Puan
8.210 üzerinden
Moby Dick İncelemesiEdebiyat
> Bundan yıllar evvel, ben küçükken bulunduğumuz ilçeye haftanın belli günleri gelen gezici kütüphaneye üye olmaya karar verdikten sonra, okul öğretmenim Nevin hocamın da tavsiyesi ile dünya klasiklerinden birisi olan Moby Dick’i okumaya karar verdim. Devrimci Yunan filozof: Herakleitos, “Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz” sözüyle, bir nehrin devamlı harekette olduğu ve değiştiği için aynı suda yıkanmanın tekrarının imkânsız olduğunu ifade etmiştir. Fakat bazı yazarların kaleme almış oldukları kitapları vardır ki, bu güzel eserler her daim aynı tatta kalırlar, ama buna karşın bizler dur duraksız değişir ve gelişiriz. Zamanında bu gibi kitapları okumak ve sonrasında bir tekrar geçmek, benim zaman içerisinde nasıl değiştiğimi ve neden değişime ihtiyaç duyduğumu anlamama daha da yardımcı oluyor. Bence dünya klasikleri, her evin kitaplığında olması ve gerçekten okunması gerekenlerden diye düşünüyorum.
> Ben şahsen bazı klasiklerin çok daha iyi yıllandıklarını keşfettim ve bir klasik eserin klasik kalabilmesi için birçok edebi güzelliği üzerinde barındırdığını unutmamak gerektiği düşüncesindeyim. Bu eserler ki, her dönemde geçerli olan fikri derinlik ile birlikte, biz okurlara özgün mesaj sunabilmektedirler. Bizlere, o dönemin medeniyetinin geniş temsil gücünü ve ruhunu yansıtırlar. Bu klasiklerin: yenilikçi olmaları, evrenselliği onaylamaları, edebiyatın en iyisi olmaları, her dönem sadık ve sıkı takipçilerinin olması, en yaygın görülenlerde bulunan belli başlı özelliklerdir. Bu gibi eserlerde sıklıkla rastlanan bir diğer husus ise, onların zamana karşı direnebilmeleri ve emsalsiz eserler olmalarıdır. Klasik eserler, biz okurlara bir sanat eseri olarak edebiyatın tüm inceliklerini aktarırken, yazarın kalemi aracılığı ile bizleri hayal dünyasında en ileri noktaya taşırlar.
Ahab, Ahab'dan sakınsın
Bu kitap için kitaplığımdaki en özel kitap diyebilirim. Bir balina avı gemisi olan Pequod'un son deniz seferi anlatılır bu romanda. Balina avı gemilerinin amacı balinayı avlayıp yağını kullanılabilir duruma getirmektir. Balina yağı ampulün icadından önce aydınlanmada kullanılan kaliteli, is çıkarmayan bir çeşit yağ ve balina gemileri de o zamanın bir bakıma ticaret gemileri sayılabilir. Kitabın anlatısında yazarın hayatından otobiyografik ögeler bulunduğunu söyleyebilirim. Melville de gençlik yıllarında pek çok balina avı gemisinde seferlere tayfa olarak katılmış ve bu seferlerde oldukça deneyim edinmiş, türlü maceralara sürüklenmiş. Bu deneyimlerinin kalemine yansıdığı da söylenebilir. Kitabın birçok yerinde balinaların anatomisi ayrıntılı biçimde anlatılır. Biz, okur olarak yaşananları gemiye tayfa olarak binen İsmael'den dinleriz. İsmael uyuşan kanına hız kazandırmak ve yeni bir maceraya yelken açmak amacıyla bir deniz seferine katılmayı kararlaştırır. Bu amaçla balina avının anavatanı sayılan Nantucket'e gelir. Gece olunca kaldığı handa Kızıldereli bir zıpkıncı olan Quequeeq'le tanışır. Ertesi gün bu ikili sefere çıkmak için gemi ararlar ve Pequod isimli gemiye tayfa olarak binmeyi kararlaştırırlar. Gemi sefer halindeyken Quequeeq ateşli bir hastalığa yakalanır. Bu hastalıktan kurtulamayacağı umulan Qequeeq için geminin marangozuna bir tabut yaptırılır. Qequeeq ise birkaç kötü gün sonunda iyileşir. Gemi dünyanın pek çok ülkesinden sefere katılmış tayfalarıyla adeta kendi çapında küçük bir dünyayı simgeler. Geminin kaptanı ise gizemli biridir. Kaptan Ahab yıllar önce çıktığı bir deniz seferinde Deniz Ejderi olarak da anılan Moby Dick adındaki beyaz balinaya tek bacağını kaptırır. O günden sonra Kaptan Ahab'ın gözünde Moby Dick, dünyadaki tüm kötülüklerin ete
Reklam
Puan vermedi
Hakkında belki en az bin kez konuşulup tartışılmış bir esere inceleme yazmak yerine eserle ilgili bir teorimden bahsetmek istiyorum. Teorimin özü şu: Queequeg'in genellikle belli belirsiz bir şekilde Māori olarak tasvir edildiğini görüyoruz (ki bazı açılardan Māori özellikleri taşıdığı doğrudur, zira karakter Polinezya özelliklerinin bir karışımı gibi) ancak metinsel ve tarihsel kanıtların büyük bir çoğunluğu onu Fransız Polinezyası'nın, özellikle Markiz Adaları ve/veya Société Adaları'nın (Tahiti'yi de kapsayan) bir yerlisine işaret ettiğini düşünüyorum.
