Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin tarihini anlatan bu kitap hakkında bir inceleme yazmak için açıkçası uzun süre düşündüm. Çünkü önce okuduklarımı sindirmem gerekiyordu. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki şimdiye kadar bu kadar keyif alarak okuduğum, her sayfasında bana yeni bir şey katan, hem düşündüren hem de gerçekten bilgilendiren çok az kitapla karşılaştım. Üstelik uzun zamandır büyük bir merak duyduğum bir konu üzerine böyle nitelikli bir kitap okumak beni ayrıca mutlu etti.
Kitabın en güçlü yanlarından biri, böylesine kapsamlı ve önemli bir tarihi konuyu son derece yalın, anlaşılır ve düzenli bir dille anlatabilmesi. Herkesin rahatlıkla okuyup anlayabileceği bir anlatımı var ama bu sadelik kitabın içeriğinin derinliğinden hiçbir şey eksiltmiyor. Aksine kitabı daha da etkileyici kılıyor. Gerçekten sürükleyici bir okuma deneyimiydi. Okurken bol bol not aldığım için biraz yavaş ilerledim; buna rağmen hacimli sayılabilecek bu kitabı bir ay içinde bitirdim. Benim için oldukça verimli ve keyifli bir okuma süreci oldu.
Uzun bir okuma oldu ama kesinlikle değer. Kitabı çok beğendim. 1900 yılından 2006'ya kadarki süreçte Gürcü bir ailenin hikâyesi. Hem Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinin (SSCB) tarihini hem de bir aileye yansımasını anlatmış yazar. Bu türe meraklı okurlara tavsiye ederim.
İpucu
Her kahraman için yorumum var aslında ama en önemli gördüklerimi yazacağım.
Kostya ne olursa olsun ailenin direği, disiplinli bir asker, oğul, baba, eş, dede, yeğen. Ailesini korumak için elinden geleni yaptı bence. Hataları vardı ama önceliği hep ailesi ve işiydi.
Stasia, Kostya'nın annesi güçlü, ailesine bir arada tutmaya çalışan bir kadın. Christien, Kostya'nın teyzesi çok güzel olmasının bedelini ağır ödedi.
Elene, Kostya'nın kızı, şımarık ve asi olduğu için hep yanlış erkekleri seçti. Farklı adamlardan iki kızı oldu. Darla ve Niza. Kitabı anlatan kişi Niza, olayları onun gözünden okuyoruz. Darla da annesi gibi yanlış bir eş seçerek hayatını mahvetti. Niza da oradan oraya savruldu.
Kitty, Kostya'nın kız kardeşi, abisinin nişanlısı Mariam ile bir cinayete karıştı, ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Abisi onu bu şekilde koruyabildi. Olan Mariam'a oldu, idam edildi.
Brilka ailenin en genç üyesi, Darla'nın kızı, Niza onun için bütün hikâyeyi yazıyor.
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Bir Turan Peygamberi
Bir Turan Peygamberi…. Tarihimizin en kritik dönüm noktalarından, benim de araştırmayı, okumayı çok sevdiğim 1865 - 1919 yıllarına ait bu edebi eserleri okurken; siyasetin nasıl adım adım değiştiğine de şahitlik ediyoruz. Çok tatmin edici bir deneyim benim için. “AY DEMİR” de 1918 yılında, Müfide Ferit Hanım tarafından yazılmış, o yıllarda yeni yeni parlayan Türk Milliyetçiliğini, Turancılığı bize gösterecek bakalım.
Kitabımızda “DEMİR” adında İstanbullu bir doktorun, aşkını ve vatanını ardında bırakıp Orta Asya’ya, Rusların esaretindeki Türk kavimlerini uyandırmaya, onlara unutmaya yüz tuttukları Türklüğü, Turan’ı anlatmaya gidişi konu ediliyor. Kitapta İstanbul’daki siyaset ortamıyla, Orta Asya’daki halkların durumlarıyla, Ruslarla, Müslüman Din adamlarıyla ilgili önemli tespitler var. Bunlara ayrıntılı olarak değineceğim. Ama öncesinde Türk Milliyetçiliği nasıl ortaya çıktı, Müfide Ferit ve kocası Ahmet Ferit kimdir bunları anlatmam gerek yoksa “AY DEMİR” gibi bir karakterin ortaya çıkışı yeterince anlaşılamaz.
