• Peygamber efendimiz (sav) şöyle buyurdu:
    Kusurlu bir malı,ayıbını söylemeden satmak
    Bir müslüman'a helâl olmaz.

    Müslim,iman,43,
    İbn Mâce, Ticarât 45
  • Bizi buluşturur, kendisi hakkında konuşturur, dert ya da deva olur. Kudüs'ü yok sayarak ne bugünü, ne yarını anlayabiliriz. Müslüman siyasetinin ufkunda da o vardır, manevîyatının ufkunda da. Siyasetin miracı da manevîyatın miracı da Kudüs'e uğramak zorundadır.
    O zaman bir hayal daha kuralım:
    Bir ikindi vakti Lahorlu hacılarla oturmuşuz, Mescid-i Aksa'nın avlusundayız; bir zamanlar buralarda İsrail bayrağı dalgalanıyordu hafazanallah, filan diye gülüşüyoruz ...
  • 1453’ten 18. yüzyıl ortalarına 250 seneden fazla hem Ortodoks
    ikonaları hem de Müslüman hatları altında namaz kılınmış olması, tam da bu tür “rahatsız edici” bir bilgi. Zira Fatih’in, Kanuni’nin, Yavuz Selim’in “bizden daha az Müslüman” olma ihtimali bulunmadığı için, bugün bu mozaikleri kapattırma noktasında
    çok müşkül durumda kalıyoruz
    3

    03 Agustos 1936
    Afrikalı Amerikalı atlet
    Jesse Owens, Berlin 1936
    Yaz Olimpiyatları’nda,
    100 metreyi 10.3 saniyede
    koşarak dünya rekorunu
    egale etti. O yıl 4 altın
    kazanan Owens, siyah
    bir atletin yarışı birinci
    bitirmesini hazmedemeyen
    Adolf Hitler’in stadı terk
    etmesine neden oldu.
    6

    28 Agustos 1979
    Nesrin Olgun, Manş
    Denizi’ni yüzerek geçen ilk
    Türk kadını oldu. Olgun,
    Manş Denizi’ni 15 saat 47
    dakikada geçtiğinde 22
    yaşındaydı. İngiltere’deki
    müsabakaya gidecek
    parayı kendi harçlığından
    ve annesinin altınlarından
    çıkarmıştı.
    6

    14 Agustos 1893
    Dünyada ilk kez Fransa’da,
    otomobillere plaka takıldı.
    Ayrıca tarihin ilk şoför
    ehliyet sınavı da bugün
    Paris’te yapıldı. Araba
    kullanırken fotoğraflı bir
    ehliyet taşımak, 1899’da
    tüm Fransa’da zorunlu
    oldu. 1 Kasım 1899’a kadar
    Paris’te 1795 kişiye sürücü
    belgesi verilmişti.
    7

    26 Agustos 1936
    İlk sesli televizyon gösterimi,
    Britanya Yayın Kuruluşu
    (BBC) kanalından yapıldı.
    Daha sonra çok tanınmış
    bir seslendirme sanatçısı
    olacak Leslie Mitchell
    “Here’s Looking at You”
    isimli ilk programı “Sizlere
    televizyonun büyüsünü
    takdim etmekten büyük zevk
    duyuyoruz” diyerek açtı.
    7

    Sabahattin Eyüboğlu’nun bir sözü
    aklıma geldi hemen. Nemrut
    Dağı’ndaki mevcut kültürün bir
    Doğu-Batı sentezi olduğundan
    bahisle “Burada Doğu, Batı’ya
    külah giydirmiş” demekteydi.
    18

    Adalet Ağaoğlu.
    Kendi sözleriyle tiryakilikti
    adeta yazmak onun için. Şöyle
    demişti: “Yazarak öğrendiğim
    kadar hiçbir yerden öğrenmedim. Şimdi öyle bir şey ki
    yazmak, sigara tiryakiliğinden
    daha büyük bir tiryakilik. Sahiden.
    24

    Mozaiklere
    ne olacak?
    Ayasofya’nın cami
    olmasının ardından
    apsisteki Hz. Meryem
    ve çocuk İsa ile
    başmelek tasvirlerine
    ne olacağı gündeme
    geldi. İkonalar Sultan 1.
    Mahmut dönemine kadar
    kapatılmamıştı.
    29

