koymuş. Ben şahidim dercesine.
"Sırtını ya gerçek bir yiğide, ya da geçit vermez bir dağa yasla" demişti ataları. Çok haklı idi atalarımız.
Kesinlikle tüm kitap kurtlarının okuması gerektiğini düşünüyorum.
Neler çekti bu halk
Yine gözlerim dolu dolu bitirdiğim bir kitap. 17. YY da kale halkı olan kürtlerin, Osmanlı ve İran ordularına karşı verdikleri mücadeleyi anlatıyor Dımdım Kalesi. Xanoye Çengzerin önderliğinde büyük bir direnişin hikayesi. Kürtlerin acı dolu tarihi burada da karşımıza çıkıyor. Hiç bir zulme boyun eğmeyen Beroderan aşiretinin ihanet yüzünden beli bükülüyor. Kürt milletinin tarihini anlatan bir kitap, kesinlikle okunmalı..
Ereb şemo ( Dımdım kalesi ) Kitaptan yorumum
• Her canlı kendi sürüsü içinde mutlu yaşar.
• Dımdım Kalesi, belki o dönemlerde iranın en amansız en zor yerinde kurulmuş ve kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bir kaledir. ama malesef bir tarftan osmanlının baskısı bir taraftan da iran'ın yoğun baskılarına karşı bir türlü teslim olmayan, esaret altına alınmaktan çok topyekün ölümü kabullenen bir halkın destanıdır. yaşam, aşk ve yine ihanet. mutlaka okunulması gereken bir kitap.
Dımdım Kalesi, 17. yüzyılda yaşanmış bir savaşı anlatan tarihsel bir romandır. Kürtlerin huzurlu biryaşam sürdükleri, adını kurulu olduğu Dımdım Dağı'ndan alan Kale, sağladıkları güvenli ve adil ortam sayesinde canlı bir ticaret merkezi özelliği kazanmıştır. Bu durum hem Osmanlıların hem de İranlıların iştahını kabartmaktadır. Üstelik Kale, doğuya açılan yol üzerindedir ve onu düşürmedikçe her iki ordunun da ilerlemesi, yeni topraklar ele geçirmesi mümkün olamamaktadır. O güne değin Kale halkı kâh Osmanlı'nın, kâh İran Şahı'nın saldırılarına karşı sık sık kendini savunmak durumunda kalmıştır. Sonunda İran Sahi o zamana değin oluşturduğu orduların en büyüğüyle Kale'yi kuşatır. Kadını erkeği, genci yaşlısıyla tüm kale halkı, özgürlüğünü savunmak için savaşır. O güne kadar kentin düzenini sağlamış olan, cömertliği ve yiğitliğinden ötürü halkın 'Altın Pençeli' unvanını verdiği Xano isimli Kürt, direnişe de önderlik etmektedir. Kale savaşçıları, işgalcilere karşı yürüttükleri çetin direnişin sonunda yenilirler ve işgalci güçlerce acımasızca katledilirler.
**
Her canlı kendi sürüsü içinde mutlu yaşar. Dımdım Kalesi, belki o dönemlerde iranın en amansız en zor yerinde kurulmuş ve kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bir kaledir. ama malesef bir tarftan osmanlının baskısı bir taraftan da iran'ın yoğun baskılarına karşı bir türlü teslim olmayan, esaret altına alınmaktan çok topyekün ölümü kabullenen bir halkın destanıdır. yaşam, aşk ve yine İHANET. mutlaka okunulması gereken bir kitap.
Soruyorum size Diyarbekir, Dara, Hasankeyf, Mardin, Silvan tüm bu şehirler halen kadim ve hayran kaldığım Mezopotamya’mın kale şehirleri değil midir? İşte 
Dımdım Kalesi ‘de onlardan biri.. Bu kitabı benden kilometrelerce uzakta yaşayan fazlaca kıymet verdiğim o gözü kara arkadaşımın tavsiyesi üzerine okudum. İyi ki okumuşum…
Herkes biliyor ki Mezopotamya’nın geçit vermez şehirlerinde bu coğrafyanın Kürt, Süryani, Ermeni ve bilcümle insanları sırtlarını yasladıkları dağları kale şehirlere dönüştürerek bugünlere kadar direnerek geldiler… Kutsal topraklarımız.. yerine hiçbir taşı, toprağı ve suyu koyamadığım Mezopotamya… Karış karış gezmek bile kâfi gelmiyor senin heybetini anlamaya.. Neyse konumuza dönelim yani Dımdım Kalesine..