Benim için ilk ve en çarpıcı nokta, dövmelerinin tanımlandığı kısımdı. “Māori tā moko” temelde kıvrımlardan oluşan bir sanat. Yüz hatlarını takip eder, kişinin kas ve kemik yapısıyla uyum içindedir ve yine kişinin derisine işlenmiş bir tür biyografi gibi algılanır. Queequeg'in dövmeleri ise tam tersine, hem yüzünde hem de vücudunda "siyah kareler" olarak tanımlanıyor. Kitapta şu ifadeler yer alır: "Fakat o anda yüzünü ışığa döndü ve yanaklarındaki siyah karelerin birer yara bandı olamayacağını açıkça gördüm.” ve "Yemin ederim ki, vücudunun bu kısımları da yüzündekiyle aynı karelerle bezenmişti; sırtı da aynı koyu karelerle kaplıydı."
Büyük, içi dolu siyah kareler ve dikdörtgenler, tā moko'nun tam tersi bir estetik dile sahiptir ve Marquesan tatau'suyla neredeyse birebir örtüşür. Bu bölgede, özellikle erkekler arasında, yüz ve gövdede bulunan katı siyah geometrik bloklar yüksek statü göstergesiydi. "Damalı" tanımlaması özellikle dikkat çekici, zira dama ve ızgara benzeri negatif alan desenleri yalnızca dövmecilikte değil, Marquesan geleneğinin tapa bezi ve ahşap oymacılığında da belirgin bir özellik. Bu bilgi de doğrudan Yojo bağlantısına kapı aralar. Dövme tanımlamalarının sonraki bölümlerde kollar ve bacaklarda
Moby Dick Aslında Ne?1000Kitap
İlk bakışta bir denizcilik serüveni gibi görünen Moby Dick, özünde bir av değil, bir anlam arayışıdır. Melville, okuyucunun zihninde balinaya dair kişisel bir duygu ya da yönelim oluşmasını istemez; aksine, balinayı bireysel değil, evrensel bir kavramsal zemine çeker. Kitap, başından sonuna dek bir şeyi açıklamaktan çok bir boşluk yaratır: okurun bu boşluğu neyle dolduracağını gözlemler. Bu yüzden ansiklopedik balina bilgileri, hayvanın gözlerinden kuyruğuna, vücudundan mitolojideki karşılıklarına kadar uzanır. Kimi zaman sayfalarca süren bu açıklamalar, romanın olay örgüsünü yavaşlatır, hatta unutturur. Ama belki de Melville’in asıl amacı budur: Olayları unutturup okura yeni bir sorumluluk yüklemek, yorum sorumluluğu.
Kitap boyunca karşılaştığımız her karakter balinayla kendi hikâyesi üzerinden ilişki kurar. Kimi onu Tanrı’yla özdeşleştirir, kimi şeytanla. Kimi sıradan bir av olarak görür, kimi bir tehdit olarak. Bu çoklu bakış, Melville’in bilinçli bir tercihidir. Balinayı tanımlamak yerine, onu tanımlamaya çalışan zihinleri betimler. Çünkü bu kitap bir anlatıdan çok bir aynadır. Her okuyucuya kendi korkusunu, saplantısını, anlam yükleme biçimini gösterir.
İshmael, anlatının merkezinde, nötr bir gözlemcidir. Gemiye bir denizcilik acemisi olarak katılır ama zamanla şaşırtıcı bir bilgiyle donanır. Hiçbir şey bilmeyen biriyken, birikimli bir anlatıcıya dönüşür. Queequeg’le olan tanışması bile bu dönüşümün örneğidir. Önce korkar, tiksinti duyar; sonra alışır ve bağ kurar. Bu hızlı geçiş, romanın genel tavrını da özetler: Korktuğun şeye yakından bakarsan, onu tanırsan, artık eskisi gibi korkmazsın.
Kaptan Ahab romanın ilk yarısında neredeyse görünmezdir. Gölgesi vardır ama kendisi yoktur. Melville, Ahab’ı bir tanrı gibi bilinmezlikle sunar. Sahneye geç çıkar, ama
Okumam uzun sürdü çünkü ilgimi pek de çekmeyen bir konuydu. Balinalar ve balina avı ile bu konuya kafayı takmış bir adam üzerinden konu ilerlemiş. Fazlasıyla ayrıntılı bir şekilde balinalar ve balina türleri, avcılıkta yapılacaklar ile yakalandıktan sonra öldürme, kesip parçalama kısımları verilmiş. Bu tarafı hiç benlik bir şey değildi, bence bir hayvanın peşine düşüp onu parçalamak da biraz vahşice bir durum. Yazar, bunu çok harika ve benzersiz bir şey olarak işlemiş. Bu kısmıyla sanıyorum birçok kişinin ilgisini çekmez zaten. Ama konunun işlenişi oldukça edebi bir üslupla ilerlemiş, Moby Dick'e kafayı takan Ahap için genel olarak şiirsel bir dil kullanılmış. Yani bazen Shakespeare okuyor gibi oluyordum, bu anlamda keyif verici bir okuma oldu benim için. Kitabın sonunda balina avcılığına yönelik resimler, yazarın kitabı yazarken birilerine gönderdiği mektuplar ve yazım süreci bulunuyor. Sırf üslubu için okunmaya değer.
Reklam
Reklam