    Osmanlılar, Matrakçı Nasuh
    dışında, bir seyahatte gördüklerini resmeden bir sanatçı yetiştirmediler
    46
  • Müslüman toplumların büyük çoğunluğunda, kadınların bedenlerini ve cinselliklerini, kadınların kendilerine değil, aileye, aşirete ya da topluma ait gören erkek egemen bir anlayış ve tutum hâkimdir.
  • 1453’ten 18. yüzyıl ortalarına 250 seneden fazla hem Ortodoks
    ikonaları hem de Müslüman hatları altında namaz kılınmış olması, tam da bu tür “rahatsız edici” bir bilgi. Zira Fatih’in, Kanuni’nin, Yavuz Selim’in “bizden daha az Müslüman” olma ihtimali bulunmadığı için, bugün bu mozaikleri kapattırma noktasında
    çok müşkül durumda kalıyoruz
  • 319 syf.
    ·Beğendi·10/10
    Dikkat: Tatkaçıran içerir.

    Latin Amerika’nın Çatık Kaşları:
    Bir Cehennem Ağacı Olarak Muz Ağacı

    Ulaş Başar Gezgin

    Geçtiğimiz günlerde yitirdiğimiz Eduardo Galeano’nun bize bıraktığı çok şey var. O, ‘kesik damarlar’la anılsa da, aslında biz onu çatık kaşlarıyla tutuyoruz aklımızda. Çatık kaşlı; çünkü o, toplu ölümlerin sıradan olduğu ‘asi kıta’dan yazdı bize; ‘asi kıta’yı turistik ya da sol bir romantizmle değil, gerçekten olduğu gibi yazdı. Uzaktan bize tümüyle solda gibi görünen yeni iktidarları desteklemekle birlikte, onlara eleştirel bir mesafede duran bir destekti bu.

    Çatık kaşlı, çünkü yerlileri yazdı; uzak ve yakın tarihte ‘öteki-kırım’ olarak adlandırdığı toplukıyımlarını yazdı onların. Öteki-kırımın yalnızca geçmişe dair olmadığını, bugün de değişik ölçülerde gerçekleşmekte olduğunu ve gelecekte süregitmesi gibi bir tehlikenin varlığını yazdı bu çatık kaşlı yazar:

    “Ve pek çok yıl sonra, Perulu romancı Maria Vargas Llosa, kültürlerini kurban etmek gerekse de açlıktan ve sefaletten kurtarmak için yerlileri modernleştirmekten başka çare olmadığını açıklıyor.
    Kurtuluş, yerlileri bir kutu köpek maması almaya yetmeyen ücretler karşılığında gündoğumundan günbatımına kadar madenlerde, plantasyonlarda çalışmaya mahkum ediyor. Yerlileri kurtarmak aynı zamanda onların komüniter sığınaklarını yıkmayı ve dillerini, isimlerini, giysilerini değiştirip sonunda dilenci, sarhoş ya da genelevlerde fahişe oldukları şehirlerin şiddet dolu çeperlerindeki ucuz işgücü fırınlarına atmayı da içeriyor. Ya da yerlileri kurtarmak sırtlarına bir üniforma geçirip, omuzlarında bir tüfekle öteki yerlileri öldürmeye ya da onları reddeden sistemi savunmaya göndermeyi içeriyor. Ne de olsa yerliler namluların dişine uygundur: İkinci Dünya Savaşı'na gönderilen yirmi beş bin Kuzey Amerikalı yerliden on bini ölmüştür.” (s.171)[ Bu yazıdaki tüm alıntılar, son alıntı dışında yazarın seçme yazılarından oluşan şu kitaptan yapılmıştır: Galeano, Eduardo (2006). Biz Hayır Diyoruz (çeviren: Bülent Kale). İstanbul: Metis. ]

