"Bəs Tanrını kim yaradıb?" - Dünya niyə var?
".. Heç kim mövcudluq sirri qarşısında özgüvənlə üstünlük iddiası edə bilməz. Çünki Uilyam Ceymsin də dediyi kimi, "Bu kainatda hamımız dilənçiyik! Səbəb axtaran dilənçi!"
Jim Holt
Jim Holt
Biz öz həyatımızın, taleyimizin müstəqil memarıyıq, yoxsa hər addımı əvvəlcədən ən xırda detalına qədər yazılmış bir ssenarinin icraçıları? Çox vaxt elə hesab edirik ki, həyatda verdiyimiz hər bir anlıq qərar gələcəyimizi formalaşdıran azad iradəmizin məhsuludur. Amma elə ekran əsərləri olur ki, insanın bu köklü inancını dərindən sarsıdır və onu öz varlığı ilə amansız bir toqquşmaya məhkum edir. Elmi-fantastika janrının ən pik nöqtələrindən biri olan bu möhtəşəm ekran əsəri, Robert Haynlaynın "Hamınız zombisiniz" (All You Zombies) adlı məşhur qısa hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmışdır. Bu şah əsər bizə zamanın sadəcə keçib gedən bir məfhum olmadığını, onun əslində içindən çıxılması qeyri-mümkün olan bir həbsxana olduğunu göstərir.
İlk baxışda bu mənzərə Stephen King'in məşhur "11/22/63" romanındakı zamanın keçmişi dəyişdirməyə çalışan insana qarşı göstərdiyi o amansız müqaviməti - "keçmiş inadkardır, dəyişmək istəmir" prinsipini xatırladır. Lakin bu film bəhs edilən ideyanı daha dağıdıcı bir nöqtəyə daşıyır. "11/22/63"-də keçmişi dəyişmək üçün göstərilən hər cəhd dünyanı fərqli bir apokalipsisə və xaosa sürükləyirsə, burada keçmişi dəyişmək üçün atılan hər bir addım elə dəyişdirilmək istənilən keçmişin özünü, o qaçılmaz taleyi doğurur. Hekayə zamanda səyahət edən, zaman çarxları arasında sıxılıb qalmış insan ruhundan, şəxsiyyət bütövlüyündən və tənhalıqdan bəhs edir. Əgər siz də hər addımı təxmin edilən bəsit süjetlərdən yorulmusunuzsa, bu dumanlı və qaranlıq labirintin pərdəarxasına keçib hər detala gizlədilmiş dərin mənaları kəşf etmək sizə tamamilə fərqli bir həyəcan bəxş edəcək.
Rejissor bizi ilk saniyələrdən etibarən dumanlı bir barın küncünə, keçmişin kimsəsiz yetimxanalarının soyuq dəhlizlərinə və gələcəyin boz, hissiz bürokratik mərkəzlərinə aparır, lakin bu
Reklam
Gottman “ Münaqişədən qaçma .Münaqişədən qaçmaq emosional məsafəyə yol açar” dedikdə nəyi nəzərdə tutur?
1. Münaqişədən qaçmaq niyə məsafə yaradır?
Gottman qeyd edir ki, tərəflər problemdən qaçdıqda əslində öz ehtiyaclarını, incikliklərini və emosiyalarını boğurlar. Bu proses aşağıdakı zəncirvari reaksiyaya səbəb olur:
• Emosional repressiya: İfadə olunmayan hər bir narazılıq yığılıb daxili baryerə çevrilir.
• Paylaşımın azalması: Münaqişə yarada biləcək mövzulardan qaçdıqca, tərəflər arasında "təhlükəsiz zonalar" daralır və söhbətlər yalnız məişət mövzuları ilə (məsələn, "axşama nə yemək var?") məhdudlaşır.
• İzolyasiya: Tərəflər bir yerdə olsalar da, öz daxili dünyalarında özlərini tənha hiss etməyə başlayırlar.
2. "Daşlaşma" (Stonewalling) faktoru
Gottman-ın məşhur "Məhşərin dörd atlısı" modelində münaqişədən qaçmağın ən kəskin forması "daşlaşma"dır. Bu, tərəfdaşlardan birinin ünsiyyəti tamamilə kəsməsi, reaksiya verməməsi və sanki qarşısında bir divar varmış kimi davranmasıdır. Bu hal qarşı tərəfdə rədd edilmə hissi yaradır ki, bu da emosional məsafənin ən pik nöqtəsidir.
3. Sağlam münaqişə bir körpüdür
Gottman-a görə, münaqişənin olması münasibətin pis olması demək deyil. Əksinə, münaqişənin idarə olunma forması (məsələn, yumşaq başlanğıc, təmir cəhdləri) tərəfləri bir-birinə daha çox yaxınlaşdıra bilər. Müvəffəqiyyətli cütlüklər münaqişəni bir-birlərini daha yaxşı tanımaq üçün bir imkan kimi görürlər.
