Yazar:
Velibor Çoliç
Çevirmen:
Suat Başar Çağlan
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Hıdırellez, yirminci yüzyıl tarihine eski Yugoslavya’da bir Roman’ın merceğinden bakarak, bu dönemde yaşanan savaşları ve insanlık trajedilerini Balkanlar’ın çok renkli kültürel dokusu, Roman halkının âdet ve gelenekleri ve Slav mitleriyle harmanlayıp adeta acıklı bir masal tadında anlatan çok güzel bir roman.
Ölüm döşeğinde bir adamın sayıklamarıyla açılıyor metin ve devamında da bu karakterin reenkarnasyonla yeniden ve yeniden başlayan üç hayat hikayesini okuyoruz. Eski Yugoslavya’da, ağırlıklı olarak Arnavut, Sırp ve Makedon halkının yaşadığı bir bölgede yer alan bir Roman köyünün insanlarının da hikayesi aslında bu. Bu hikaye ekseninde İkinci Dünya Savaşı sırasında yaşananlar ve toplama kamplarına, Yugoslavya İç Savaşı ve katliamlara, yeni yüzyılın eşiğinde de göç meselesine ama bu kez pek aşina olmadığımız bir cepheden, Romanlar’ın yaşadıkları üzerinden tanıklık ediyoruz.
Konusunun ağırlığının aksine kitap oldukça eğlenceli. Kitabın orijinal alt başlığı ‘kötümser komedi’ (comédie pessimiste) tam olarak kitabın ruhunu özetliyor aslında. Velibor Çoliç, tüm bu trajedileri mitler, gelenekler ve bölgenin renkli ve çok sesli kültürüyle öyle güzel işliyor ki hikaye boyunca zihninizde Roman müziği çalıyor, Emir Kusturica filmlerinden kareler gözünüzün önünden geçiyor. Bunca acılar yaşamış halkın yine de hayattan keyif alma ve eğlence anlayışı da aslında bir yandan metni keyifli hale getirirken bir yandan daha da duygulandırıyor insanı. İster Romanlar’ın kendilerine biçilmiş ‘kadere’ izahı ya da tesellisi olarak okuyun ister hikayelere ilgisine yorun, Roman efsanelerini okumak oldukça ilginç ve farklı bir deneyimdi benim için.
Farklı inançlardan pek çok farklı milletin hep bir arada yaşadığı, zengin kültürel dokusu, eğlenceleri, mitleriyle adeta rengarenk bir mozaik
Fazlasıyla beğendiğim bir metin oldu.. Öncelikle giriş cümlesine bayıldım diyebilirim ! Hikayenin masalsı, destansı , fantastik dili kendini ok adar iyi okutturuyor ki , hikayenin içinde kayboldum gittim.. Yugoslavyanın 100 yıllık tarihini okuyoruz .. Dünya Savaşları, katliamlar , savaş savaş savaş … 3 bölümden oluşan kitap farklı zaman dilimlerini aynı karakter üzerinden anlatıyor.. Biraz gizemli :) Aslan Çolero.. Gerçekliğin hayal gücüne katıldığı büyülü bir hikaye.. Benim için farklı bir anlatım tarzı değişik bir deneyimdi.. Kesinlikle tavsiye ederim.
“Şurası kesin: Benim adım Aslan Çorelo, Aslan Bahtalo ve Aslan Çavoro Bayramoviç ve bu sabah öldüm.
İşte benim hikâyem.”
Metni okudukça tanıyacağımız ana karakterin ölüm haberiyle başlıyor kitap. Ve dediği gibi bu onun hikayesi. Yirminci yüzyılda başlayan ve yirmi birinci yüzyıla taşan, bir değil üç hayat yaşayan Aslan Çavoro Bayramoviç’in masalsı yaşam öyküsü Hıdırellez.
Yirminci yüzyılın başlarında Yugoslavya’da bulunan bir Roman köyünde açılıyor hikaye. Makedon ezgileri, enstrümanlar, aşklar, gelenekler, büyülü ve renkli Balkan atmosferi ile örülmüş Roman kültürünün temel alındığı renkli bir dünya anlatılıyor. Reenkarnasyonla üç ömür yaşayan, hepsi de farklı dönemlerde geçen üç farklı hikayenin tek başkarakteri Aslan Çavoro Bayramoviç. Ancak ona eşlik eden çokça insan ve o insanların iç içe geçen hikayesi ile harmanlanmış, okuması hem hüzünlü hem de absürt bir metin Hıdırellez.
Metin ilerledikçe arka planda İkinci Dünya Savaşı ile başlayan pek çok farklı siyasi görüş ve değişen düzen de anlatılıyor. Hem karakter hem de toplumsal arka plan ile birleştirilmiş okuması keyifli ve sürükleyici bir metin. Çok sevdim.
Romanların, ilkbaharın gelişini kutladıkları Aya Yorgi Yortusu, Ederlezi, Türkçe
Hıdırellez sözcüğünden geliyormuş. Kitabın en başında bunu öğrenerek okumaya başlıyorsunuz.