Şimdii, işte Reformlardı, Aydınlanmaydı, özellikle Fransız İhtilaliydi derken Avrupa’da milliyetçilik zaten vardı. Ancak bizimki gibi bir imparatorluğun içinde, milliyetçilik fikri tehlikeli olacağından uzun yıllar konuşulmadı. Osmanlı’da halk, milliyetlerinden ziyade dinlerine göre sınıflandırılıyordu. Müslimler, Gayri-müslimler şeklinde. Bugün andığımız Namık Kemallerin yer aldığı 1865’te kurulan Genç Osmanlılar bile vatan ve özgürlük vurgusu yaparken, yine Osmanlı olarak, şeriat kurallarıyla hareket edilmesini savunuyorlardı. Ayrı bir Türk milliyetçiliği, Turancılık kavramı yoktu.
Taa ki Türk toprakları kaybedilmeye başlayana kadar. Kaybedilen topraklarda yaşayan Türk halkları, kalan topraklara doğru, anadoluya doğru geldikçe, gördükleri zulümün de
Ağır teoloji içerdiğinden bünye kaldırmadıTeoloji
Yazar Sovyet sansürünün en ağır olduğu Stalin döneminde adeta hayatını riske atarak yazdığı bu roman, ancak ölümünden 26 yıl sonra sansürlü bir şekilde yayımlanabilmiş. Ancak o parktaki bank sohbetinin ötesine geçemedim. Her kitap okunacak diye bir şey yok sayın Yazar... sovvy.
Kitabın can alıcı son sahnesinde, diğer hayvanlar dışarıdan domuzlara ve insanlara bakar ama hangisinin insan, hangisinin domuz olduğunu ayırt edemezler. Orwell burada karamsar ama sarsıcı bir döngüsel tarih felsefesi sunar: Sistemlerin adı değişse de, gücün doğası değişmez.
Ezilenler, ezenlerin yöntemlerini kullanarak güç devşirdiklerinde, kaçınılmaz olarak eski zalimlerine dönüşürler. Bu durum, sadece makro siyasette değil, mikro düzeyde (iş yerlerinde, ailelerde, küçük topluluklarda) güç elde eden bireyin hızla tiranlaşmasında da gözlemlenebilir. Devrim, ahlaki bir otokontrol mekanizması ve şeffaflık barındırmıyorsa, sadece tiranın maskesini değiştirir.
Sonuç olarak Hayvan Çiftliği, sadece Sovyet tarihinin bir parçası değil; insan psikolojisinin, güce olan zaafının ve kitlelerin manipülasyona açıklığının evrensel bir el kitabıdır. Kitap bize şu soruyu miras bırakır: Bir sistemin domuzlaşmasını engellemek için Benjamin (Eşek) gibi sessiz birer gözlemci mi olacağız, yoksa hakikatin kelimelerine ve hafızamıza ne pahasına olursa olsun sahip mi çıkacağız?
Cengiz Aytmatov, Elveda Gülsarı adlı bu ölümsüz klasik romanında, Kırgız bozkırlarında yaşayan yaşlı bir köylü olan Tanabay ile onun emektar, sadık ve asil atı Gülsarı’nın iç içe geçmiş yazgısını ve birlikte ihtiyarlaşışını konu alır. Yazar; Gülsarı'nın doğumundan ölümüne kadarki yaşam öyküsü üzerinden Sovyet rejiminin ilk yıllarındaki kolektifleşme sancılarını, bürokrasinin acımasız çarklarını, idealist bir adamın uğradığı hayal kırıklıklarını ve bozulan toplumsal değerleri, insan ile doğa arasındaki sarsılmaz bağla harmanlayan epik ve hüzünlü bir dille işler.