Kitabın büyüleyici kahramanı Xanoyê Çengzêrîn yani Altın Avuçlu Xano, onun vakur heybeti ve kendi halkına karşı yapılan zulümler, savaşlar, hainliklere karşı sergilediği o mağrur duruşu hiçbir zaman aklınızdan çıkmayacak… Hayata ve hayatın içindeki benamuslara karşı nasıl bir direniş göstereceğinizi bilmiyorsanız, yönünüzü kaybetmişseniz hatta dik durmanın ne demek olduğunu unuttuysanız ivedilikle bu kitabı okuyun.. Kendimi 17. asırda o kalede yaşayan bir Kürt gibi hissettim… Ereb Şemo bana bu duyguyu fazlasıyla yaşattı satırlarında.. Kâh Xanoyê Çengzêrîn’in kederine ortak oldum onunla birlikte hüzünlendim kâh yaşadığı zaferin haklı gururuyla durup dururken böbürlendim.. Lakin bu haklı bir böbürlenişti çünkü korkusuz ve cevval Xano zaman zaman kendi halkını yine kendi halkına karşı da koruyup dirliği ve birliği sağlamak için çok mücadele vermişti..
Ezcümle içinde aşk ve ihanetinde iz sürdüğü bu kitap, bitip tükenmek bilmeyen osmanlı ve İran şahı şah Abbas’ın zulmüne bir gün olsun boyun eğmeyen Kürt halkının destanıdır …
Buradan satırlarımı okuyorsa
Dımdım Kalesi ‘de onlardan biri.. Bu kitabı benden kilometrelerce uzakta yaşayan fazlaca kıymet verdiğim o gözü kara arkadaşımın tavsiyesi üzerine okudum. İyi ki okumuşum…
Herkes biliyor ki Mezopotamya’nın geçit vermez şehirlerinde bu coğrafyanın Kürt, Süryani, Ermeni ve bilcümle insanları sırtlarını yasladıkları dağları kale şehirlere dönüştürerek bugünlere kadar direnerek geldiler… Kutsal topraklarımız.. yerine hiçbir taşı, toprağı ve suyu koyamadığım Mezopotamya… Karış karış gezmek bile kâfi gelmiyor senin heybetini anlamaya.. Neyse konumuza dönelim yani Dımdım Kalesine..
Kitabın büyüleyici kahramanı Xanoyê Çengzêrîn yani Altın Avuçlu Xano, onun vakur heybeti ve kendi halkına karşı yapılan zulümler, savaşlar, hainliklere karşı sergilediği o mağrur duruşu hiçbir zaman aklınızdan çıkmayacak… Hayata ve hayatın içindeki benamuslara karşı nasıl bir direniş göstereceğinizi bilmiyorsanız, yönünüzü kaybetmişseniz hatta dik durmanın ne demek olduğunu unuttuysanız ivedilikle bu kitabı okuyun.. Kendimi 17. asırda o kalede yaşayan bir Kürt gibi hissettim… Ereb Şemo bana bu duyguyu fazlasıyla yaşattı satırlarında.. Kâh Xanoyê Çengzêrîn’in kederine ortak oldum onunla birlikte hüzünlendim kâh yaşadığı zaferin haklı gururuyla durup dururken böbürlendim.. Lakin bu haklı bir böbürlenişti çünkü korkusuz ve cevval Xano zaman zaman kendi halkını yine kendi halkına karşı da koruyup dirliği ve birliği sağlamak için çok mücadele vermişti..
Ezcümle içinde aşk ve ihanetinde iz sürdüğü bu kitap, bitip tükenmek bilmeyen osmanlı ve İran şahı şah Abbas’ın zulmüne bir gün olsun boyun eğmeyen Kürt halkının destanıdır …
Buradan satırlarımı okuyorsaReklam
Yazar Hakkında
Ereb ŞemoYazar · 10 kitap
Erebê Şemo (Rusça: Arab Şamoeviç Şamilov (Араб Шамоевич Шамилов; 23 Ekim 1897 – 21 Mayıs 1978), Sovyet/Kürt yazar. İlkKürtçe roman olan Şivanê Kurmanca’yı (Kürt Çoban) kaleme almıştır. Kürt romanının babası Şemo, latin harflerinden oluşan (SSCB'de) Kürtçe alfabenin de mimarlarından biri olmuştur. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Emektar Kültür İşçisi (1967) veKızıl Bayrak Nişanı gibi ödüllerin sahibidir
