Türkistan'ın yerleşik kuşağında bozkırdakilerden farklı bir hayat süren Türkler, milattan önceki çağlardan beri köy ve şehirlerde yerleşen; en erken dönemlerde varlık gösterdiğini bildiğimiz Saka, Hun, Wusun, Yuezhi, Kuşan, Kangju (Kenger), Eftalit/Akhun, Gök-Türk, On Ok topluluklarının bakiyeleriydi.
Doğu Avropada böyük bir regionu əhatə edən Xəzər imperiyası formal olaraq, Azərbaycandakı Alban (Aran) dövlətilə müttəfiq idi, əslində isə azər etnik coğrafiyasının Araza qədər olan bölgələrinə də nəzarət edirdi, həm də çoxlu xəzər boyları Azərbaycanın quzey bölgələrində yaşayırdı. Ona görə də bəzi ərəb qaynaqlarının Azərbaycanı «Xəzər ölkəsi adlandırması gerçək durumu əks etdirirdi.
Ərəbdilli qaynaqlara görə, hələ X əsrə qədər Xuzistanda «yəhudi, ərəb və pers dilinə bənzəməyən bir dildə danışan» tayfalar vardı. Əgər bunlar azər türkcəsində danışan qaşqaylar deyilmişsə, onda elam və ya kassilərdən qalma və sonralar farslaşan, daha doğrusu fars dilinə yaxın bir dialektdə danışan lur (lor) boyları ola bilərdi. Luristandan quzeydə, qədim Turuk bəyliyinin ortaya çıxdığı bölgədə, Suldus ovalığında indi türk dilini dəyişmiş kürdlər üstünlük təşkil edir. Onlar da fars dilinin təsiri altına düşüb, bu dilə bənzər bir dialektdə danışırlar.
Göytürk yazısında Qapağan vurğulayır ki, idarə etdiyi dövlət 65 ulu babası tərəfindən qurulub. Əgər bu 65-i soy (nəsil) tarixi (35-40) ilə hesablasaq, təxminən m.ö. XIX-XVII əsrlərdə Urmu yaxasında qurulmuş Turuk bəyliyinin tarixinə uyğun gələr. Turuk boylarının buradan doğuya getməsilə onların adına «doğu» anlamlı göy sözünün qoşulma səbəbi də aydınlaşır. Batıda qalan turuk boylarından fərqli olaraq, göytürklər (doğu turuklar) doğuda möhtəşəm Göytürk Elini (dövlətini) qurdular.