Giriş kısmında; ''benim adım Aslan Çorelo, Aslan Bahtalo ve Aslan Çavoro Bayramoviç ve bu sabah öldüm. Daha dün bir insandım..'' cümlesi ile sizi karşılayıp, sonunu baştan söylüyor.
Kitap üç kısma ayrılmış.
İlk bölüm; Aslan Çorelo'nun orkestrası ile Avrupa'yı gezmesini, maceralarını ve faşist Ustaşalar tarafından yakalanıp Jasenovac toplama kampında ölümünü anlatıyor.
İkinci bölümde, Aslan Bahtalo olarak karşımıza çıkıyor. Sosyalist Yugoslavya dönemi. 1950'lerden, Sırpların köylerini basıp hepsini öldürdükleri 1993 yılına kadarki dönemini içeriyor. (Yıllar önce TRT'de izlediğim, kaderlerine razı bir şeklide, kaçmaya çalışmadan veya karşı çıkmadan, tek tek öldürülen ve bir kişinin de bunları videoya çektiği görüntüleri hatırlamama sebep olduğunu belirteyim)
Son bölümde ise 2007 yılı Fransa'sına, Calais Cangılına götürüyor bizleri. Burası Fransa'nın kuzeyindeki bir mülteci kampı. Aslan Çavoro Bayramoviç olarak yaşamını sürdürmeye çalışan kahramanımız en sonunda ırkçı saldırı sonucu ölüyor.
Yazarın kendisi Bosna doğumlu, politik sığınmacı olarak Fransa'ya yerleşmiş.
Eseri Fransızca olarak yazmış. Büyülü gerçeklik tadında maceralarla gerçek-tarihsel olayları güzel harmanlamış.
''Bizim halkımızın,'' diye iç çekti yürürken, ''ne Tanrısı, ne toprağı ne de mezarlığı var.''
'Roman'ların hayatlarını gayet güzel romanlaştırmış. 2. Dünya Savaşında
öldürülen Yahudiler üzerine yüzlerce eser varken Roman'ların üzerine ne kadar az yapıt olduğunu tekrar hatırlattı bu kitap bana.
Hıdırellez, tek bir bedende üç farklı hayatı (ve ölümü) yaşayan Aslan Bayramoviç’in fantastik olduğu kadar trajikomik hikayesini odağına alır.
Anlatı, 20. yüzyıl başlarında Yugoslavya’nın bir Roman köyünde başlar. Bu kısımda Roman kültürünün eğlencesi, müziği ve gelenekleriyle dantel gibi işlenmiş bir çocukluk ve gençlik anlatılır. Ancak II. Dünya Savaşı’nın başlaması ile yıkım da başlar.
Ardından gelişen olaylarda Aslan karakteri, reenkarnasyon ile başka yüzyıla ışınlanır (ya da doğar). Her ölümün ardından Aslan, farklı sosyal statü ve coğrafyada bulur kendini.
Eser, Roman kültüründeki "bugünü yaşama" ve "kadere razı olma” temalarında girift yaparken fantastik anlatı, reenkarne yaşam, büyü, toplama kampları, fallar da olaylara dahil olur.
Kendi ölümünü okuruna anlatmasıyla başlayan metin, modern insanın “ben kimim?” sorusunun yansımasıdır. Elbette bu süreçte Yugoslavya’nın haritalardan silinmesi, değişen baskıcı rejim ve etnik ayrımın bireyler üzerindeki etkisi de göz önüne serilir.
“Hıdırellez” metaforu, post-mortem anlatı ile başlayıp savaşları, göçleri, toplumsal ve siyasi değişimleri fon olarak kullanmasıyla da oldukça cezbedici bir “Kara Komedi” olup zamanın doğrusal değil, döngüsel bir aktarımıdır.
Velibor Çoliç, hüzün ve absürtlüğü iç içe geçirerek yaşanan trajediyi ironik bir boyuta taşımayı ustalıkla başarmış.
Fransızca'dan çevrilmiş ama yanıbaşımızı ,Balkanları,Romanları anlatan(yazarı Bosnalı)oldukça özgün bir üslupta yazılmış hem şenlikli hem ağıtlı bir roman.100 yıllık bir zaman diliminde Avrupa'da oradan oraya savrulan bir öykü...Aslan Çavora Bayramoviç'in üç ömrü kapsayan hikayesini orkestralar,ezgiler,aşklar,ölümler, savaşlar eşliğinde öğreniyoruz.Balkanların yüz yıllık tarihini,toplama kamplarını,savaşları,Yugoslavya'nın parçalanma sürecini anlatan satırları okurken gerçek ile gerçeküstünün iç içe geçtiği olaylar,efsaneler,dini hikayelerle süslenmiş müthiş bir anlatıma tanık oluyoruz.Çok acı olayları ve oldukça renkli karakterleri okuyoruz.Metindeki kültür mozaiği beni kendine hayran bıraktı.Ayrıca ruhumda iz bırakan çok sevdiğim Balkan ve Orta Avrupa coğrafyasında o şehirden bu şehirde bu renkli karakterlerle gezmek de beni çok mutlu etti.Olayların hüznü kadar çingenelerin yaşamındaki renkler de beni etkiledi.Farklı bir anlatım,güzel bir eser.Oldukça zengin bir kitaptı.Bunu okurken hep aklımda Goran Bregoviç'in(çok büyük aşkım kendisi)ezgileri vardı.
