ö
Ötekileştirmek
1 üyeTakip
İspanya ile bir yakınlaşma sürecinin yaşandığı bu günlerde, İspanyolların Türklük tasavvuruna dair literatürümüze kıymetli bir katkı sunan erken tarihli bir makaleyi yeniden okuma ihtiyacı duydum.
Değerli hocam Prof. Dr. Cemal Bali Akal’ın, Gergedan: Yeryüzü Kültürü dergisinin Aralık 1987 tarihli 10. sayısında neşredilen “Türkiye’ye Yolculuk ve Juan Goytisolo: Ötekine Bakmak” başlıklı makalesi, ülkemizde “öteki”, “temsil” ve kültürel bakış gibi kavramların henüz yeni yeni tartışılmaya başlandığı bir dönemde kaleme alınmış olması bakımından, dikkat çekici bir erken katkı niteliği taşımaktadır. Erken Modern İspanyol yazınında Türk imgesinin oluşumunu ele alan makalede, bu imgenin tarihsel gerçeklikten ziyade korkular, önyargılar ve ideolojik ihtiyaçlar doğrultusunda şekillendiği somut örneklerle ortaya konulmaktadır. Türklerin Avrupa’daki temsiline dair dağınık veriler bir araya getirilerek, ötekileştirmenin bilgi üretiminden ziyade bir zihniyet ve söylem meselesi olduğu gösterilmiş; aynı zamanda Batı’nın “öteki” üzerinden kendi kimliğini tahkim ediş biçimlerine de işaret edilmiştir. Şöyle ki;
"Bir toplumun dışladığı, ama içten içe çekiciliğini koruyan her şeyi öteki’ne yansıtması, yasakları bir arada yaşayabileceği bir “kültürel alan” oluşturma zorunluluğundan doğar. Anlatıcı, bu doğrultuda, yabancı bir toplumu tanımlarken, sözde evrensel ölçütlere uyar, aslında bağlı olduğu topluluğun kurallarına uyarak, söz konusu yabancı topluluğu yeniden biçimlendirir. Bir tür sahte farklılaştırmayla, anlatılan toplumun fotoğrafı, gerçektekini yansıtmak yerine, kendi toplumunun da aynı fotoğrafın pozitifine dönüştürür."
Bu makalenin Gergedan’da neşredilmiş olması ise tesadüfî değildir. 1980’lerde Defter ile birlikte Gergedan, edebiyat, sanat ve düşünce alanlarında
ÖtekileştirmeÖtekileştirmek
“Aydınlanma dönemi bir yandan insanın aklını ve özgürlüğünü birinci plana çıkarttı, diğer yandan, bu devrede ‘deli’ dedikleri insanları ‘akıl hastaneleri’ne kapamaya başladılar. Akıl ve özgürlük önemli değerlerdi, ama, eğer birileri doktorların, filozofların, bilim adamlarının ‘akıl’ ve ‘özgürlük’ tanımlarına uymuyorsa, bu kişiyi kurumlara kapamaya ve hapse atmaya başladılar. Böylece a–kıl hastanesine atılanlar, dışarıda kalanlara, aklın ve özgürlüğün ne kadar önemli olduğunu belirtmek üzere gösterilmeye başlandılar.
“Kimseyi akıl hastanesine koymazsan, aklın, mantığın ve özgürlüğün bir anlamı olmayacaktı; çünkü bu kavramlar, yoklukla–rıyla karşılaştırılarak anlam kazanırlar. İnsanlar kendilerini zıtla–rıyla karşılaştırarak tanımlarlar; tabii kendilerini karşılaştırdıkları
‘öteki’ kişi kendilerinden daha aşağı, daha anormal, daha tuhaf o–lan insanlardır. Bu sürece ‘ötekileştirme, öteki yapma’ denir. Öte–kileştirme sürecini kullanan insan, diğer insanı aşağılayarak, kendinin normal olduğunu tanımlar.
Foucault, insanların doğuştan birbirlerinden çok farklı olmadığını, ama bu ötekileştirme süreci içinde gittikçe birbirlerinden farklı hale geldiğini söyler. Erkekler, kadınları ötekileştirerek kendilerini tanımlarlar; karşıt cinsellikte olanlar eşcinselleri ötekileştirerek kendilerini tanımlarlar; Hıristiyanlar, Yahudileri, Yahudiler Müslümanları ötekileştirir.
Kan tadına doymayan vampirvari bir damak,
Uçurumdan düşmeye kalan o en son ramak,
Karanlık sürsün diye ışıkları kapamak,
İşte bu kadar kolay farklılığı dışlamak...
Yaftalamak, hor görmek bir de suçlu çıkarmak,
Herkese benzesin diye ısrar edip yalvarmak,
Baskı kâr etmeyince saldırıp çamurlaşmak,
İşte böyle bir olay farklılığı dışlamak...
İnsanî her değer, her fikir, her unsur bir farktır,
Tarih ancak çoğulculukla ilerleyen çarktır,
Her varlığı farklılığıyla sevebilmek şarttır,
Farklılığı dışlamak tüm vicdanları kanatır...
Herkesi ve her şeyi olduğu haliyle sevebilen Doktor MBC
Hafızasında iz bırakan en eski yıllarda, sadece itildiğini, istenmediğini, dövüldüğünü hatırlatıyor... Yabancıydı. Oynamadı, çocuk olmadı, içine ve kitaplara kapandı.
(Jurnal, 26.1.1963)
Sömürgeleştirilen toplumlarda sömürge olan her bireyin bir anlamda zaten çoktan öteki olduğu bir ortamda, ötekiyi kriminalize etmek ya da cüzzamlı muamelesi yapma bu patolojikleştirme durumuyla bağlantılıdır. Diğer kimlikleri kendi içinde rehin alan, onu kendi tekelinde ahlaksızca kullanıp dönüştüren bir ulus devlet örgütünden söz ediyoruz.
