Rusya'nın tarihi hakikaten gariptir. Bu tarih, büyük, şerefli meydan muharebeleri, şanlı muzafferiyetler yerine, sonu gelmez yenilgiler, ikide bir çöküşler, parçalanışlarla doludur. Hatta Korkunç İvan'dan sonra da böyle oldu. Fakat bu yenilgiler ve çöküşlerin ardından, daima memleketin alabildiğine genişlemesi gelir. Bu neticeler, izah edilemeyecek şeylerdir. Rus tarihinde daima, kılıçtan ziyade hile ve tedbir rol oynar.
Yoldaşlar, diyordu, Çin meselesi yarınki dünya meselesidir. Avrupa ve Amerika kapitalizminin temelleri Çin' de, Hint'te, Hollanda Hindi adalarında, hulâsa Uzakdoğu'da yatar. «Eğer Çinliler, entarilerinin eteklerini bir karış kısaltsalar, Manchesterde işsizlikten ihtilâl olur» sözleri doğrudur. Fakat yalnız Çinlilerin eteklerini bir karış kısaltmak değil, dünyanın bu yarısını, Avrupa ve Amerika'ya öylesine kapamak lâzımdır ki, dünyanın bu parçalanışı, Batı ülkelerini kendi dünyasında yapayalnız bıraksın!..