‘…benim adım Aslan Çorelo, Aslan Bahtalo ve Aslan Çavoro Bayramoviç ve bu sabah öldüm. Daha dün insandım, Romandım, vaftiz babasıydım, kocaydım, amcaydım ve kardeştim- şimdi ise yalnızca uzun ve soğuk bir bedenim…‘
.
Bir bedene üç ömür sığar mı? Şöyle de sorulabilir üç ömür bir bedene yeter mi?
.
Arka kapak yazısında şöyle yazıyor ‘Hıdırellez uyumayı sevmeyen ve başkalarını da uyutmayan bir halkı anlatan karamsar bir komedi’. Tam da öyle! Ancak Roman bir müzisyenin ölüp ölüp dirilmesi ve belki de ölmek için dirilmesinin anlatmak istediği başka şeyler de var: kuşaklar boyunca acının sadece isim ve zaman değiştirmesi. O yüzden yazar Velibor Çoliç kurgusuyla yüz yılı anlatırken insanlık tarihi özeti de sunuyor. Aslan Çorelo aslında her ülkenin insanı, yurtsuz biraz, rüzgar gibi.. İdeolojilerin, sistemlerin, savaşların, ayrımcılığın ete kemiğe bürünmüş öznesi..
Çok etkilenerek okuduğum, gülümsediğim yerlerde bile acı hissettiğim bir eser oldu Hıdırellez.
Herkesin okumasını isterdim..
.
Suat Başar Çağlan’ın çok beğendiğim çevirisi, Umut Durmuşoğlu kapak tasarımıyla ~
Karamsar bir komedi
Hıdırellez Arka kapak "Hıdırellez uyumayı sevmeyen ve başkalarını da uyutmayı sevmeyen bir halkı anlatan karamsar bir komedi." Karamsar bir komedi o kadar da doğru bir tanımlama ki, çok hüzünlü olaylar o kadar akıcı ve bir o kadar da esprili anlatılmış.
Puan vermedi·200 syf.·
2023 22. kitabı
Hıdırellez Arka kapak "Hıdırellez uyumayı sevmeyen ve başkalarını da uyutmayı sevmeyen bir halkı anlatan karamsar bir komedi." Karamsar bir komedi o kadar da doğru bir tanımlama ki, çok hüzünlü olaylar o kadar akıcı ve bir o kadar da esprili anlatılmış.
Velibor ÇOLİÇ'İ ilk kez bu kitapla okudum. Yazım tarzını , dilini çok beğendim. Kitapta yaptığı alıntıları yedirme halini ve kurgu olayını da çok sevdim. Fakat kitaptan açıkcası beklediğimi alamadım. Bana göre hikaye oldukça yüzeysel kalmış .Ben kültüre dair daha çok bekledim .Kitabın adından dolayı Hıdırelleze dair onların kültürleriyle alakalı en azından bir şeyler öğrenmek isterdim. Ama bildiğimiz yüzeysel bilgiler dışında hiç bir şey öğrenemedik. Hele sonlara doğru isimler dışında neredeyse her şey aynıydı tekrara düşmüştü. Sonlarda baya sıkıldığımı belirtmek isterim.
Hıdırellez Balkanlar'da dünyaya gelen 3 Aslan'ın komik , eglenceli ve sonu trajik hayat hikayelerini aktarıyor. Dünyanın önemli kırılma anlarını yazar bu karakterler üzerinden işlemiş. 3 Aslan Bayramoviç' de gezgin şarkıcı ve orkestraları var. Çingene kültürü size kitap boyunca size eşlik ediyor. Bolca atasözü ve deyim yer alıyor. Hızlı okunan akıcı bir kitap.
Yazar Hakkında
Velibor ÇoliçYazar · 4 kitap
1964 Bosna doğumlu yazar. "Madrid, grenade ou n'impote quelle autre ville" adında bir şiir-roman yazdı, öyküleri Zagrep'te yayınlandı. Bir kamptan kaçarken yaralandı ve sürgüne gönderildi. Bir süredir Fransa'da yaşamaktadır. Türkiye'de, 1996 yılında piyasaya çıkan "Bosnalılar" adlı kitabıyla ve 2000 yılında çıkan "Amadeo Modigliani'nin Olağanüstü Kısa ve Garip Hayatı" adlı kitaplarıyla tanınmaktadır.
