Matrix'in fikir babası
### Simülakron-3 – Derinlemesine Analiz
Yazar: Daniel F. Galouye
Yayımlanma Yılı: 1964
Tür: Bilimkurgu, Siberpunk, Felsefi Roman
Temalar: Sanal Gerçeklik, Algının Doğası, Yapay Zeka, Gerçeklik ve Simülasyon
---
### Konu ve Olay Örgüsü
"Simülakron-3", yapay zeka ve sanal gerçeklik kavramlarını işleyen erken dönem bilimkurgu romanlarından biridir. Hikâye, Distopya bilimkurgu türünde olup, toplumsal kontrol, illüzyon ve simülasyon gerçekliği gibi felsefi sorulara odaklanır.
Roman, gelecekte bir şehirde geçmektedir ve kahramanımız Douglas Hall, büyük bir araştırma projesinde çalışan bir bilim insanıdır. Hall ve ekibi, gerçeğe birebir benzeyen bir simüle edilmiş dünya yaratmıştır. Bu sanal dünyada insanlar, kendilerinin bir simülasyonda olduğunun farkında olmadan yaşarlar. Ancak bir gün, bu simülasyonun yaratıcılarından biri olan Hall'in çalışma arkadaşı, aniden ortadan kaybolur ve kimse onun var olduğuna dair bir kanıt bulamaz.
Bu kayboluşun ardından Hall, kendi gerçekliğini sorgulamaya başlar ve kısa süre sonra kendi yaşadığı dünyanın da bir simülasyon olabileceği şüphesi doğar. Simülasyonlar arasında gidip geldikçe, kendi varlığının ve içinde bulunduğu evrenin ne kadar gerçek olduğunu araştırmaya başlar.
Roman, olay örgüsüyle "The Matrix" gibi filmlere ilham veren temel bir yapıya sahiptir. Karakter, başlangıçta her şeyin normal olduğunu düşünür, fakat gerçekliği sorguladıkça katmanlar arasında kaybolur. Sonunda gerçek dünya ile sanal dünya arasındaki çizginin sandığından çok daha ince olduğunu keşfeder.
---
### Ana Karakterler
1. Douglas Hall – Romanın baş kahramanı ve bilim insanı. Simülasyon teknolojisi üzerine çalışırken kendi gerçekliğini sorgulamaya başlar.
2. Hannon Fuller – Hall'in patronu ve Simülakron projesinin
Kuram Asla Dünyanın Kendisinden Büyük Olmamalıdır.Felsefe
Baudrillard'ın "İmkansız Takas" (1999) isimli son dönem eseri; mini boy basımı bile 150 sayfayı anca yakalasa da içeriğinin muazzamlığıyla resmen bir cep Herkül'ü! 
Simülakrlar ve Simülasyon (1981) üzerine daha ne yazılabilir derken adam ötesini yapmış. 3 adet ana bölüm ve alt bölümler ile toplamda 16 bölümden oluşan bu kitap; taptaze aforizma cümleleriyle, filozofun sözlüğünden şahsına münhasır terimlerle ve karamsarlıkla örülmüş. Neyse ki kitabın olağanüstü enerjisi bu kasveti gölgede bırakıyor; aynı felsefesinin özünü oluşturduğu "MATRIX" (1999) filmi gibi...
Dünya "imkansız takas" içinde kaybolmuş; gerçek anlam ve değer, simülasyonlar ve göstergelerle yer değiştirmiş. Nesneler ve fikirler artık kendi içsel değerlerini taşımıyorlar, aksine imajlarıyla ve diğer şeyleri nasıl yansıttıklarıyla tanımlanıyorlar. Bu belirsizlik ve muğlaklık yaratmakta, sanki gerçekliğin kendisi kaybolur gibi...
Özne ve nesne bir "düello" içinde birbirine dolanmış; artık dünyanın pasif gözlemcileri falan değiliz, aktif olarak yorum ve algılarımız yoluyla onu şekillendiriyoruz. Dünya da bizi, farkında bile olmadığımız yollarla şekillendiriyor ve etkiliyor. Bu karşılıklı ilişki, kontrol gücünün konumu belirsizliğinin sürekli bir gerilimini yaratıyor. Artık bir merkez sürekliliği kaybolmuş...
Teknoloji ve medya, gerçeklik ve simülasyon arasındaki çizgileri daha da bulanıklaştırdı; sıklıkla hakikatin temsilini sakatlayan imaj bombardımanına maruz kalıyoruz. Buna sürekli maruz kalmak, gerçek anlayışımızı çarpıtabilir. Öyle ki fotoğrafçılık mesela; gerçekliğin yapay ve sansasyonel bir versiyonunu sunar hale geldi. Ve Prenses Diana'nın ölümündeki komplo teorileri, bize bol bol imaj getiren paparazzileri aklama çabamızdan başka bir şey değildi.