(Gemini analizi)
Bəşər tarixi boyunca qadın varlığının ətrafında keçilməz divarlar kimi hörülən namus, ismət və qeyrət kimi anlayışlar heç vaxt təsadüfi bir mənəvi ehtiyacdan doğmadı. Bunlar minilliklər ərzində ən kiçik detalı belə unudulmadan, həssaslıqla inşa edilən nəhəng bir nəzarət sisteminin görünən, qanuniləşdirilmiş və müqəddəsləşdirilmiş üzləri idi. Bu sistem qadını yalnız fiziki zəncirlərlə küncə sıxışdırmaqla kifayətlənmədi. O, insan ruhunun ən ali qatlarına - düşüncəyə, dinə, mifologiyaya, sənətə, estetikaya və hətta sevginin özünə belə sızaraq qadını daxildən ram etməyə çalışdı. İnsanlığın bu məsələdəki ən qorxulu tərəfi qadına qarşı sadəcə qəddar olması deyil, həm də bu qəddarlığında ağlasığmaz dərəcədə yaradıcı olmasıdır. Onu məhdudlaşdırmaq üçün quru qanunlar yazmaqla yetinməyib, qanlı mifologiyalar uydurdu, dinləri patriarxal maraqlara uyğun yozdu, şeirlər qoşdu, heyranedici rəsmlər çəkdi və hətta bədəni deformasiya edən modalar icad etdi. Ən acınacaqlısı isə odur ki, bütün bu zəncirlər dünyaya gözəllik, fədakarlıq, əxlaq və müqəddəslik adı altında, olduqca cəlbedici və etirazı qeyri-mümkün edən bir qablaşdırmada təqdim olundu.
Hər şey ibtidai dövrlərin sərt fiziki güc hökmranlığı ilə başladı. İnsanlığın şəfəqində həyatda qalmaq birbaşa ov, savaş və vəhşi təbiətdən müdafiə kimi fiziki üstünlük tələb edən amillərə sıx bağlı idi. Kişinin bu bioloji əzələ üstünlüyü, zaman keçdikcə sadəcə bir fiziki fərq olaraq qalmadı, sistemli bir sosial hakimiyyətə çevrildi. Qadının hamiləlik, doğum və övlad böyütmə dövrlərindəki təbii həssaslığı isə bu sistem tərəfindən bir bioloji imtiyaz və ya həyatın davamı üçün zərurət kimi deyil, bir zəiflik və asılılıq faktoru kimi istifadə edildi. Beləcə, ilk qanun ilk yumruğun kölgəsində, "güclü olan haqlıdır" prinsipi ilə şüurlara qazındı.
Həqiqətin səssizliyi və dərketmənin sərhədləri mövzusu, bəşər tarixinin ən güclü intellektual təcrübələrindən biridir. İnsan çox vaxt elə hesab edir ki, əgər əlində yetərli sübut, məntiq və aydınlıq varsa, qarşısındakı hər kəsi gerçəyə inandıra bilər. Lakin fəlsəfə bizə öyrədir ki, idrak və anlama insanın ruhən və zehnən o həqiqəti qəbul etməyə hazır olması halında baş verə bilər. Bu hazırlıq yoxdursa, ən parlaq işıq belə kor gözlər üçün qaranlıqdan fərqlənmir. Platonun məşhur mağara təmsilində təsvir etdiyi kimi, ömrü boyu kölgələri gerçəklik sanan birinə mağaranın xaricindəki günəşi izah etməyə çalışmaq nəinki mənasızdır, həm də təhlükəlidir. Çünki o insan üçün kölgələr onun dünyasıdır və bu dünyanı sarsıdan hər kəs onun düşməninə çevrilir. Bu nöqtədə dərketmə səviyyələri arasındakı keçilməz divarlar epistemoloji bir elitizm kimi deyil, təbiətin bir qanunu kimi qarşımıza çıxır. Həqiqət hər zaman eynidir, lakin hər zehin onu öz həcmi qədər qəbul edir.
Tarix boyunca bəzi müdriklər insanın həqiqətlə münasibətindəki bu faciəli məsafəni müxtəlif formalarda ifadə etməyə çalışmışdılar. Məsələn, antik dövrün kinik filosofu Diogenin gündüz vaxtı əlində çıraqla "adam axtarması" əslində cəmiyyətin mənəvi korluğuna qarşı səssiz bir üsyan idi. Diogen yaxşı bilirdi ki, görmək istəməyən birinə işıq tutmaq sadəcə çırağın yağını hədər etməkdir. Bu düşüncə modern dövrdə Nitsşenin fəlsəfəsində daha kəskin bir forma alır. Nitsşe hesab edirdi ki, bəzi həqiqətlər hər kəsin çiyinlərinə qoyulacaq qədər yüngül deyil. Onun "Zərdüşt belə deyirdi" əsərindəki "mənim dağlardakı həqiqətlərim üçün aşağıdakıların qulaqları yoxdur" ifadəsi, həqiqətin həm də bir ağırlıq və məsuliyyət daşıdığını xatırladır. İnsanların çoxu həqiqəti deyil, onları rahatladan illüziyaları seçir, çünki gerçək hər zaman
*Uğursuzluq üçün minlərlə bəhanə olduğu halda,bircə dənə də olsun real səbəb yoxdur…*
*-Mark Twain*
*📖Bəhanələrə Yox!*
*✒️Brian Tracy*
Reklam
Reklam