    ****

    Latin Amerika bize dışarıdan bir bütün olarak görünse de, kıta ülkeleri arasında gerek tarihte gerekse güncel olarak düşmanlıklar sürüyor ve bunlar elbette egemen sınıfların kendi aralarındaki çıkar çatışmalarını ülkelere ve halklara mal etmeleriyle yakından ilişkili. Galeano, hayata kendi memleketi olan Uruguay açısından değil, bütün bir ‘asi kıta’ açısından baktığı için hem zengin bir içeriği işliyordu hem de ‘halkların kardeşliği’ ülküsünün ısrarcı bir savunucusu olarak karşımıza çıkıyordu. Yerlilerin olmayan vatandaşlık hakları, gerileyen emekçi hakları, emperyalist müdahaleler, Latin Amerika’nın işbirlikçi burjuvazisinin halleri vb. onun eleştiri oklarının ilk hedefleriydi. Yazmak, siyasi olarak etkin ve etkili bir yaşam sürmüş olan yazarın varlık koşuluydu. Ona işlevler yüklerken, şematizmden olduğu kadar gösterişli ifadelerden de her zaman kaçınıyordu:

    “Hâlâ kendisinden habersiz olan topraklara aitim. Kendisini ifşa etmesine -ifşa etmesine, isyan etmesine- yardım etmek için yazıyorum ve onu ararken kendimi arıyorum, onu bulurken kendimi
    buluyorum; onunla, onda kayboluyorum.” (s.14)

    “Bilinçleri tutuşturmak, gerçekliği açıklamak: Böyle zamanlarda edebiyat bizim ülkelerimizde daha iyi bir işlev üstlenebilir mi? Sistemin kültürü, hayatın yerine koyulanların kültürü, gerçekliği maskeliyor ve bilinçleri uyuşturuyor. Ama, bir yazar, ne kadar ateşli olursa olsun, yalanın ideolojik dişlisine ve konformizme karşı ne yapabilir?” (s.22)

    “(...)acılarını ve umutlarını binbir türlü ifade eden halk anlatıları çoğu zaman "halk adına" yazılmış eserlerden daha etkili, daha güzel olur.” (s.24)

    “Nerede olursam olayım, hangi toprağa ait olduğumu asla unutmuyorum; eğer onu üstümde taşıyorsam, eğer onunla yürüyorsam, eğer oysam.” (s.32)
    (...)

    “Bu yüzden bir ülke ne kadar yoksulsa edebiyatı da o kadar gösterişli, o kadar alengirli olmak zorundadır; sanki halkın diyetindeki kaloriler ne kadar eksikse gerçekliğe sırtını dönmüş aydınların eserlerindeki kelimeler o kadar çok olmalıymış gibi.” (s.50)

    ****

    Çatık kaşlının az bilinen yönlerinden biri, dilbilime ve özellikle de adlandırma biçimlerine olan ilgisiydi. Öncelikle meseleyi doğru koymak gerekiyordu ve ‘doğru koyma’nın ön koşulu, onu doğru adlandırmaktı. Türkiye’de de çokça örneğini gördüğümüz gibi, ezenler ve ezilenler, aynı durumu tam tersi ilan edebiliyorlardı:

    “"Özgürlük" benim ülkemde politik mahkumların yattığı bir cezaevi, pek çok terör rejimine "demokrasi" deniyor; "aşk" sözcüğü insanla otomobili arasındaki ilişkiyi tanımlıyor ve "devrim"den yeni bir deterjanın mutfakta yapabilecekleri anlaşılıyor; "zevk" belirli marka yumuşak bir sabunun ürettiği bir şey ve "mutluluk" sosis yemenin verdiği bir duygu.” (s.27)
    (...)

    “Avrupa Birliği'nin Irak'taki işkencelere karşı açıklamasında işkence sözcüğünden hiç dem vurulmadı. Bu nahoş kelimenin yerini "suistimaller" kelimesi aldı. Bush ve Blair "hatalar"dan bahsettiler. CNN gazetecileri ve diğer kitle iletişim araçları yasak kelimeyi kullanamadılar.
    Yıllar önce, Filistinli tutuklular yasal olarak ezilsin diye, İsrail Yüksek Mahkemesi "ılımlı fiziksel baskılar"a yetki vermişti. Latin Amerikalı subayların Las Americas Okulu'nda uzun yıllardan beri aldıkları işkence dersleri "sorgulama teknikleri" olarak adlandırılıyor. Askeri diktatörlük yıllarında bu konuda dünya şampiyonu olan Uruguay'da, işkencelere "yasadışı baskı" deniyordu ve hala da öyle deniyor.
    Uluslararası Af örgütü'ne göre dünyada işkence aletlerinin satışı Birleşik Devletler, Almanya, Tayvan, Fransa ve diğer ülkelerdeki pek çok özel şirket için çok parlak bir iş ama bu endüstriyel ürünler "kendini savunma araçları" ya da "suç kontrolü malzemeleri" olarak anılıyor.” (s.131)