Tüm kasvetine rağmen Baudrillard bir miktar umut ışığı da sunuyor;
Simülakrlar ve Simülasyon (1981) üzerine daha ne yazılabilir derken adam ötesini yapmış. 3 adet ana bölüm ve alt bölümler ile toplamda 16 bölümden oluşan bu kitap; taptaze aforizma cümleleriyle, filozofun sözlüğünden şahsına münhasır terimlerle ve karamsarlıkla örülmüş. Neyse ki kitabın olağanüstü enerjisi bu kasveti gölgede bırakıyor; aynı felsefesinin özünü oluşturduğu "MATRIX" (1999) filmi gibi...
Dünya "imkansız takas" içinde kaybolmuş; gerçek anlam ve değer, simülasyonlar ve göstergelerle yer değiştirmiş. Nesneler ve fikirler artık kendi içsel değerlerini taşımıyorlar, aksine imajlarıyla ve diğer şeyleri nasıl yansıttıklarıyla tanımlanıyorlar. Bu belirsizlik ve muğlaklık yaratmakta, sanki gerçekliğin kendisi kaybolur gibi...
Özne ve nesne bir "düello" içinde birbirine dolanmış; artık dünyanın pasif gözlemcileri falan değiliz, aktif olarak yorum ve algılarımız yoluyla onu şekillendiriyoruz. Dünya da bizi, farkında bile olmadığımız yollarla şekillendiriyor ve etkiliyor. Bu karşılıklı ilişki, kontrol gücünün konumu belirsizliğinin sürekli bir gerilimini yaratıyor. Artık bir merkez sürekliliği kaybolmuş...
Teknoloji ve medya, gerçeklik ve simülasyon arasındaki çizgileri daha da bulanıklaştırdı; sıklıkla hakikatin temsilini sakatlayan imaj bombardımanına maruz kalıyoruz. Buna sürekli maruz kalmak, gerçek anlayışımızı çarpıtabilir. Öyle ki fotoğrafçılık mesela; gerçekliğin yapay ve sansasyonel bir versiyonunu sunar hale geldi. Ve Prenses Diana'nın ölümündeki komplo teorileri, bize bol bol imaj getiren paparazzileri aklama çabamızdan başka bir şey değildi.
Tüm kasvetine rağmen Baudrillard bir miktar umut ışığı da sunuyor;
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
“Fiberoptik bir şerit, konsoldan bir tasma gibi uzanıp ince boynunun alt tarafındaki bir sokete giriyordu.”
“İçe doğru büyüyerek benlikten oluşan kusursuz bir evren ürettik. Eğretışık Villası, ister kaydedilmiş olsun ister değil, gökyüzü nedir bilmez.”
“Ne okudum ben öyle beynim yanıyor!” bu cümlenin “Ne izledim ben öyle beynim yanıyor!” olanını 1999 yılında Büyülü Fener sinemasında, Matrix 1’in film sonu jeneriğine, transa geçmiş bir şekilde kilitlenip kalmış, koltuğumdan bir türlü kalkamamışken söylemiştim. Büyülü Fener’de Matrix beni büyülemişti ama William Gibson’un 1980’li yılların başında yazdığı Neuromancer kitabı beni büyülemedi resmen beynimi yaktı. Eski uzay korsanı olan Case, hırsızlık yaptığı için sinir sistemine hasar verilmiş şekilde Tokyo Çiba’da sefil bir hayat yaşarken, Molly ve Armitage ile tanışır ve yeni modifikasyonlar yüklenmiş olarak eskisinden de karmaşık ve yasadışı işlerin içinde bulur kendini. Bilgisayar oyunu gibi bir dünya, ama oldukça karanlık ve suçlarla dolu tam bir siberpunkMatrix’teki gibi matris-siber uzay, yayılan vs denen programlar var ve orda Case, simstim bağlantısı ile farklı ortamdaki Molly’e bağlanıp onun gözleriyle görüyor, hatta hissettiklerini hissedebiliyor. Yapay zekalı robotlar, modifikasyonla üstün özellikler kazanan insanlar, DNA’ları silikona kodlanmış organizmalar, gökyüzünün rengine kadar tasarlanmış simülasyon şehirler, hayal ettiği şeyleri anında görsel holograma döken Riviera, yerçekimi olmayan Zion şehri ile Matrix’in yazarlarına ilham kaynağı olan bi dolu yazılım zımbırtısı bu çok ödüllü kitap tam bir bilim-kurgu şahaseriCase ve Molly kendilerinin dahi bilmedikleri bir amaç uğruna dünyanın bir çok şehrine hatta İstanbul’a bile gidiyorlar ve zihnimin algılamakta çok zorlandığı maceralar yaşıyorlar. Yazarın
"Gerçeğin çölüne hoş geldin." Matrix (1999) filminde, Morpheus'un Neo'ya kurduğu cümlelerden biridir. Bu sözle açılan kitap, benim de hayranı olduğum bir serinin ilk filmi olan Matrix hakkında. Matrix serisi, çekildikleri yıllarda, üzerine pek çok tartışmanın yapıldığı filmlerden olmuştur. Hatta onun kadar iyi filmler, o yıllarda Matrix'in üzerine çektiği ilgi nedeniyle gözden de kaçmıştır. Bu kitap, serinin ilk filmini, bu kez felsefe açısından ele alıyor. 20 bölümde, farklı yazarlar tarafından ele alınan konular mevcut. Yazdığı kitapla Matrix filmini biraz da tiye alan Slavoj Žižek'in yazısı, kitabın son yazısı olmuş. Filmi beğenenlerin kitabı da beğenebileceğini düşünüyorum. Platon'un Mağarası Alegorisinden gerçeğin ne olduğuna, kırmızı-mavi haptan cehaletin mutluluk olup olmadığına varan bir genişlikte yer alan denemeler, sinema ve felsefeyi bir araya getiriyor.