    ****

    Galeano’nun en sık ele aldığı konulardan bir diğeri de sansürdü. Sansür, diktatörlüklerin vazgeçilmez baskı düzeneği olarak işe koşulurken, halka duvarlardan başka bir matbaa kalmıyordu:

    “Yeni sansür yasası, diğer pek çok şeyin arasında, herhangi bir konu hakkında sokak röportajlarının ve uzman olmayan kimselerin görüşlerinin yayımlanmasını da yasaklıyordu.
    Öyleyse, iktidarın tekeli sözün tekelini de dayatıyordu ve "sıradan vatandaş" denilenleri de sessizliğe zorluyordu. Bu, özel mülkiyetin tanrılaştırılmasıydı ve yine öyle: Yalnızca fabrikaların, toprağın, evlerin, hayvanların hatta insanların sahipleri yoktu, konuların da
    sahipleri vardı.” (s.40)
    “Diktatörlük aynı zamanda toplantıları, insanlar arasındaki her türlü buluşma, diyalog ve tartışma fırsatını da yasakladı; duvarların temizlenmesi konusundaki takıntısı da tesadüfi değil. Cezaevi gibi işletilen ülkelerde duvarlarda yazılar ya da resimler ışıldamaz. Duvar yoksulların matbaasıdır: Risk alarak, gizlice, bir anlığına, dünyanın unutulmuşlarına ve yoksullarına hizmet veren bir iletişim aracı.” (s.42)

    ***

    Çatık kaşlının belirgin özelliklerinden biri, sömürgeci ve yeni sömürgeci güçlere yönelik keskin eleştirileriydi. ‘Batılı’/’Kuzeyli’ aydınlara da tepki gösteren ve büyük devletlerin ikiyüzlülüğünü ortaya çıkaran bu eleştirilerde, gazetecilik mesleğinden, ezilenlerden yana yeniden yazılmasını talep ettiği tarihle ilgili bilgisinden ve söyleyiş güzelliğindeki gücünden izler görüyoruz:

    “Bu dünya, bizim dünyamız, bu mezbaha, bu tımarhane tanrının eseri mi, insanların eseri mi? Hangi geçmiş zamandan doğdu bu şimdiki zaman? Niçin bazı ülkeler diğer ülkelerin sahibine dönüştü, bazı insanlar diğer insanların, erkekler kadınların, kadınlar çocukların, mallar insanların sahiplerine dönüştü?” (s.14-15)

    “Eğer Salman Rushdie Hindistan' da kalsaydı ve romanlarını Hindu, Tamil ya da Bengal dilinde yazsaydı hakkında ölüm fermanı verilmesi kimsenin dikkatini çekmeyecekti. Örneğin Latin Amerika ülkelerinde pek çok yazar yakın zamandaki askeri diktatörlükler tarafından ölüme mahkum edildi, idam edildi. Avrupa ülkeleri Rushdie'nin mahkumiyeti karşısındaki öfkelerini ve protestolarını ifade etmek için büyükelçilerini İran'dan çektiler; ama Latin Amerikalı yazarlar mahkum edilip idam edildiklerinde Avrupa ülkeleri büyükelçilerini çekmediler. Çekmediler, çünkü elçileri katillere silah satmakla meşguldü.” (s.70)

    “Bazen Latin Amerika sözgelimi moda olur. Bütün modalar gibi geçici bir moda. O zaman kuzeyin entelektüelleri bize hayranlıkla gelip geçici bir göz atarlar.” (s.113)