Bütün canlı türleri yaşamak için yaşadıkları ekosisteme adaptasyon sağlamak zorundadır. Bunu sağlayamayan türler doğal seçilime uğrayıp yerini başka türlere bırakır. Bir türün popülasyonunun çok artması bütün dengeyi bozar ve tüm sistem çöker. Matrix'in ilk filminde Ajan Smith'in insanlığı davranışlarından yola çıkarak memelilerden çok virüse benzetmesine hak vermemek elde değil.
Harry Harrison'un 1966 yılında yazdığı ve 1999 dünyasını tasvir ettiği Yer Açın! Yer Açın! başarılı bir distopya örneği. Nüfusunun 7 milyarı geçtiği, doğal kaynakların tükenmek üzere olduğu bir dünyada insanlar açlık ve susuzlukla mücadele ediyor. Yemek ve su karneyle dağıtılırken insanların büyük bir bölümünün kalacakları bir evleri bile yok. Doğum kontrolünün cinayet olarak görülmesi sebebiyle kontrolsüz çoğalma da devam ediyor. Bir cinayeti merkeze alan kitap, toplumun farklı kesimlerinin yaşantılarını karanlık bir tasvirle bizlere aktarıyor. Kitap distopya olduğu için bilimkurgu sınıfında yer alsa da bilimkurgu öğesi baskın bir eser değil. Farklı karakterlerin gözünden ilerlemesi de akıcılığı sağlayıp bizleri sıkmıyor.
İnsan nüfusunun 8 milyarı aştığı günümüzde kitaptaki kadar vahim durumda olmasak da radikal kararlar almazsak bizleri de zor günler bekliyor. Doğayla savaşmak yerine onunla uyum içinde yaşamayı öğrenmemiz gerekiyor.
Kurmaca
Yazarlar kurgu ve gerçeklik arasındaki ilişki hakkında sorular sormak için kurmaca tekniklerini kullanırlar. Sophie'nin Dünyası, görünüşte sıradan bir kız olan Sophie'nin aslında kurgusal bir karakter olduğunu keşfetmesiyle, özellikle varoluşun doğası hakkında felsefi sorular sorar.
Kendi kendine yeten bir kurgu çalışmasında, okuyuculardan yazarın yarattığı dünyaya gönülden dalabilmeleri için inançsızlıklarını bir kenara bırakmaları istenir. Kurmaca bir eser ise kurgu olduğuna dikkat çekerek okuyucuyu varoluşun doğasıyla yüzleşmeye zorlar.
Sofie’nin Dünyası’da Gaarder, çeşitli kurmaca teknikleri ve araçları kullanır:
* Roman, kendi yazısını tartıştığı için kendini yansıtır. Sophie, Albert'in romanında yalnızca bir karakter olduğunu keşfettiğinde, bakış açısı, Sofie’nin Dünyası'nı okuyan Hilde'nin bakış açısına geçer.
* Roman, kendisini diğer kurgusal evrenlerle ilişkilendirmek için metinlerarasılığı kullanır. Örneğin Kırmızı Başlıklı Kız ve Aladdin gibi tanınmış kurgusal karakterler Sofie ile etkileşime girer.
* Sophie, bir kitapçının felsefe rafında Sophie'nin Dünyası'nın bir nüshasını bulduğunda, roman kendisini bir destek olarak gösterir.
* Karakterler, belirli kurgu gelenekleri hakkında yorum yapar. Örneğin Alberto, sihirli aynanın bir şeyi sembolize etmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
* Gaarder, kendisini Sophie ve Hilde'nin karakter olduğu bir romanın yazarı olarak ifşa eder ve böyle bir roman yazmaktaki amacını ortaya koyar. Romantizm üzerine 26.Bölümde Gaarder, "kendisinin de çaresiz bir gölge olduğunu vurgulamak isteyen" "yüksek akıl" olduğunu ve Sophie'nin Dünyasının "gerçekte felsefe üzerine bir ders kitabı olduğunu" ima eder.
* Karakterler, karakter olduklarının farkındadır. Alberto kendisinin kurmaca olduğunun zaten farkındadır ve Sophie