    “Uluslararası forumlarda eşitliği ve adaleti yücelten konuşmalar ne kadar çok yankılanırsa, uluslararası pazarlarda Güney'in ürünlerinin fiyatı o kadar düşüyor ve bir eliyle çaldığını diğer eliyle borç veren Kuzey'in parasının değeri o kadar yükseliyor.” (s.114)

    ****

    Galeano’nun eleştirisi yalnızca Batı’ya ya da Kuzey’e yönelmez; Latin Amerika ölçeğinde olduğu kadar dünya ölçeğinde de ırkçılık, adaletsizlik ve eşitsizlik gibi daha sistematik çözümlemeleri gerektiren olguları gözden kaçırmaz. Diğer bir deyişle, kapitalizm eleştirisi yapmamalarına karşın anti-emperyalist olduklarını ileri sürenlerinkiyle aynı safta değildir o:

    “Yoksullara zenginlik ilüzyonları satılıyor, ezilenlere özgürlük ilüzyonları, yenilenlere zafer düşleri ve güçsüzlere iktidar düşleri.” (s.20)

    “Gençlere -yapılarındaki taşlaşmışlık ya da boğucu baskı mekanizmaları yüzünden- politik katılım şansı vermeyen ülkelerde; eğlence ve israf toplumunun yan ürünü olarak dışarıdan ithal edilen ve parazit sınıfların yapay uzlaşmazlıklarından kaynaklanan ama bütün sosyal sınıflara önerilen sözde bir "protest kültür" için en güvenilir zemin sunuluyor.” (s.22)

    “Aslında insanları kafalara indirgeyen kafa işçileri (entelektüeller) ifadesi kadar insanları ellere indirgeyen kol işçileri ifadesi de insanlık durumunun aynı kırılmasının sonucudur. Kapitalist gelişim özürlüler yaratır.” (s.44)

    “Açlığı öldürmek yerine açları öldüren ölüm musibetinden mustarip bu dünya, bütün insanlığa yiyecek olarak vermeye fazlasıyla yetecek kadar besin üretiyor. Ama bazıları açlıktan ölüyor, bazıları hazımsızlıktan. Ekmeğin gaspını garanti etmek için dünyada doktorlardan yirmi beş kat fazla asker var.” (s.69)

    “Sistem alçaklığı alkışlıyor, eğer başarılıysa; başarısızlığa uğrarsa da onu cezalandırıyor. Çok çalanı ödüllendiriyor, az çalanı mahkum ediyor. Barış çağrısı yapıyor, şiddet uyguluyor. Sana komşunu sevmeni vaaz ediyor ama aynı zamanda seni onu yiyerek hayatta kalmaya zorluyor.” (s.111-112)

    “Şairlerin ifade özgürlüğüyle bankerlerin spekülasyon özgürlüğünü aynı kefeye koyanlar var.” (s.112)

    “Savaşların silaha ihtiyacı var, silahların savaşa ihtiyacı var, savaşların ve silahların da düşmanlara ihtiyacı var.” (s.146)

    “Ekonomik güç hiçbir zaman olmadığı kadar tekelleşmiş durumda, ama ülkeler ve insanlar ellerinden geldiği kadar yarışıyorlar:
    Bakalım kim en aza karşılık en çoğu sunacak, bakalım kim yarısı karşılığında iki kat çalışacak. Yolun kenarında, dünyada iki yüzyıllık bir mücadeleyle söke söke alınan kazanımların kalıntıları yatıyor.” (s.151)

    “İş sürekliliği ve öteki işçi hakları bundan sonra arkeolojik bir konu mu olacak? Soyu tükenmiş bir türün anılarından başka bir şey olmayacak mı?” (s.151)

    “Ve sorular dizisinin sonuncusu: Dünyayı ezenler ve ezilenler diye ikiye ayıran paranın küreselleşmesi karşısında emeğin onuru için mücadele de uluslararasılaşacak mı? İşte esas mesele ...” (s.152)

    “2001 yılında, New York kulelerinin yıkılışından kısa bir süre sonra Birleşik Devletler nüfusuna sorular yönelten anketörler farklı olarak, evet, bütün harfleriyle işkence kelimesini söylediler. Ve nüfusun neredeyse yarısı, yüzde 45'i, işkencenin "eğer bildiklerini söylemeyi reddeden teröristlere karşı uygulanırsa" onlara kötü gelmediğini söyledi.
    Altı yıl önce, suç ortaklarının isimlerini vermeyi reddedince, Timothy McVeigh'e işkence yapmak kuşkusuz kimsenin aklına gelmedi. McVeigh'in Oklahoma'da koyduğu bomba çoğu kadın ve çocuk 168 kişiyi öldürdü ama McVeigh beyazdı, Müslüman değildi ve insanları canlı canlı pişirmeyi öğrendiği Birinci Irak Savaşı'ndan madalyası vardı.” (s.132)

    ****

    Öte yandan, Galeano, solun yakın tarihiyle ilgili olarak farklı görüşlere sahip. Küba’ya eleştirel bir mesafeyle yaklaşıyor; çokpartili ve özgür basınlı bir sosyalizmi savunan görüşleriyle bilinen Rosa Luxemburg’dan alıntılar yapıyor (s.126). Küba’ya ilişkin olarak şöyle diyor Galeano:

    “Pazarın her şeye muktedirliğine yanıtın devletin her şeye muktedirliği olduğuna da inanmıyorum” (s.127)

    Prag ve Afganistan yorumu ise şöyle:

    “Nerede, ne zaman olursa olsun, halkların kutsal kendi kaderini tayin hakkına inanıyorum.
    Bunu söyleyebilirim, en ufak bir vicdani rahatsızlık duymadan, çünkü bu hak solun geniş bir kesimi tarafından alkışlanarak sosyalizm adına ihlal edildiğinde de bunu açık açık söyledim, mesela 1968'de Sovyet tankları Prag'a girdiğinde ya da 1979 sonlarında Sovyet birlikleri Afganistan'ı işgal ettiklerinde olduğu gibi.” (s.129)

    ****

    2012’de Latin Amerika yolculuğumda benim için bir tür el kitabı işlevi görmüş olan ‘Latin Amerika’nın Kesik Damarları’ kitabında, yazar, bölgenin sömürgeleştirilme sürecini etkileyici bir dille anlatıyordu. Kitap, kimi zaman bir sanatsal metne dönüşüyordu; kimi zamansa iktisadın derinliklerine dalan akademik bir kitaba. Turistlerin uğrak yeri olan Potosi’nin (Bolivya) gerçek öyküsüydü bu; Avrupalı bankacıların Latin Amerika’yı Potosi’den nasıl vampir gibi emdiğinin öyküsü... Latin Amerika güncemde (bkz. http://latinamerikadabirgezgin.blogspot.com) bu kitaptan birkaç nota ve alıntıya yer vermiştim. Belki de en çarpıcı alıntı –ki muz cumhuriyetlerine gönderme yapıyordu- şuydu:

    “Kuran, muzu, cennet ağaçlarından biri olarak anıyor, ama Guatemala, Honduras, Kosta Rica, Panama, Kolombiya ve Ecuador’un muzlaştırılması, muzun bir cehennem ağacı olduğunu gösteriyor.” (s.108)

    Çatık kaşlı yazar, yazının başında dediğimiz gibi, daha çok, ‘kesik damarlar’la tanındı. Kendisi, bundan bir ölçüde rahatsız olmuştu; çünkü bu kitap daha yazınsal kitaplarını gölgelemişti. Üstelik, polemiğe girdiği ve yukarıdaki alıntıda da anılan Llosa’nın yüzeysellik eleştirilerine de konu olmuştu. Aslında, Latin Amerika’nın damarlarında Galeano gibi yazarlar ve hepsinden önce beslendiği halk kültürleri sayesinde ipince ama taptaze bir kan akıyor şimdi. Damarlardaki kesikler kabuk bağlıyorlar; yüzyıllar süren sömürüden sonra ne kadar olabilirse o kadar... İşte bu “ne kadar olabilirse o kadar” düşüncesidir sonsuzluğa uğurlanmasından sonra bile Latin Amerika’nın ve Galeano’nun kaşlarını çattırmakta ısrarcı olan...
  • Müslüman sığ düşünmez ..
    Bakış açısı geniş olur ..

    Olaya tek taraflı bakmaz ..